තමන්ගේ සැපතට අනුන් විපතට හෙළන්නෝ

ජාතක කතා පොත් වහන්සේ තුළ එන නවසාර ජාතක කතාවත්, සාලිය ජාතක කතාවත් එක ළඟ හමුවන සමාන කතා දෙකකි. ඇත්තේ සුළු අසමානකමකි. එක් වෙද මහතෙක් වෙදකම් කරන්නට රෝගීන් සොයා යයි. බොහෝ දුර ඇවිදගෙන ගිය ද එකම රෝගියකු හෝ හමු නොවෙයි. අතරමඟ තැනෙක ළමයින් පිරිසක් සෙල්ලම් කරමින් සිටින සැටි වෙද මහතා දකියි. ඒ අසළ නුග ගසකි. එහි බෙනයක සර්පයෙකි. වෙද මහතා ඒ දකියි. උපායක් සිහිවෙය “දරුවනේ..... අර බලන්න. අර ගස් බෙනයේ සැළලිහිණියෙක් ඉන්නවා. ගිහින් අල්ලා ගන්න.”

වෙද මහතා සිතුවේ සැළලිහිණියා ගන්නට ගස් බෙනයට අත දමනවිට නිසැකව ම සර්පයා දෂ්ට කරන බව ය. එවිට රෝගියාට ප්‍රතිකාර කොට මුදලක් සොයා ගත හැකි වන බව ය. සිදුවූයේ නො සිතූවකි. ගස් බෙනයට අත දැමූ ළමයාට ඒ සැළලිහිණියෙක් නොව සර්පයෙක් බව දැනුණි. බෙල්ලෙන් අල්ලා සැණින් සර්පයා එළියට වීසි කළේ ය. අවාසනාවට සර්පයා වැටුණේ වෙද මහතාගේ සිරුර මතට ය. කෝප වූ සර්පයා ඔහුට දෂ්ට කළේ ය. වෙද මහතා විෂ නැගී මරණයට පත් විය. මේ සාලිය ජාතකයේ එන කතා පුවතේ සාරාංශය යි.

තාත්තා ‘කුඩා’ වීම

දඟකාර දියණිවරු  දෙදෙනෙක් පිළිබඳ පියවරුන්ට ඇති වූ කුකුසක් ගැන කියැවෙන කතා දෙකක් ජාතක පොතෙහි සඳහන් වෙනවා. ඒ සෙග්ගු ජාතකය සහ පණ්ණික ජාතකයයි. මේ කතා දෙකෙන්ම කියැවෙන කතාව එකිනෙකට සමානයි. දුවකගෙ රැකවරණය, චරිතවත් බව ගැන තාත්තා කෙනෙකුට ඇති වගකීම මොන තරම් ද යන්න වගේම දූවරුන්ගේ චරිතවත් බවත් මේ කතාවන්ට වස්තු විෂයය වෙනවා.

පණ්ණික උපාසකට දඟකාර දියණියක් සිටියා. බොහොම රූප සම්පන්නයි. සිනා මුසු මුහුණින් යුතු වන්නී බැලූ බැලූ අය ප්‍රසාදයට පත් කරනවා. ඇයගේ රූ දැක සමකුල තරුණයන්ගෙන් විවාහ යෝජනා එන්නට පටන් ගත්තා. ‘මගේ දූ කුමාරිකාවෝ ධර්මය රැක නොගත්තී නම් නින්දාවන්නේ මටත්, ඇයගේ මෑණියන්ටත් ය. ඇය පරීක්ෂා කරන්නට ඕනෑයි’ උපාසක පියතුමා සිතුවා.

දිනක් ඔහු දියණියත් සමඟ පලවැල සොයන්නට වනාන්තරයට ගියා. මහ වනයේ දී කෙලෙස් වසඟ වූ බව පෙන්වමින් දුවගේ අත අල්ලා ගත්තා. ‘පියාණෙනි, මේ නුඹට සුදුසු නොවෙයි. දියෙන් ගිනි නැංගා හා සමානයි. මෙබන්ඳක් නොකළ මැනවි’ යි ඒ දඟකාර දූ අසරණව හඬන්නට වුණා. ‘දියණියනි, නුඹ ගැන අහිතක් නොසිතුවෙමි. නපුරක් නොකරමි. නුඹ පරීක්ෂා කරන්නට කළ දෙයකි යි පියා ඇය ඇස්වැසුවා. තම දියණිය කුමාරිකා ධර්මය රැක ඇති බව දැන නැවත නිවසට ගියා. යහපත් තරුණයකුට විවාහ කර දුන්නා. ඉතා කෙටියෙන් ඉදිරිපත් කළත් පණ්ණික ජාතක කතා පුවතේ එන මේ සිදුවීම අපේ පියවරුන්ට දෙන පණිවිඩය කෙටි නෑ. ආදර්ශය ඉතා ඉහළයි.

ඇස් දෙකෙන් දකිනවා දහසකින් බලනවා

එදා, කුරුලු සමූහයාගේ නායකයා හංස රාජයෙක්. මේ හංස රජුට මනරම් රූ ඇති, රන්වන් පැහැ ඇති, දුවණියක් සිටියා. ඇයට පිය රජුගෙන් වරයක් ලැබුණා. ස්වයංවරයකින් ස්වාමියෙක් තෝරා ගන්නට. වන පෙත සිසාරා පණිවුඩය ලැබුණා. කුරුලු රංචු කලබල වුණා. හංස ධේනුවගේ සිත ගන්නට තරුණ කුරුල්ලෝ දස අතින් පියඹා ආවා. වන මැද මහ සභාවක්. කුරුල්ලෝ කසු කුසුවක. හංසියගේ සිත ගියේ මොනර කුරුල්ලෙකුට. සිත් මත් කරවන, නිල් මාණික්‍යවන් ගෙල ඇති මොනරාට මේ ගැන දැන ගන්නට ලැබුණා. ආඩම්බර හිතුණා.සතුටින් ඉපිළුණා. රංගනයෙන් ද රජ දූ වශී කරන්නෙමැයි සිතා මහ සෙනඟ මැද රන්වන් පිල් විහිදුවා පාද තබමින් කැරකෙමින් රංගනය කළා.

මුල වරදා අග නිවැරැදි කිරීම

බරණැස් නුවර සාම නම් රජුට ‘පාණ්ඩව‘ නමින් අශ්වයෙක් සිටියා. බොහොම ශක්ති සම්පන්නයි. දැකීමට පි‍්‍රයයි. පාණ්ඩවගේ ආවතේවකරු, ගිරිදත්ත නම් අස්සලයෙක්. එක් පයක් කොර වූ ඔහු පය තැබුවේද කොර ගසමින්. පාණ්ඩවට මඟ පෙන්වමින් ගිරි දත්ත ඉදිරියෙන් යනවා. පය කොර කොටම බිම තබනවා. ඒ දකින පාණ්ඩව ද කොර ගසන්නට පුරුදු වෙනවා. එක් පයක් කොර කොටම බිම තබනවා.

සිය මංගල අශ්වයා හිටි හැටියේ පය කොර ගැසීම රජුට ඉවසුම් දුන්නේ නෑ. වෙදුන් කැඳවූවා. අසනීපය සොයා ගැනීමට නොහැකියි. රජු බෝසත් ඇමැතිට සිදුවීම පවසනවා. හෙතෙම පාණ්ඩව නිරීක්ෂණය කරනවා. හිටි හැටියේ ඇතිවුණ මේ කොරය රෝගයක් නිසා නොව ගිරිදත්ත නම් අස්සලයාගේ කොරය ආදර්ශයට ගැනීම නිසා බව ඇමැතිට වැටහෙනවා. ගිරි දත්ත වෙනුවට වෙනත් අයෙක් සේවයට යොදවනවා. අසු නිවැරැදි වෙනවා. කෙළින් ඇවිදින්නට පටන් ගන්නවා.

නිවැරැදි කළ නොහැකි වරද

අපේ ආදී මුතුන් මිත්තන්ගේ ජීවිතය ඉතාම සරලයි. අල්පේච්ඡයි. අත්තම්මගේ, අත්තගේ ආශිර්වාදය මැද දූ දරුවන්, මුනුපුරු මිනිපිරියන් පිරිවරාගත් අතීතයේදී පවුල ආදරය, සෙනෙහස, ගෞරවය මුසු වුණු බැඳීමකින් ශක්තිමත් වුණා. ඒ සාමාජිකයන් අතර මවට, දියණියට , සොයුරියට හිමි වුණේ ගෞරවණීය තැනක්.

මල් ගසක් නැති ගෙයි මිදුල මොනතරම් පාළුවක් දනවනවාද? සිරියාවක් නැති ඒ ගෙමිදුල දකින කාට වුවද සිතෙන්නේ මේ ගෙදර නම් දියණියක් නැති බවක්. නිල්වන් අහස නේක තරු රැසින් පිපුණත් ඒ අහසේ චමත්කාරය වැඩි වෙන්නට නම්, වටිනාකමක් එක්වන්නට නම් පුන්සඳක් පායන්නටම ඕනෑ. දියණියක නැති ගෙදරත් ඒ වගේ. හිස් බවක් හැර වටිනාකමක් දැනෙන්නේ නෑ. මේ නිසයි කිවිවරු දියණියකගේ අගය ගැන මේ විදිහට කවි පද බැන්දේ.

"දියණියක් නැති ගෙදර හරියට මල් ගසක් නැති  මිදුල වාගේ මල් ගහක් නැති මිදුල හරියට දෙව්රුවක් නැති දෙවොල වාගේ දෙව්රුවක් නැති දෙවොල හරියට පුන් සඳක් නැති අහස වාගේ පුන් සඳක් නැති අහස හරියට දියණියක් නැති ගෙදර වාගේ "

තීරණ නිසා තීරණය වන අනාගතය

කාලය අවුරුදු සිය දහස් ගණනින් වෙනස් වුණත් එදා වගේම අදටත්, හෙටටත් වලංගු ආදර්ශමත් කියවීමක් වෙණ්ණථූන ජාතක කතාවේ අන්තර්ගතයි. එය විශේෂයෙන් තරුණ දූවරුනට, පුතුන්ට වගේම ඔවුන්ගේ මවුපියන්ටත් තාරුණ්‍යයේ හැඟීම් දැනීම් හා ක්‍රියාකාරකම් මේ යැයි හඟවන අපූර්ව කතා පුවතක්. කතාව ගෙතෙන්නේ අත්දැකීම් අඩු, දැන උගත්කම් අඩු තරුණ සිටු දුවණියක් තමන් අවට ලෝකය තේරුම් ගන්නා ආකාරයත්, ඒ අනුව සිය අනාගත සහකරු තෝරා ගන්නා ආකාරයත් තේමා කරගෙනයි.

ධනයෙන් ,රුවින් අඩුවක් නැති සිය දියණිය සුදුසු සිටු කුමරුකුට විවාහ කරදීම මවුපියන්ගේ එකම බලාපොරොත්තුව වුණා. වෙනත් තරුණයන් ඇස නොගැටෙන ලෙස ඇය ආරක්ෂා කරන්නට වෙහෙසුණා. අවට ලෝකය හා සම්බන්ධ වන්නට,

දිනුම සොයමින් පරදින ජීවිත

යොවුන් විය, තුරුණු විය විප්ලවකාරීයි. තමන් කරන දේ, කියනදේ නිවැරැදි යැයි තමන්ම තක්සේරු කිරීම, අකීකරු ගති, තනිවම තීන්දු තීරණ ගැනීම, තනිවෙන්නටම බැලීම, අන්‍යයන් රිදවනු සඳහා තමන්ට රිදවා ගැනීම, අනුන්ගේ අඩුපාඩු, වැරැදි වැඩියෙන් දැනෙන්ට වීම මේ වයසේ බොහෝ දරු දැරියන්ගේ ස්වභාවයක්. අහිතකර වන්නේ එම ස්වභාවයන් නැවත නිවැරැදි කරන්නට බැරි වරදක්, ජීවිත හානියක් ඇති කරන්නට තරම් ඇතැම් විටෙක ප්‍රබල විය හැකි නිසයි. මවුපියන් හා දරුවන් අතර ගොඩනැඟුණු ආදරය, සෙනෙහස, ගෞරවය, කරුණාව මුසු වූ සමීප සබැඳියාවන් එම වයස් සීමාවේ දී තවදුරටත් සවි ශක්තිමත් කරගත යුතු වන්නේ ද ඒ නිසයි.

ජීවන අත්දැකීම්වල සැඟවුණු කහවණු

‘සුතනු’ගේ අම්මා නැත. තාත්තා ද නැත. රැකවරණය දුන්නී ආච්චි අම්මා ය. හොඳ, නරක ගැන, ජීවිතය ගැන සුතනුට කියා දුන්නී ද ඇයයි. වීරකතා, චරිත කතා කියාදෙමින් මේ පුංචි පුතාගේ සිත එඩිතරකම් මතු කළේද ඇයයි.

සුතනු ජීවත් වූ රටේ රජතුමා දිනක් මහවනයේ මුව දඩයමේ ගියා. වෙහෙසට පත් වූ රජු රූස්ස ගස් සෙවනක ගිමන් හැරියා. එවේලේ ඒ ගසට අධිගෘහිත වූ රාක්ෂයෙක් ලොමු දැහැ ගන්වමින් රජතුමා ඉදිරියට ආවා. “මේ ගස යටට එන ඕනෑම කෙනෙක් ආහාරයට ගන්නට මට ‘වෙසමුණි’ අවසර දී තිබෙනවා. දැන් මම නුඹව කා දමනවා” යි ගිගිරුවා. බියපත් රජුගේ සිරුරෙන් දහදිය වැගිරුණා. දෙපා වෙව්ළන්නට වුණා.

‘රකුසාණෙනි, මම මේ රටේ රජු. මා නිදහස් කරනු මැනවි. ඒ වෙනුවට මා ඔබතුමාගේ ආහාරය වෙනුවෙන් එක දවසකට එක මිනිහෙක් එවන්නම්. තව බත් පාර්සලයකුත් එවන්නම්.”

රජු රකුසා ඉදිරියේ පින්සෙණ්ඩු වුණා. හිතුවාටත් වඩා වැඩිවාසියක් අත්වෙන බව දුටු රකුසා යෝජනාවට එකඟ වුණා. ලැබූ නිදහසින් වහ වහා එතැනින් පිටවුණ රජු පොරොන්දු ලෙසම,