Labels

Wednesday, February 7, 2018

ඉවසීම පාරමිතාවකි

ඉවසීම පාරමිතාවකි. නිවන් මඟ සාක්ෂාත් කිරීමට වෙසෙසින් පුරුදු පුහුණු කළ යුතු උතුම් ගුණයකි. ද්වේෂයෙන් අගතියට ගිය කලාබු රජු බෝසත් තාපසතුමන්ට අපමණ හිරිහැර කළේ ය. කස පහර දුන්නේ ය. අත් පා කපා දැමුවේ ය. එහෙත් ඒ සියලු වේදනා උන්වහන්සේ මෛත්‍රී සිතින් ඉවසූහ. ක්ෂාන්තිවාදී ජාතකයේ එන බෝසතාණන් වහන්සේගේ ඉවසීම අප ගේ ජීවිතයට මාහැඟි ආදර්ශයකි. සාමාන්‍ය ජීවිතයේ සුළු කරුණක දී ත් වහා කිපෙන, කලහ කරන සැමට බෝසතාණන් වහන්සේ තුළ වූ ඉවසීමෙන් අංශු මාත්‍රයක තරම්වත් ඉවසන්නට පුරුදු පුහුණු කරනවා නම් ලද හැකි සැනසුම සුවිශාල ය.
වෛරය, ක්‍රෝධය වඩාත් වැඩෙන්නේ ඉවසුම් නැති තැන ය. ක්‍රෝධය වැඩි තැනැත්තා හොඳ නරක තේරුම් නො ගනී. ධර්මය අධර්මය නො දනී. මව, පියා, සැමියා, බිරිය, මිතුරා, මිතුරිය, අසල්වැසියා, ආගන්තුකයා නොහඳුනන්නේ එවැනි පසුබිමක ය. ඇතැම් විට සමහර අය ඉවසුම් නොදෙන්නේ ඉඩ, කඩම්, දේපළවලටය. සිතූ පැතූ දෙයක් නොලැබූ විටෙක ය. කවදා හෝ දිනෙක මේ සියල්ල හැර දමා ජීවිතයෙන් සමුගන්නට සිදුවේ. ගෙනයන්ට තිබෙන්නේ කළ කම් පමණකි.

දුරු නො කළ වෛරය කරයි සම්පත් හානිය

මට බැන්නා මට ගැහුවා - වද දුන්නා පාඩු කළා
සිතමින් සිටියොත් මෙලෙසින් - වෛරය දුරු නොවෙයි සිතින
“අක්කොච්ජි මං අවධි මං
අජිනි මං අහාසි මෙ
යෙ තං උපනය්හන්ති
වෙරං තෙසං න සම්මති”
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ සිටි සමයේ ‘තිස්ස’ තෙරුන් අරභයා ඉහත තුන්වන ගාථාවත්, සිව්වැනි ගාථාවත් දේශනා කොට වදාළහ.
යම් කිසිවෙක් “මට අසවලා බැණ වැදුණේ ය. පහර දුන්නේ ය. වධ හිරිහැර කළේ ය. මා පරාජය කළේ ය. මා සතු දේ පැහැරගෙන මට අලාභ කළේ ය.” යි නිතර නිතර ම මතක් කරමින් වෛරය දිගට පවත්වන්නේ නම්, ඔවුන්ගේ වෛරය සංසිඳෙන්නේ නැත.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ නැන්දා කෙනෙකුගේ පුතෙකු වූ තිස්ස හිමියන් පැවිදි වූයේ වැඩි වයසට පත් වීමෙන් පසු ය. පැවිදි බිමේ දී ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය මනින්නේ වයසින් වැඩිමහල්කම අනුව නොව පැවිදි උපසම්පදාවෙන් වැඩිමහල්කම අනුව හෙයින් උන්වහන්සේ කණිටු භික්ෂුවක ලෙස සැලකිණි. එහෙත් තමන් බුදුරදුන්ගේ ළඟම ඥාතිවරයකු හෙයින් මානයක් සිත ඇති ව සිටි තිස්ස හිමියෝ ජ්‍යේෂ්ඨ හිමිනමක මෙන් සුව පහසු අසුනක වැඩ හිඳිමින් තමන්ට වඩා ජ්‍යෙෂ්ඨයන්ගෙන් පවා ගෞරව ලැබූහ. ජ්‍යෙෂ්ඨ හිමිවරුන්ට ගරුසරු නොදක්වා මානාධිකව හැසිරෙන විලාසය ගැන කවුරුන් හෝ දොස් දැක්වුවහොත් හඬාගෙන ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේට පැමිණිලි කිරීම තිස්ස හිමිගේ සිරිතයි.

අරමුණු සපුරා ගන්නට අවබෝධය දියුණු කරන්න


 ඔබ බලවත් සැම අවස්ථාවකම ඔබ ඉවසිය යුතු ය. ඔබගේ නිවස තුළ ආර්ථික බලය ඔබ සතු නම්, සැම විටම ඔබ ඉවසිය යුතු ය. ඔබගේ නිවස තුළ වැඩිම කායික බලයක් ඔබ සතු නම්, ඔබ ඉවසිය යුතු ය. ඔබගේ ගෙදර වැඩි සමාජමය බලශක්තීන් ප්‍රමාණයක් ඔබ සතු නම්, ඉවසිය යුත්තේ ඔබ ය."


අරමුණු සපුරාගැනීම සඳහා අවබෝධය දියුණු කරගැනීම වැදගත් වේ. අරමුණක් සම්පුර්ණ වන තෙක් ඉවසා සිටීම කල්මැරීමක් මිස, ඉවසීමක් නොවේ. කල්මැරීමක් තුළින් තිරසාර විසඳුම් ලැබෙන්නේ නැත. දීර්ඝ කාලිනව පවත්වාගත හැකි ජයග්‍රහණයන් කල්මැරීම තුළින් ලබාගත නොහැකි ය
අඛණ්ඩව කිසියමි දෙයක පවතින හේතුඵල සම්බන්ධතාවය වටහාගැනීම ඇතුළත පුද්ගලයෙකු තුළ ඛන්ථී ගුණය වර්ධනය වේ. එය අවබෝධය ඇතුළත වර්ධනය වන්නකි. එම ඉවසීම ඇතුළතින් ක්‍රියාත්මක වනවා මිස බාහිරින් අපගේ ජීවිතයට එල්ලන ලද දෙයක් නොෙවි.
ගොඩනඟාගත් ඉලක්කයක් හදාගෙන ඒ දක්වා ඉවසීම වර්තමානයෙහි පවතින අර්බුදයයි. එය ඉවසීමක් නොවේ. කොකාට හත් වාරයක් එනවා නම්, තිත්තයාටත් එක් වාරයක් හෝ පැමිණෙනවා යන පිරුළ ඒ සඳහා ගැළපේ. එම උපදේශය ලබාගත් පුද්ගලයා තිත්තයාට උපමා වන අතර ඔහුට ප්‍රශ්න ඇතිකරන කොකා වෙනම සිටී.
තිත්තතයාට ඉවසීමක් තිබෙනවාද? නැතහොත් කොකාගේ බෙල්ල මිරිකීමට වාරයක් තිත්තතයාට ද පැමිණෙන තෙක් බලා සිටිනවා ද? ෙවිලාව පැමිණෙන තෙක් බලාසිටින්න තිත්තයන් නිර්මාණය නොකළ යුතු ය. කිසියම් දෙයක අයහපත් බව වටහාගෙන එය ක්‍රියාත්මක නොකර සිටීම උචිත ම ක්‍රමය වේ.
යම්කිසි කතාවක අන්තර්ගත වන අයහපත් බව වටහාගෙන ඒ පිළිබඳ කතා නොකරන පුද්ගලයෙකු ගොඩනැඟිය යුතු ය. එය දුෂ්කර කාර්යයක් වුවද, එය අවබෝධ කරගෙන කළ යුත්තේ එයම වේ.
යම්කිසි හැසිරීමක අයහපත් බව හඳුනාගෙන එම හැසිරීමෙන් ඉවත්විය හැකි මනුෂ්‍යයෙකු ඔබ තුළ නිර්මාණය කරගත යුතු ය. එවිට යමක තිබෙන අයහපත්බව වැරැද්ද වටහාගැනීම ඇතුළත , ඔබ කලබලකාරී නොවේ. එම අවබෝධය තුළ ජීවිතයට ගලා එන දරුණු අභියෝග හමුවේදී ද ඉතාම සමාකාමීව සිනාමුසු මුහුණින් කලබල නොවී විසඳුම් සොයා ගත හැකි ය.

කර්මයට අනුරූප විපාක

" ප්‍රේත ලෝකයක ඉපදුණ කෙනෙකුට එයින් ගැලවිය හැක්කේ තම ඤාතීන් විසින් සිදුකරනු ලබන යහපත් ක්‍රියා අනුමෝදන් වීමෙන් පමණි. එබැවින් මිය ගිය ඤාතීන් වෙනුවෙන් කවර හෝ පින්කමක් සිදුකිරීම ජිවත් ව සිටින ඤාතීන්ගේ යුතුකමක් වේ."

බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩ වෙසෙන සමයෙහි පඤ්චපුත්ත ඛාදක ප්‍රේතියක් අරභයා මෙම කථාව දේශනා කළහ.

සැවැත්නුවර ආසන්න ගමක එක්තරා කෙළෙඹියෙක් වාසය කළේ ය. ඔහුගේ බිරිඳ දරුවන් නොමැති වඳ තැනැත්තියක් වූවා ය. බිරිඳ වඳ තැනැත්තියක් හෙයින් කුල පරම්පරාව පවත්වාගෙන යාම සඳහා වෙනත් කාන්තාවක් විවාහ කරගන්නා මෙන් ඔහුගේ ඤාතීහු ඉල්ලා සිටියහ. තම බිරිඳ කෙරෙහි දැඩිලෙස ආදරය කළ හෙයින් වෙනත් තැනැත්තියක් කැඳවාගෙන ඒමට කෙලෙඹි පුත්‍රයා අකැමැත්ත පළකළේ ය.

එක් දිනක් ඔහුගේ බිරිඳ දන්වා සිටියේ තමාට දරුවන් නැති හෙයින් වෙනත් කාන්තාවක් කැඳවාගෙන විත් කුලපරම්පරාව පවත්වාගෙන යාමට දරුවෙකු බිහිකර ගන්නා ලෙසයි. ඇයගේ ඉල්ලීම පරිදි කෙලෙඹි පුත්‍රයා වෙනත් කන්‍යාවක කැඳවාගෙන ආවේ ය. ඇය නොබෝ කලකින් ම ගැබිණියක් වූවා ය. දෙවන බිරිඳට පුතෙකු ලැබීමෙන් අනාගතයේ තමාට හිමි තැන අහිමිවේයැයි උපකල්පනය කළ පළමු බිරිඳ එක්තරා පරිබ්‍රාජිකාවකට ආහාර පානාදියෙන් සංග්‍රහකොට ඇයගේ සහාය ඇතිව දරු ගැබ විනාශ වන බෙහෙතක් ලබා දුන්නා ය. එය පානය කිරීමෙන් දෙවන බිරිඳගේ දරු ගැබ විනාශ වූ අතර ඇය ඒ පිළිබඳ තම මෑණියන්ට දන්වා සිටියා ය. මව ස්වකීය ඤාතීන් කැඳවා ඒ පිළිබඳ දැනුම් දුන්නා ය. ඥාතී හූ ඒ සම්බන්ධයෙන් පළමු බිරිඳට චෝදනා කළ අතර ඇය විසින් එම චෝදනාව ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබී ය. එසේ නම් ඒ පිළිබඳ දිවුරා පොරොන්දු වන මෙන් දෙවන බිරිඳගේ ඥාතීහු ඉල්ලා සිටිය හ. එම ඉල්ලීම අනුව පළමු බිරිඳ “තමා විසින් මෙම අපරාධය කළේ නම් දුගතියෙහි ඉපිද බඩ සයින් පෙළෙමින් උදේ සවස පුතුන් පස් දෙනා බැගින් බිහිකොට ඔවුන් කෑමෙන් සෑහීමකට පත් නොවේවා! එසේම දුර්ගන්ධව නිල මැස්සන්ගෙන් ගැවසී තැනැත්තියක් වේවායි!” යනුවෙන් බොරුවට සපත කළා ය. පළමුවන බිරිඳ නොබෝ කලකින් කළුරිය කොට එම ග්‍රාමය අසල ම ප්‍රේතියක ව උපන්නා ය.

පිරිතේ සිරිත්

තුන්තිස්පෑ පිරිත

සිංහල පැය ක්‍රමයට තිස් පැයක් යනු දවසේ ඉංග්‍රීසි පැය ක්‍රමයත් සමග සසඳන කල පැය දොළසකි. තුන්තිස්පැයේ පිරිතක් යනු රාත්‍රී දෙකක් සහ එක දහවලක් අයත් වන සේ දේශනා කරන පිරිතයි. සිංහල පැය ක්‍රමයට අනුව පැය අනූවක් ඉංග්‍රීසි ක්‍රමයට අනුව පැය තිස්හයක් සාමාන්‍යයෙන් ගණන් ගනු ලබයි.
විහාරස්ථානයක බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ නමක් ඉදිකර නේත්‍ර ප්‍රතිෂ්ඨාපනය, වෙහෙර වහන්සේ නමක් ඉදිකර ගර්භ නිධාන පින්කම සිද්ධ කිරීම, කොත් වහන්සේ නිරාවරණය කිරීම වැනි සුවිශේෂී ආගමික අවස්ථාවල දී පවත්වනු ලබයි.
පිරිත් මණ්ඩපය සහ චාරිත්‍ර විධි

පිරිත් මණ්ඩපය – වරු පිරිත්වල දී හැර තිස්පැයේ සිට හත් දවස දක්වා පවත්වන පිරිත් දේශනාවල දී අනිවාර්යයෙන් ම පිරිත් මණ්ඩපයක් සාදනු ලබයි. පිරිත් මණ්ඩපයේ ආකෘතිය අටපට්ටම් හෝ හතරැස් විය හැකි ය.

ප්‍රසන්න මනසකින් ලොව දෙස බලන්න

වෛරයෙන් වෛරය නො සංසිදෙන්නේ ය. අවෛරයෙන් ම වෛරය සංසිදෙන්නේ ය. ළඟ මිස දුර නොබලනතාක් අනුවණයා වෛර සිතිවිලි ම වර්ධනය කරමින් අවස්ථාව එළඹෙන තුරු බලා සිටින්නේ ය.

එහෙත්, තමනුත් නොදැනීම ඔවුන් වැටෙන්නේ මුළාවක ය. වෛරී සිත දවන්නේ අනුන් නොව තමන් ම බව වටහා ගන්නට, අයහපත් වන්නේ තමන්ගේ ම ක්‍රියාකාරකම් බව හඳුනා ගන්නට බොහෝවිට ජීවිතය දෙස ආපසු හැරී බැලීම වුව ප්‍රමාණවත් ය.

ගෙවුණු ජීවිතයේ අන්‍යයන් ගැන මොනතරම් වෛරී සිතිවිලි පහළ වී තිබුණා ද? එයින් සිදුවුණේ යහපතක් ද? අයහපතක් ද? මෛත්‍රිය කළා නම්, ඉන් ලැබුණු සැනසීම මොන තරම් ද? ඒ සිතිවිලි ප්‍රශ්න විසඳා ගැනීමට මොන තරම් පහසු වූ වා ද? එසේ කල්පනා කරන, නුවණින් විමසන පුද්ගලයාට වෛරී සිතිවිලිවලින් බැහැරව මෛත්‍රී සිත වැඩීම අපහසු නොවන්නේ ය. තමන්ට කෙනෙක් වෛර කරනවා නම්, පෙරළා තමන් ද ඒ පුද්ගලයාට වෛර කරනවා නම් එහි කෙළවරක් දකින්නේ කෙලෙස ද? ඉපදෙමින් මිය යන සසර ගමන පුරාම දිගින් දිගටම එකිනෙකාට වෛර කරමින්, පලි ගනිමින් දුක් වේදනා පිරුණු ගමනක් යනවා මිස සැපතක් නම් නොලැබෙන්නේ ය.
බෞද්ධ කතා සාහිත්‍යයේ එන කාල යක්ෂණියගේ කතාව ඊට හොඳම උදාහරණයකි. ඇය එක් ආත්ම භවයක වඳ ස්ත්‍රියකි. ඇය දරුවන් නො ලද හෙයින් සැමියා තවත් විවාහයක් කර ගත්තේ ය. ගැබ් ගත් අලුත් බිරිය ගැන ඊර්ෂ්‍යාවෙන්, ක්‍රෝධ සිතින්, වෛරයෙන් ඒ දරුගැබ විනාශ කරවන්නට ඇය නො පසුබට වූවා ය.

Thursday, February 1, 2018

සදහම් දැනුම


ප්‍රශ්නය
ශාසනික ඉතිහාසයේ ප්‍රථම සංගීතිය ඉතාමත් වැදගත් වූවකි. මහා කාශ්‍යප මහ රහතන් වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් පැවැති ප්‍රථම සංගීතියෙහි ඓතිහාසිකත්වයට හානියක් නොවුණත් මෙම සංගීතියෙහි ප්‍රතිඵල පිළිබඳව විවිධ මතභේද මූලාශ්‍රවල දක්නට ලැබේ.
මෙම සංගායනාවෙහි ධර්ම විනය වශයෙන් පැවැති සකල බුද්ධ වචනයම සංගෘහිත කළ ආකාරය පිළිබඳව විවරණයක් කරන්න.
පිළිතුර
සංගීතියෙහි දී විනය ශාසනයාගේ ආයු බැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් විනයධාරීන්ගෙන් අග්‍ර ස්ථානයෙහි තැබූ උපාලි මහා ස්ථවිරයන්, සංඝස්ථවිර වශයෙන් විනය සංගායනාව පළමුව කළහ. දෙවනුව ආනන්ද මහා ස්ථවිරයන් සංඝ ස්ථවිර කොට ධර්මය සංගායනා කළහ. තවද මෙහිදී විනය වශයෙන් පැවැති සකල බුද්ධ වචනයම නිකාය වශයෙන් පසකට බෙදා සංග්‍රහ කරන ලදුව එනම්,

සිහි මුළා ව මිය ගියොත් ඉරණම..

සෝතානුදත සූත්‍රයට අනුව බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා වදාළේ, දෙව්ලොව උපත ලබන දෙවන දේවතාවා මෙසේ වන බව යි. පළමු දේවතාවා සේ ම දෙවැන්නා ද මනු ලොව දී හොඳින් බණ අසන කෙනෙකි. (සුතා).එසේ ම අසන ධර්මය හොඳින් ධාරණය කරන්නෙකි.(දතා). ඒ ධර්මය වචනයේ පුරුදු පුහුණු කරන්නෙකි(වචසා පරිචිතා), එනම්, සෑම මොහොතක ම මේ ඇස අනිත්‍යය යි. කන අනිත්‍යය යි, නාසය අනිත්‍ය යි, දිව අනිත්‍ය යි. කය අනිත්‍ය යි. යනුවෙන් පුරුදු පුහුණු කරන්නෙකි.

බුදුගුණ සිතමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒකාන්තයෙන් ම අරහං, සම්මා සම්බුද්ධ යැ’යි සිතයි. ධර්මය වදනින් නිබඳව ම පුරුදු පුහුණු කරයි. එසේ ම, එය මනසින් නොහොත් නුවණින් විමසයි. (මනසා පෙක්ඛිතා), භාවනා වශයෙන් ගැඹුරින් විමසා බලයි. එලෙස විමසීමේ දී ඒ ධර්මය තමාගේ අවබෝධයෙන් තම නුවණට ටිකෙන් ටික වැටහී යයි.

මේ අයුරින් ධර්මය වඩාගෙන යද්දී, යම් හේතුවකින් කෙනෙක් සිහි මුළාව කාලයක් සිට මිය ගියොත්, ඇතැම් විට රිය අනතුරකින් හෝ සිහිකල්පනාව නොමැති ව මිය ගියොත්, ඔහුගේ ඉරණම මෙසේ යැ’යි බුදුන් වහන්සේ වදාළ සේක. ‘මහණෙනි, පළමු පින්වතා දෙව්ලොව උපත ලැබුවේ පෙර පින නිසයි. ඒ තැනැත්තාට පෙර මතකය තනිව ම මතකයට නැඟෙයි. නමුත්, ‘මහණෙනි, මේ දෙවන පින්වතා ජීවත් ව සිටියදී මනු ලොව දී හොඳින් පින්කම් කළ තැනැත්තෙකි. ඒ නිසා අන්‍යතර දේවනිකායකට, පිනට අනුව ම ඇදී යයි. සිහියෙන් කෙනෙකු මිය ගියොත් සිත පිහිටුවා උපත ලබන්නට පුළුවනි. මා චාතුර්මහාරාජික දෙව්ලොව උපත ලබනවා. මා මෙසේ පින් දහම් කළා යැ’යි සිත පිහිටුවා ගත්විට එහි උපත ලබයි. දේවතානුස්සති වැනි භාවනාවක් වඩා මරණමංචකයේ දී පින බලවත් ව, සිත පිහිටුවාගෙන දෙව් ලොව උපත ලබයි. නමුත්, මරණාසන්න මොහොතේ සිහි මුළා වුණොත් , පිනට අනුව අන්‍යතර දේව නිකායක උපත ලැබූව ද,

කර්මයට අනුරූප විපාක

" ප්‍රේත ලෝකයක ඉපදුණ කෙනෙකුට එයින් ගැලවිය හැක්කේ තම ඤාතීන් විසින් සිදුකරනු ලබන යහපත් ක්‍රියා අනුමෝදන් වීමෙන් පමණි. එබැවින් මිය ගිය ඤාතීන් වෙනුවෙන් කවර හෝ පින්කමක් සිදුකිරීම ජිවත් ව සිටින ඤාතීන්ගේ යුතුකමක් වේ."

බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩ වෙසෙන සමයෙහි පඤ්චපුත්ත ඛාදක ප්‍රේතියක් අරභයා මෙම කථාව දේශනා කළහ.
සැවැත්නුවර ආසන්න ගමක එක්තරා කෙළෙඹියෙක් වාසය කළේ ය. ඔහුගේ බිරිඳ දරුවන් නොමැති වඳ තැනැත්තියක් වූවා ය. බිරිඳ වඳ තැනැත්තියක් හෙයින් කුල පරම්පරාව පවත්වාගෙන යාම සඳහා වෙනත් කාන්තාවක් විවාහ කරගන්නා මෙන් ඔහුගේ ඤාතීහු ඉල්ලා සිටියහ. තම බිරිඳ කෙරෙහි දැඩිලෙස ආදරය කළ හෙයින් වෙනත් තැනැත්තියක් කැඳවාගෙන ඒමට කෙලෙඹි පුත්‍රයා අකැමැත්ත පළකළේ ය.

රහතන් වහන්සේගේ වන්දනාව ( සිහළවත්ථු කතා )



සංඝයා වහන්සේ සතු වූ ඒ ශාලාවේ තිබු මනාව බබළන වටකුරුව තිබූ නැලියක් දුටුවෙමි. සොරකමට බියක් නැති, පවිටු සිතක් තිබූ මම, ඒ ලෝහ කැටයම් සහිත භාජනය දුටු සැනෙන් සොරාගත යුතු යැයි තීරණය කළෙමි.

ඈත අතීතයේ අප රටේ සුරට්ඨ නම් ජනපදයක් තිබුණි. එහි උපසිංහ නමින් විහාරයක් තිබූ අතර,එහි වැඩසිටි එක් රහතන් වහන්සේ නමක්, සංඝරත්නය සිවුරු පඬු පොවන ලෝහ භාජනයකට දිනපතා වැඳුම් පිදුම් කළහ.
කලකට පසු උන්වහන්සේ පිරිනිවීමට කාලය ළංවුණි. විහාරස්ථානයේ වැඩ සිටි සෙසු භික්ෂූන් වහන්සේ රැස් කරවා උන්වහන්සේ නිවන් මඟ සම්පූර්ණ කරගත් බව ප්‍රකාශ කළහ. ඉන්පසු උන්වහන්සේ සංඝයා වහන්සේ දෙස බලා “ආයුෂ්මතුනි, ධර්ම රත්නය හෝ මාර්ග ප්‍රතිපදාවෙහි හෝ යමෙකුට සැකයක් තිබේනම් මාගේ පිරිනිවීමට පෙර එය විමසා තේරුම් කර ගත හැකි” යැයි වදාළ සේක.

මිනිසත් භවයක උතුම් ඵලය ( ආර්ය පර්යේෂණ සූත්‍රය )

" තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ නම් මහාකාරුණිකයාණන් වහන්සේ යි. තමන් වහන්සේ විසින් අවබෝධ කරගත්තා වූ ඒ අමා නිවනේ ඇති සැනසිල්ල සියලු ශ්‍රාවකයන්ට දේශනා කළ සේක. ඒ අවබෝධකරගත් දහම ශ්‍රවණය වන විටත් සිත් සැනසෙන බව ඔබම නුවණින් කල්පනා කරන්න. "
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළ සේක. එනම් ශෝක ධර්ම වූයෙම් ශෝක ධර්මයේ ආදීනව දැන ශෝක රහිත වූ නිරුත්තර වූ යෝගක්ෂේම වූ නිවන සොයන්නෙම්. ශෝක රහිත වූ නිරුත්තර වූ යෝගක්ෂේම වූ නිවන අවබෝධ කළෙමි. එනම් සියලු සත්ත්වයන් සේ ම සංසාර ගමනේ දී තමනුත් අප්‍රමාණ වූ ශෝකයට පත් වූ බව සිහිපත් කිරීමයි.
බෝධිසත්ව අවධියේ දී, ඔබ සියලුදෙනා දන්නා කුස ජාතකයේ දී සිත බැඳුණු ප්‍රභාවතිය නිසා ශෝකයට පත්ව යොදුන් ගණන් පා ගමනින් ඇවිද ගොස්, වසර කිහිපයක් හැලිවළං පවා සෝදමින් විඳි දුක් ශෝකයකින් ම පිරුණු කයක් හා මනසින් යුක්ත විය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පවා එවැනි අත්දැකීම් ඇතිවූූහ. බුදුවන මේ ජීවිතයේ ඉතා ම පහසුවෙන් ශෝකයේ ඇති භයානක බව, පීඩිත බව නුවණින් සිහිපත් කරන්නට වූූහ.
එසේ නුවණින් සිහිපත් කරමින් මේ ශෝකයේ ආදීනවය මැනවින් අවබෝධ කරගෙන නැවත කවදාවත් ශෝක නොවන්නට නම් නිවනම අවබෝධ කරගත යුතු බව අධිෂ්ඨාන කර ගත්හ. ඒ අනුව බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ශෝක රහිත වූ කෙලෙස්වලින් බැහැර වූ නිවන ම සොයමින් ඒ නිවන ම අවබෝධ කළ බව භික්ෂූන් වහන්සේලාට දේශනා කළහ.
තමා සංක්ලේෂ ධර්ම වූයෙන්, එනම් සියලු කෙලෙසුන්ට උරුමකම් කියන්නේ, ඒ සියලු කෙලෙසුන්ගේ ඇති ආදීනවය දැන නොකිළිටි වූ එනම් කෙලෙස්වලින් දූෂිත නොවූ සිතක් ඇතිව නිරුත්තර වූ යෝගක්ෂේම වූ නිවන සොයන්නෙම්. කෙලෙස්වලින් කිලිටි නොවූ නිරුත්තර වූ, කෙලෙස් බැහැර කළ ඒ අමා නිවන ම අවබෝධ කළ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දේශනා කළහ.
භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉන් අනතුරුව තමන් වහන්සේ ජාති, ජරා, ව්‍යාධි, මරණ ආදියෙන් සඳහට ම නිදහස්ව අමා නිවන් අවබෝධයෙන් අනතුරුව තමන් වහන්සේගේ උදානය මෙසේ දේශනා කළහ.

“ඤාණඤ්ච පන මෙ දස්සනං උදපාදි
අකුප්පා මෙ චෙතො විමුත්ති අයමන්තිමා ජාති

මරණයට මෘත ශරීරයට බිය ද ?

බෝසතාණන් වහන්සේ එක්තරා ආත්ම භාවයක දී මරණ සති භාවනා ව ප්‍රගුණ කරන නිවසක උපන්නා. උන්වහන්සේට හදිසියේ ම නයෙකු දෂ්ට කළා. මරණින් මතු දෙව්ලොව උපත ලැබුවා. එසේනම්, මරණ සති භාවනාවෙන් දිගු කලක් සුගතියේ වාසය කළ හැකි යි. චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මාවබෝධයට එය විශේෂිත වෙයි.
මරණානුස්සතිය පැවිදි පිරිසට පමණක් නොව ගිහි පිරිසට ද අනිවාර්ය වේ. මරණසති භාවනාව සැවොම පුරුදු පුහුණු කළ යුතු යි. එවිට මරණයට, මෘත ශරීරයට භය නැහැ. අපේ ශරීරයේ තිබෙන කොටස් තිස් දෙක එකක් පාසා ම මෙනෙහි කරන අයුරු පෙර ලිපි මඟින් සඳහන් කළා. ඒවා විනාශයෙන් සිදු වන්නේ මරණය යි. සිත ඉවත් වූ සැනින් සිදු වන්නේ මරණය යි.
එසේනම්, මේ මරණය කෙතරම් වෙනස් දැ’යි බලන්න. එසේනම්, මරණයට සැවොම බිය වෙති. සුනඛයෙක්, අලියෙක් මිය ගියොත් එයට බිය වන්නේ නැහැ. මිනිසෙක් මිය ගිය බව පැවසුවොත් එතැනට යන්නටත් බිය වෙති.
මරණයට බිය නොවන්නාට හොඳම දේ මරණසති භාවනාව වැඩීමයි. ඒ නිසා එය ප්‍රගුණ කිරීම අවශ්‍යය යි. අද සඳහන් කරන්නේ මරණ සති භාවනාවේ තවත් වගන්ති කිහිපයකි.
අනිච්චාවත සංඛාරා උප්පාද වයධම්මිනො, උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති තේසං වූප සමො සුඛොති - සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන් අනිත්‍යයෝ ය. ඇතිවීම, නැතිවීම ස්වභාව කොට ඇත්තෝ ය. ඉපිද නිරුද්ධ වන්නා වූ ඔවුන්ගේ සංසිඳීම නම් වූ නිර්වාණය ඒකාන්ත සුවයක් වන්නේ ය. ජීවිතය අනියත යි, මරණය නියත යි. ජීවිතය අනියත යි. මරණය නියත යි. ජීවිතය අනියත යි, මරණය නියත යි. සත්ත්වයන්ගේ ජීවිතය වනාහි මරණයට පත්වන වයස නියමයක් නැත්තේ ය . සෑම වයසේ දී ම මරණය වන්නේ ය. ජීවිතය අනියත යි, මරණය නියත යි. මව් කුසතුළ දී ද සත්ත්වයන්ගේ මරණය වන්නේ ය. එහෙයින් ද ජීවිත ය අනියත යි. මරණය නියත යි. උපදින කල්හි ද සත්ත්වයන්ගේ මරණය වන්නේ ය.

අරහං නම් ගුණයෙන් යුක්තවන සේක


වප් පුර පසළොස්වක පෝදා සිට සතර පෝයට ම කොටස් වශයෙන් පළවන නව අරහාදී සම්බුදු ගුණ මුල් කරගත් දම් දෙසුම ලිපි මාලාව අංක - 15 


"ථින මිද්ධ සම්පූර්ණයෙන් ම නැති කරගත්ත නිසා කියන්නේ අරහං කියායි. උද්ධච්චය කියා කියන්නේ සිතේ නොසන්සුන්කම. සිතේ ඒකාග්‍රතාවයක් නැතිකම. තථාගතයන් වහන්සේ සිතේ උද්ධච්චය සම්පූර්ණයෙන් ම නැති කළ නිසා ‘අරහං’ නම් වන සේක.""
තථාගතයන් වහන්සේ මානය නැති කළා. අහංකාරකම, උඩඟුකම. නැති කළා. මම කියන මමත්වය, නැති කළා. ‘සෙය්‍ය මාන, සදිස මාන, හීන මාන’ යන මාන සියල්ල ම නැති කළා. අප නම් කොහොම ද? කෙනෙක් යමක් කරන විට අප හිතනවා ‘මම තමයි උසස්, මට තරම් එයාට බෑ.’ සමහර වෙලාවට කවුරු හරි කෙනෙක් කුමක් හෝ කරන කොට ‘මටත් ඔය දේ කරන්න පුළුවන්’ යනුවෙන් අන් අය හා සමව හිතනවා. සමහර වෙලාවට අපට පුළුවන්කම තියෙද්දී හිතනවා අපට ඕවා කරන්න බැහැනේ කියලා. පින්වතුන් දන්නව ද අපේ බුදුරජාණන් වහන්සේ උරුවෙල් දනව්වට වැඩිය නේ. උරුවේල කාශ්‍යප කියන්නේ මානයෙන් උමතුවුණු ජටිලයෙක්. රහත් වෙන්න කලින්. පුදුම සහගත මාන්නයක් තිබුණේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩියා, මෙතුමාට පිරිවර සම්පත්තිය සිටින ආවාසයට ගෝලයෝ පන්සීයයක් ඉන්නවා. ඉතින් ඉන්ට තැනක් ඉල්ලුවා. ඉන්නෙ කොහේද? අර වැලිගොඩක් උඩ ඉන්න කියලා.

මේ වැලිගොඩේ ඉන්නවා විශාල දරුණු විෂ සහිත නාගයෙක්. මේ වැලිගොඩට පිටත් කළේ ඇයි? නාගයන් සරණ ගිය මේ ඇත්තෝ නාගයාටත් වැඳුම් පිදුම් කරමින් හිටියේ. මේ නාගයා ලවා බුදුපියාණන් වහන්සේට අනතුරක් කරවන්නයි. මේ නාගයා විෂ පිට කරමින් ආවා.

තමා කළ නොකළ දේ විමසා බැලීම

තමන් සිහි කළ යුත්තේ ද, විමසා බැලිය යුත්තේ ද, තමා කළ නෙකළ දේ පිළිබඳව ය. අනුන් කළ, නොකළ දේ, පිළිබඳව සිත යොමු කිරීම තමන්ට අදාළ කාරණයක් නොවේ . නමුත් සාමාන්‍ය සමාජයේ සිරිත වන්නේ අනුන් කළ, නොකළ දේ හොඳින් විමසා බැලීමත් තමා කළ, නොකළ දේ නිවැරැදි ඒවා ලෙස සලකා නොසිතා හැරීමත් ය.

සාමාන්‍ය මිනිස් සිත්සතන්වල ස්වභාවය වන්නේ තමන් නිවැරැදි පුද්ගලයෙකු ලෙස පිළිගැනීම හා අන්‍යයා වැරැදි පුද්ගලයෙකු ලෙස පිළිගැනීමය. තමන් උසස් උත්තම වර්ගයේ පුද්ගලයෙකු ලෙස හඳුන්වා දෙමින් අන්‍යයා පහත් අයෙකු බව හෙළිකිරීමට උත්සාහ කරයි. බුදුසමයෙහි එම ගති ලක්ෂණය “අත්තුක්කංසන පරවම්භන” වශයෙන් හඳුන්වයි. තමන් සිතන, කියන, කරන, කටයුතු උදාරාර්ථයෙන්ම සලකා බැලීම අත්තුක්කංසන නම් වේ. එසේ සිතා සමාජයේ ද ඒ ආකාරයෙන්ම ප්‍රකාශ කර යි.

අන්‍යයා පහත් ය යන හැඟීමෙන් කල්පනා කිරීම පරවම්භන නම් වේ. සමාජයේ ද එලෙසම ප්‍රකාශ කරයි. බුදුදහම තුළ සිදුකරනු ලබන බොහෝ ඉගැන්වීම් මගින් පුද්ගල වශයෙන් ඇතිවන්නාවූ එම දුර්ගති ලක්ෂණය දුර්ගති ලක්ෂණයක් ලෙස හඳුනාගෙන එයින් ඉවත්වීම කළ යුතු ය.

මොහඳුරු වැඩුණු තරමට ගනඳුරු වේ ය මෙ සසර

නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස

අවජ්ජෙ වජ්ජදස්සිමෝ
වජ්ජේ චාවජ්ජදස්සිනෝ
මිච්ඡාදිට්ඨි සමාදානා
සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං
වජ්ජං ච වජ්ජතො ඤත්වා
අවජ්ජං ච අවජ්ජ තෝ
සම්මා දිට්ඨි සමාදානා
සත්තා ගච්ඡන්ති සුග්ගතිං

පින්වත්නි,

අද පෝදා ධර්මානුශාසනාව ලෙස මා මාතෘකා කළේ බෞද්ධයාගේ හස්ථසාරය වන ධම්මපදයේ නිරය වග්ගයේ අන්තිම ගාථා දෙකයි. එහි සරල අදහස වන්නේ “නිවැරැද්ද වැරැද්ද සේ ද, වැරැද්ද නිවැරැද්ද සේ ද සලකන, මිසදිටු අදහස් දරන්නෝ අපායට යති. වරද වරද ලෙස ද, නිවැරද නිවැරැදි ලෙස ද, දැන සම්මා දෘෂ්ඨිය ගත් අය සුගතියට යති.මෙම වටිනා අදහස් ඇතුළත් ගාථා දේශනාව බුදුරදුන් දේශනා කළේ සැවැත්නුවර නිවටුන් අදහන පිරිසක් මුල්කර ගෙන ය.
සැවැත්නුවර ඒ ඒ ප්‍රදේශවල බුදුරදුන් සරණ ගොස් තුනුරුවන්ට ගරු සරු ඇතිව ජීවත්වන මිනිසුන් අතර මිථ්‍යාදෘෂ්ඨික ශාස්තෘන් අදහන අය ද වාසය කළහ. ඔවුන්ගේ දරු දැරියෝ භේදයකින් තොරව කෙළි සෙල්ලම් කළ අතර සමගිව වාසය කළහ. තුණුරුවනට ගරුකරන ළමයි විහාරයට යති එති. භික්ෂූන් දුටු තැන වඳිති පුදති. නමුත් මිථ්‍යාදෘෂ්ටික අදහස් ඇති මවුපියවරු තම දරුවන්ට විහාරයට නොයන ලෙස තහනම් කළහ. දිනක් සෙල්ලම් කරමින් සිටි ළමයින් කණ්ඩායමක් දෙව්රම් විහාර දොරටුව අභියසට පැමිණි අතර පිපාසාව සන්සිඳුවා ගැනීමට විහාරස්ථානයට ඇතුළුවීමට සාකච්ඡා කළහ.

සැමට සෙත සදන පිරිත් දෙසුම

අතීතයේ සිට වර්තමානය දක්වාම ඉන්දියාවේ මෙන් ම ලංකාවේ ද පිරිත් දේශනා පැවැත්වූ බවට තොරතුරු සඳහන් වේ. වර්තමාන ලාංකික පිරිත් දේශනා සම්ප්‍රදාය පොළොන්නරු යුගයේ දී ආරම්භ වු බව සැලකේ. එහෙත් අනුරාධපුර යුගයේ දී ද ඇතැම් අවස්ථාවන්හි දී පිරිත් දේශනා පවත්වා ඇති බවට තොරතුරු හමු වේ.
රත්නමාලි සෑ රඳුන්ට මුල් ගල් තබන ලද අවස්ථාව, පළවෙනි උපතිස්ස රජ දවස ඇතිවූ ව්‍යයසනයක් තුරන් කිරීම සඳහා රතන සූත්‍රය දේශනා කරමින් භික්ෂූන් වහන්සේලා නුවර වටා පිරිත් පැන් ඉසීම, හතරවන අග්‍රබෝධි රජතුමා නිතර නිතර පිරිත් දේශනා පවත්වා ඇත.
දෙවන සේන රජතුමා පත්ඉරුවල ලියා රතන සූත්‍රය කියවීම , පස්වන කාශ්‍යප රජතුමා පිරිත් කියවීම හා පිරිත් සතර බණවර කටපාඩම් නොමැති අය පැවිදි නොකළ යුතු බවට නියෝග පැනවීම, මහා පරාක්‍රමබාහු රජතුමා පිරිත් පැන් , පිරිත් නූල් ලබා දීමට ගෘහයක් ඉදිකිරීම, කීර්ති ශ්‍රී නිශ්ශංක රජතුමා පිරිත් දේශනා පැවැත්වීම සඳහා ම ස්ථිර මණ්ඩපයක් සකස් කිරීම, දෙවන පැරකුම්බා මහ රජතුමා පිරිත් පිළිබඳ ව කතිකාවතක් සම්පාදනය කිරීම, දොළොස්වන සියවසේ දී පළවන පරාක්‍රමබාහු රජතුමා පංච සත් සති මන්දිර නමින් ස්ථිර මණ්ඩපයක් ඉදි කිරීම , යනා දී අවස්ථාවන් ය.

කළ කී දෑ ගැන පසුතැවෙනවා ද?

”අපරාදේ මම එහෙම කළේ. මට ටිකක් ඉවසන්න තිබුණා. මට ඒ දේ නො කර ඉන්න තිබුණා. මට ඒ දේ නො කියා ඉන්න තිබුණා” ආදී වශයෙන් ඔබ කළ කී දෑ ගැන පසුතැවෙනවා ද? කඳුළු පිරි දෙනෙතින් සුසුම් හෙළනවා ද?
එක් මොහොතක්, පැයක්, දිනක් ඇතුළත අපගේ ජීවිතයේ තීරණාත්මක තීරණ ගතයුතු අවස්ථා බොහොමයක් උදා විය හැකියි. නිවසේ දී, රැකියා ස්ථානයේ දී, මඟ තොටේ දී, පාසලේ දී, ආදී ඕනෑම ස්ථානයක යම් යම් දේ පිළිබඳව තීරණ ගැනීමේ අවස්ථා ඇතිවිය හැකියි. ඒ සෑම අවස්ථාවකදී ම ගත් තීරණ පිළිබඳව ඔබ අද සෑහීමකට පත්වෙනවානම් . . . එදා කළ දේ හරියටම හරි. මම කළ දේ නිසා සිදුවුණේ යහපතක්ම යයි කියා සතුටු විය හැකිනම් එය විශ්මිත නොවේ ද?
නමුත් බොහෝ විට සිදු වනුයේ අප නො සිතූ දෙයකි. අප විසින් ගනු ලැබූ එක් වැරැදි තීරණයක් නිසා මුළු ජීවිත කාලයේ ම බොහෝ දුක් පීඩා කරදර අපගේ ජීවිතවලට උරුම වීමට පුළුවන. එවිට ඒ තීරණය ගැන අපි බොහෝ සේ පසුතැවිලි වෙමු. හඬමු. වැළපෙමු.
මේ සිත බොහෝ වංචල ය. සිතූ දේ ක්‍රියාවට යොදවන විට හාත්පසින් ම නො සිතූ දෙයක් කිරීමට සිත අප පොළඹව යි. කිනම් හෝ අවස්ථාවක අපගේ සිත රාගයට, ද්වේෂයට, මෝහයට යට වීනම්, ඒ අවස්ථාවේ නිවැරැදියි කියා අප ගන්නා සියලුම තීරණ ඇතැම්විට කඳුළෙන් අවසන් වීමට පුළුවන. අකුසලයකින් සිත යට වී තිබිය දී ගන්නා සෑම තීරණයක් ම අතිශයින්ම බිය ජනයක ය. තමාට කළ දෙයකට අනෙකා රිදවීමට නැතිනම්, පාඩමක් ඉගැන්වීම පිණිස තමාගේ ජීවිතය තුළින් පවා තීරණ ගැනීමට පෙළඹේ. අකුසලයකින් මේ සිත වැසුණ කළ ඇත්තේ අන්ධකාර යි. අඳුරේ යමක් හඳුනා ගැනීමට නො හැකියි. එවිට බොහෝ දේ අහිමි වී යා හැකියි.

නුවණැත්තා ධර්මයතුළ අප්‍රමාදී වෙයි ( සීහළවත්ථු කතා ඇසුරෙනි )

පෙර දවසක කෝකානිජ කණ්ඩගිරි නමින් පර්වතයක් තිබුණි. ඒ පර්වතයට ආසන්නව එක් ලෙනක ධුතාංගධාරී අඩු ආශා ඇති, ලද දෙයින් සතුටු වෙන අරණ්‍යවාසී භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වැඩ විසූ සේක.

දිනක් එක් සොරෙක් පනහක් පමණ තවත් සොර පිරිසක් සමඟ මේ පර්වතය අසලින් ගමන් කළහ. ලෙන තුළ සිටි ස්වාමින් වහන්සේ දැක සොර නායකයා මෙසේ අසා සිටියේ ය.

“ස්වාමින් වහන්ස, මේ ලෙනෙහි වැඩ වෙසන ඔබ වහන්සේ දැනට අවුරුදු කීයක සිට මෙහි වැඩ සිටි සේක් ද?”

“ පින්වත, මම දැනට අවුරුදු හයක් පමණ දෙ වැන්නෙක් නො මැතිව භාවනායෝගීව මෙහි වැඩ වාසය කරන්නෙමි”

“භාවනාවේ යෙදෙමින් සය වසක් මුළුල්ලේ ඔබවහන්සේ සුවසේ වැඩ සිටි කාලය තුළ කිසියම් ධ්‍යානයක් හෝ සමාපත්තියක් හෝ අභිඥාවක් හෝ උපදවා ගත්තේ වේ ද?

“මිත්‍රය, මම සමවතක් හෝ ධ්‍යානයක් හෝ වෙනත් විශේෂයක් හෝ නො ලැබූ අයෙකි. නමුත් මා සිල් පිරිසුදුව රකිමි. විවේකයෙහි ඇලුන අයෙක් වෙමි’යි භික්ෂුන් වහන්සේ කීහ.

කළගුණ සැලකීම

කෘතගුණ සැලකීමේ සද්පුරුෂ ගුණය තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ආදර්ශයෙන් පෙන්වාදෙන ලද සහ අනුශාසනාවෙන් ප්‍රශංසා කරන ලද උතුම් වූ ගුණාංගයකි.
උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා දෙවෙනි සතියෙහි තමන් වහන්සේට බුද්ධත්වය ලැබීමේ දී සෙවන දුන් ඇසතු වෘක්ෂය දෙස සතියක් පුරා බලාහිඳිමින් කෘතගුණ සැලකීමේ සද්පුරුෂ ගුණය ලොවට පෙන්වා දුන්හ. එමඟින් උන්වහන්සේ පෙන්නුම් කළේ අජීවි වස්තුවකට මේ ආකාරයෙන් ප්‍රත්‍ය උපකාර කරන්නේ නම් ජීවි වස්තුවකට කොපමණ නම් ප්‍රත්‍ය උපකාර කළ යුතු ද කියා ය. එබැවින් සද්පුරුෂ ලෝකයක් නිර්මාණය වන්නට, සද්පුරුෂ මනුෂ්‍යයන් ජීවත්වන පරිසරයක් වන්නට නම් කෘතගුණ සැලකීම පැවතිය යුතු වූ මානුෂික ගුණයකි.
තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් කෘතගුණ සැලකීමේ ගුණය තවදුරටත් තම චරිතාදර්ශයෙන් පෙන්නුම් කළ සේක. එනම් තමන් වහන්සේ අවබෝධ කරගත් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය මුලින් ම දේශනා කිරීමට අදහස් කළේ, සත්‍ය සොයා යන ගමනේ මුලින් ම උපකාරී වූ ආළාරකාලාම සහ උද්දකරාම පුත්‍ර නම් වූ ආචාර්යවරුන් දෙදෙනාට ය. ඒ වන විට ඔවුන් කළුරිය කොට තිබූ බැවින්, දුෂ්කර ක්‍රියා කරන සමයේ තමන් වහන්සේට උපස්ථාන කළ පස්වග මහණුන් වහන්සේලාට ඒ උතුම් චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය මුල්කොට ගත් නිවන් මඟ, එනම් දම්සක් පැවතුම් සූත්‍ර දේශනාව බරණැස ඉසිපතන මිගදායේ දී දේශනා කළ සේක.
එලෙසින් ම මවුපියන්ගේ මනස සුවපත් කරමින් උපස්ථාන කළා සේ ම මුළු ලොවට ම මවුපිය උපස්ථානයෙහි අගය පිළිබඳව දේශනා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙන් ම ශ්‍රාවක ශ්‍රාවිකාවෝ ද කෘතගුණ සැලකීමේ උතුම් ගුණය මැනවින් පෙන්නුම් කළ සේක.

කේලාම් කීමේ ආදීනව



 වාග් දුශ්චරිතයට අයත් කේලාම් කීම (පිසුණා වාචා) බර පතල අකුශලයක් බව මෙම ප්‍රේත කථාවෙන් පැහැදිලි වේ"
කේලාම් කීමේ ආදීනව බුදුරජාණන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වෙසෙන සමයෙහි පූතිමුඛ නම් ප්‍රේතයෙකු අරබයා මෙම කථාව ගෙනහැර දැක්වූහ.
අතීතයේ කාශ්‍යප බුදුරදුන් සමයෙහි කුල පුත්‍රයන් දෙදෙනකු බුදු සසුනෙහි පැවිදිව සීලයෙන් හා ආචාර සම්පත්තියෙන් ද ඔවුනොවුන් හා සමගියෙන් ද යුක්ත වූයේ එක්තරා පසල් ගමක පිහිටි ආරාමයක විවේක සුවයෙන් වාසය කළහ. කේලාම් කියා ඔවුනොවුන් බිඳවීමේ සිත් ඇති එක්තරා භික්ෂුවක් එම ආරාමයට පැමිණියේය. නේවාසික භික්ෂූන් දෙනම එම ආගන්තුක භික්ෂුවට වත් දක්වා උන්වහන්සේ පිළිගෙන සෙනසුන් සපයා දී පසු දින අළුයම උන්වහන්සේ ද කැටුව ගමට පිඬු සිඟා වැඩියහ. ගම්වැසි උවසු උවැසියෝ උන්වහන්සේලා කෙරෙහි පැහැදී ආහාර පානාදියෙන් මැනවින් සංග්‍රහ කළහ. පිණ්ඩපාතයෙන් අනතුරුව විහාරය බලා ආපසු පැමිණි ආගන්තුක භික්ෂුව තුළ “ මෙම ගොදුරු ගම ඉතා සුන්දරය. ගම් වැසියෝද ඉතා ශ්‍රද්ධා සම්පන්නය. ඉතා ප්‍රණීත ආහාර පානාදිය පූජා කරති. විහාරය ද අවශ්‍ය පහසුකම්වලින් යුක්ත ය. එබැවින් මෙහි පහසුවෙන් වාසය කළ හැකිය. එසේ වුවත් මෙම නේවාසික භික්ෂූන් දෙනම මෙහි වාසය කළහොත් මට පහසුවෙන් වාසය කළ නොහැකිය. අන්තේවාසිකයෙකු ලෙස වාසය කිරීමට සිදුවෙයි. එබැවින් උන්වහන්සේලා දෙනම ඔවුනොවුන් කෙරෙහි බිඳුවා විහාරයෙන් නෙරපා මා පමණක් මෙහි වාසය කළහොත් සැපෙන් විසිය හැකිය ” යනුවෙන් එක්තරා පවිටු සිතිවිල්ලක් හටගත්තේය.

මට්ටකුණ්ඩලීගේ කතාව ( යමක වග්ගය )

සිත පෙරටු කොට - සිත ම මුල්කොට
සිතෙන් උපදිති - දහම් හැම විට
කතාවට හෝ ක්‍රියාවට යම් - පහන් සිතිවිලි පෙරටු වේ නම්
සෙවනැල්ල සේ අත නොහැර එන - ලැබෙයි සුව සෙත එයින් සතහට

කුසල් දහමට සිත මුල් වන්නේ ය. පහන් වූ සිතින් පින් කළ තැනැත්තා පසුපස සැප ලුහුබඳී.

මනොපුබ්බංගමා ධම්මා
මනොසෙට්ඨා මනොමයා
මනසා චෙ පසන්නෙන
භාසති වා කරොති වා
තතො නං සුඛමන්වෙති
ඡායාව අනපායිනී
මට්ටකුණ්ඩලී නම් බමුණු දරුවෙකුට අත් වූ ඉරණම අරබයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර දෙව්රම් වෙහෙරෙහි දී මේ ගාථාව වදාළ සේක.
මට්ටකුණ්ඩලීගේ පියා මසුරෙක් විය. කිසිවෙකුට කිසිවක් නො දෙන හෙතෙම නො කා, නො බී ඉතිරි කළේ ය. එහෙයින් අසල්වැසියෝ ඔහුට අදින්න පුබ්බක යැයි නමක් දුන්හ. තම එකම පුතාට පංචායුධයක් වැනි ස්වර්ණාභරණයක් කරට දැමිය යුතු අවස්ථාවේ ද, රන්කරුවනට මුදල් ගෙවන්නට අදි මදි කළ හේ තමා ම රන් කැබැල්ලක් තලා මට්ටම් කර එය කරෙහි පැළඳුවේ ය. එම ආභරණයෙහි විසිතුරු කැටයම් කිසිවක් නැති නිසා එය ‘මට්ටකුණ්ඩලයක්’ ලෙස හැඳින් වූ අසල්වැසියෝ දරුවට ‘මට්ටකුණ්ඩලී’ යි විහිළු නමක් ද පටබැන්ඳහ. මට්ටකුණ්ඩලී වරක් බලවත් ලෙස අසනීප විය. එහෙත් වෛද්‍යවරුන්ට මුදල් ගෙවන්නට සිදුවෙතැයි බියෙන් ඔහු පිළියම් සඳහා ගෙන යාමක් නො කෙරිණි. දරුවා මරණාසන්න වූ විට පමණක් කලබල වූ බමුණා.

දැහැමි බව සතුටකි

ජීවිතයට අරමුණු ගොඩනඟා ගත යුත්තේ කෙසේද? යන කාරණාව පිළිබඳ අවබෝධයක් තිබිය යුතු ය. අප භවයෙන් භවයට ගමන් කරන්නාවූ සංසාරික භව ගමන දුක බව සනාතනික සත්‍යයකි. දුකින් නිදහස් වීම බෞද්ධයාගේ මූලික අරමුණ ෙවි. ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය සුවපත් කරගැනීමටත්, ලෞකික ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීමටත් කටයුතු කළ යුත්තේ කුමන ආකාරයටද ? අරමුණක් ජයගැනීමට අවශ්‍යම කාරණාව ශ්‍රද්ධාව ය.
අකුසල් කරමින් තමන්ගේ අරමුණට ළඟා විය නොහැකි ය. එහි දී තමාගේ මුඛ්‍ය අරමුණ වන, සංසාරික දුකින් නිදහස් වීම මග හැරේ. ලෞකික අරමුණ ජය ගැනීමට උත්සාහ කරද්දී ආධ්‍යාත්මික අරමුණ විනාශ වීමට ඉඩ නොදිය යුතු ය. ජීවත් විමට අවශ්‍ය පරිසරය ගොඩනඟා ගැනීම නොකළ යුතු බවට බුදුපියාණන් වහන්සේ දේශනා කර නැත. ජීවත් විය යුතු බවට ඔබ පෙළඹෙව්වද, එය යහපත්ව, මිථ්‍යා ආජීවයෙන් තොර ජීවිතයක් විය යුතු වේ. සම්මා ආජීවය ඔබගේ ජීවිතයේ පදනම කර ගත යුතු අතර නිවන් මඟට බාධාවන ජීවිතයක්, කිසිවෙකු විසින් ගත නොකළ යුතු ය. පැවැත්ම වෙනුවෙන් උපයන ලද කිසිවක්,බෞද්ධයාගේ මූලික අරමුණ විනාශ කරන්නක් නොවිය යුතු අතර ම එම මූලික අරමුණ ඉතා දීර්ඝ කාලයකට ආපස්සට යාමක් නොවි ය යුතු ය. ජීවත් වීමට ලබාගන්නා දේ හා උපායශීලිත්වය ඇතුළත ලෞකික අරමුණු සාධනය කරගැනීමට උත්සාහ කරනවා නම්, ලෞකික අරමුණු සාර්ථක කරගැනීම වෙනුවෙන් සාරය නොඉක්මවන බවට දැඩි අධ්ෂ්ඨානයක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. තමන්ගේ අවසාන පරමාර්ථය විය යුත්තේ සාරය ඉක්මවා භෞතික ජයග්‍රහණයන් පසුපස හඹා නොයා යුතු බව ය.

Wednesday, January 24, 2018

මිතුරු ඇසුර සදයි ඉසුර

මිතුරෙක් යනු කවුදැයි ඔබෙන් ප්‍රශ්න කළහොත් ඔබ ලබා දෙන පිළිතුර කුමක් ද? ඔබේ පිළිතුරු අතර යමෙකුගේ දුක සතුට දෙකේ දී ම ළඟින් හිඳින තැනැත්තා මිතුරා ය. වැරදි දැක නිවැරැදි කරන තැනැත්තා මිතුරා ය. දුකට පත් වූ විට ඉන් මුදවා ගැනීමට වෙහෙස ගන්නේ මිතුරා ය ආදී වශයෙන් පිළිතුරු ලැබෙනු ඇත. සැබැවින්ම ඒ ලබා දෙන පිළිතුරු සාවද්‍ය ඒවා නොවේ. සැබෑ මිතුරාගේ ලක්ෂණ ඒවායෙන් ජනිත කෙරේ.

බුදුන් වහන්සේ මිතුරු කණ්ඩායම් දෙකක් පෙන්වා දී තිබේ. එනම් කල්‍යාණ මිත්‍රයන් සහ මිත්‍ර ප්‍රතිරූපකයින් ය. කල්‍යාණ මිත්‍රයන් යනු අපගේ ජීවිත වාසනාවන්ත කර ගැනීම සඳහා උදව් දෙන, උපකාර කරන පිරිස යි. මිත්‍ර ප්‍රතිරූපකයින් යනු අපගෙන් යමක් ලබාගෙන, අප වැරැදි මාර්ගයට හසු කරන කොට්ඨාසය යි. අප ඇසුරු කළ යුත්තේ මින් පළමු කොට්ඨාසයට අයත් පිරිසම ය. එම පිරිස් කොටස් 04 කි. උපකාරක මිත්‍රයා, අනුකම්පක මිත්‍රයා, සමාන සුඛ දුක්ඛ මිත්‍රයා සහ අත්ථක්ඛායි මිත්‍රයා යනුවෙනි.
උපකාරක මිත්‍රයාගේ ලක්ෂණය තමන්ට කරදරයක්, බාධකයක් පැමිණි අවස්ථාවක මිල මුදලින් සහ කාලය, ශ්‍රමයෙන් උදව් උපකාර කිරීම යි. මිත්‍ර ප්‍රතිරූපකයෙකු නම් මේ වැනි අවස්ථාවල දී මඟහැර යාමට උත්සාහ කරයි. දෙවැනි මිතුරා අනුකම්පක මිත්‍රයා ය. යම් ගැටලුකාරී අවස්ථාවක, ශෝකී අවස්ථාවක, තමාටවත් නො දැනුවත්ව ජීවිතය පරිහානියට පත් වූ අවස්ථාවක මේ තැනැත්තාගේ ලක්ෂණය වන්නේ තම මිතුරාට අනුකම්පා කොට ඒ ව්‍යසනයෙන් ගළවා ගැනීම පිණිස උපදෙස් දීම ය. අවශ්‍ය කරන කටයුතු සම්පාදනය කිරීම ය. එසේ ම දුක් තැවුල් සන්සිඳීම තෙක් මිතුරා අත නො හැර සිටී. කලණ මිතුරන්ගෙන් තෙවැනියා සමානසුඛ දුක්ඛ මිත්‍රයා ය. ඔහු ද ඉහතින් පෙන්වා දුන් ලක්ෂණයෙන් සමන්විත ය. එනම් සැප දුක දෙකේ දී ම තමන් අත නො හැර සිටීමේ ගුණය ඔහු සතුව ඇත. අත්ථක්ඛායී මිත්‍රයා යනු අර්ථයෙන් ධර්මයෙන් අනුශාසනා කරන පුද්ගලයා ය. තමා වැරැද්දක් කරන්නේ නම් එම අවස්ථාවලින් මුදවා ගෙන යහපතෙහි යෙදවීම මොහුගේ ලක්ෂණය යි. මෙම මිත්‍රයාගේ ප්‍රතිරූපක ලක්ෂණය වන්නේ ‘අපාය සහය’ යනුවෙන් දක්වන ලක්ෂණය යි.

සිත ව්‍යාකූල කරන තෘෂ්ණාව පිපාසය හා සමානය

ලෝභය හෙවත් තෘෂ්ණාව මිනිස් සිත ව්‍යාකූල කරන ආත්මාර්ථකාමීත්වය පොළඹවන ක්ලේෂ ධර්මයකි. ලෝභය නිසා ආතුර වු මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් තුළ සමගිය, සහජීවනය, එකමුතු බව තුරන් වී යයි.
කුමන වේෂයකින් පැමිණිය ද ලෝභය සමාජය භේදභින්න කරන කෙලෙස් මූලයකි. රටවල් අතර, ජන කණ්ඩායම් තුළ මෙන් ම පවුල තුළ ඇතිවන බොහෝ ගැටුම්වලට හේතුව මෙම ක්ලේෂ ධර්මයේ බලපෑමයි. ලෝකයේ සම්පත් සීමිත ය. මිනිසුන්ගේ ආශාවන් අසීමිත ය. සීමිත සම්පත් අසීමිත ආශාවන් සහිත මිනිසුන් අතර බෙදීමට යාමේ ගැටුම් නිර්මාණය වේ. මේ තුළ නැතිවනුයේ සමඟිය සහ සහජීවනය යි.
සමාජය තුළ තමන්ට නැතිදෑ අනෙකා සතුවීම ඉවසීමට නොහැකි වන්නේ ලෝභය නිසාවෙනි. හිමිවිය යුතු සෑම දෙයක් ම තමාට පමණක් හිමිවිය යුතුය. අනෙකාට එසේ නො ලැබිය යුතුය යන්න සිතනුයේ තෘෂ්ණාව පදනම් කරගෙන ය. ඒ තුළ මානසික මෙන්ම කායික අපහසුතාවයන්ට ලක්වීමට සිදුවේ. තනතුර, බලය, ධනය පසුපස ලුහුබඳින සේ ලෝභය ඇති බැවිනි. තමන්ගේ එම තෘෂ්ණාව සන්තර්පණය කර ගැනීමට මිනිසා බොහෝ දෑ සිදුකිරීමට පසුබට නොවේ. එහිදී පව, පින, හොඳ, නරක, සදාචාර සීමාවන් උල්ලංඝනය කරමින් ජාතිය, ආගම පවා අනවශ්‍ය ලෙස යොදාගැනීම තුළ සිදුවනුයේ සමාජ සාමය බිඳ වැටීමයි. ජීවත්විය යුත්තේ තමා පමණක් ය. තනතුරු වරප්‍රසාද තමන්ට පමණක් යැයි සිතා මනුෂ්‍ය ඝාතනයන්, චරිත ඝාතනයන් පවා සිදුවනුයේ ලෝභය හේතුවෙනි.
තෘෂ්ණාව පිපාසයක් හා සමාන වේ. පිපාසිතයා අනෙක් සියලු කටයුතු පසෙකලා පිපාසය සන්සිඳවා ගැනීමට වෙහෙසේ. තෘෂ්ණාවෙන් පීඩිතයාගේ ස්වභාවය ද මේ හා සමාන ය.

සදහම් දැනුම

ප්‍රශ්නය – මහා කාරුණික වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අසරණ වූ දරුවකු දැක අනුකම්පාව උපදවා ආලෝකයක් පතුරුවා ඔහුට පියවි සිහිය ලබා දී “දරුව මෙහි එව, තථාගතයන් දෙස බලව, රාහුගෙන් සඳ මිදුණාක් මෙන් මම නුඹ මුදා ගන්නෙමි” යි වදාළ සේක. මේ විපතට පත් දරුවා කවු ද? බුදුරජාණන් වහන්සේ මොහු මුදා ගත් ආකාරය පැහැදිලි කරන්න.
පිළිතුර - සෝපාක, රජගහනුවර සැඬොලෙකුට දාව පුක්කුස කුලයක ස්ත්‍රියක කුසින් උපන් දරුවෙකි. කුඩා කලම පියා මළ බැවින් සුළු පියා ඔහු ඇති දැඩි කළේ ය. තම පුතාට වැඩි සෙනෙහස දැක් වූ ඔහු පසුව සෝපාක විනාශ කිරීම සඳහා රාත්‍රියක සොහොනකට ගෙන ගොස් මළ මිනියක බැඳ තැබී ය. එහි දී ඉහත සඳහන් පාඨය දේශනා කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට සරණ වූහ. පසුව ඔහුගේ මවට දේශනා කොට වදාළ බණ පදයෙන් මව සෝවාන් වූ අතර සෝපාක හිමියෝ ද රහත් ඵලයට පත් වූහ.

ජීවිත ආශාව දුරුවීමට නම්.

මරණානුස්සති භාවනාව දියුණු කර ගැනීම සඳහා බෞද්ධ අබෞද්ධ කවුරුත් ඇප කැප විය යුතුයි. තණ්හාව, තරහව, මෝහය දුරු කර ගැනීමට මරණානුස්සති භාවනාව ඉවහල් වෙයි. මේ භාවනාවෙන් ඉතා සවිමත් සිතක් සකසා ගත හැකි යි. ඒ බලසම්පන්න සිත නිවන් මඟ විවර කරයි.

සංඛාරයන්ගේ ස්වභාවය වන්නේ ගෙවී යාම, විනාශ වීම සහ මරණයට පත්වීම යි. නිර්වාණය හැර සියලු ම දේ සංඛාර පදයට අයත් වෙයි. මනුස්සයෝ ද, දෙවියෝ ද, බ්‍රහ්මයෝ ද, සතර අපාය සත්ත්වයෝ ද , ඈත පෙනෙන නොපෙනන සියලු ම සත්ත්වයෝ ද සංඛාර පදයට ඇතුළත් වෙයි. ගහ කොළ, ඉර හද තාරකා, ඇළ දොළ ගංගා , මහා සාගරය, මහා මේරු පර්වතය, මෙලොව පමණක් නොව අනන්ත ලෝක සහ එහි සියල්ල සංඛාර පදයට යටත් වෙයි. මේ ගැන දැන කියාගෙන දියුණුව, ආරක්ෂාව පිණිස මරණ සතිය වැඩිය යුතු යි.
බුදුසරණ පුවත් පත කවුරුත් කියවිය යුතු යි. එහි ඇති ලිපි අනුන්ට නෙවෙයි තමන්ට ම බව සිතන්න. මව් පියන්ට සැළකීම, ගුරු දෙගුරුන්ට ගරු බුහුමන් කිරීම, මල් පහන් පුදා තෙරුවන් නැමදීම, කරුණාව- මෛත්‍රිය- දයාව- අනුකම්පාව ආදී ගුණාංගයන් දියුණු කිරීම අවශ්‍යය යි. මෙලෙස නිවැරැදි ප්‍රතිපත්ති මාර්ගයකට පිවිසිය යුතු යි.
“අනිච්ඡාවත සංඛාරා උප්පාද වය ධම්මිනො, උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති තේසං වූප සමො සුඛො” සංස්කාරයෝ ඒකාන්තයෙන් අනිත්‍යයෝ ය. ඉපෙදෙමින් නිරුද්ධ වන්නා හ. ඔවුන්ගේ සංසඳීම ඒකාන්තයෙන් ඇති වන්නේ ය. ජීවිතය අනියත යි, මරණය නියත යි. ජීවිතය අනියත යි, මරණය නියත යි. ජීවිතය අනියත යි. මරණය නියත යි. මනුස්ස ජීවිතය වනාහි ආශ්වාස, ප්‍රශ්වාස දෙක පිහිට කොට ඇත්තේ ය. ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස දෙක අවහිර වීමෙන් ද මරණය වන්නේ ය. එහෙයින් ද ජීවිතය අනියත යි. මරණය නියත යි. මනුස්ස ජීවිතය වනාහි සතර ඉරියව් පැවැත්ම පිහිට කොට ඇත්තේ ය. සතර ඉරියව් පැවැත්ම විෂම වීමෙන් ද මරණය වන්නේ ය. එහෙයින් ද ජීවිතය අනියත යි. මරණය නියත යි. මනුස්ස ජීවිතය වනාහි ශීත - උෂ්ණ දෙක පිහිට කොට ඇත්තේ ය. ශීත උෂ්ණ දෙක විෂම වීමෙන් ද මරණය වන්නේ ය.

මරණය පීඩාවක් කරගන්නෝ

" මහණෙනි, ඒ ගම, ඒ වන ලැහැබ, නදී තොමෝ දැකීමෙන් මට මෙවන් අදහසක් ඇති වුණි. මේ බිම ඉතා රමණීයයි. වන ලැහැබ සිත සතුටු කරවයි. සුදු වැලිතලා ඇති, මනා වූ පාරුතොටු ඇති සිත්කඵ නදිය ද සෙමින් සෙමින් ගලා බසී. මේ සමීපයේ ම ගොදුරු ගමක් තිබේ. ප්‍රධන්වීර්ය කරනු ලබන යම් වූ ද කුල පුත්‍රයකුට තමාගේ ප්‍රධන්වීර්යය වඩන්නට සුදුසුම ස්ථානය මෙයයි."


අප තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ, මෙසේ දේශනා කරන ලදී. උද්දකරාම පුත්‍ර ගුරුවරයාගෙන් අෂ්ඨසමාපත්ති ලබා එයින් සෑහීමකට පත් නොවූ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, තමන් සොයන නිවන මෙහි නොවන බව අවබෝධ කර ගන්නා ලදී.
ඒ අනුව බෝධිසත්වයන් වහන්සේ අනුගමනය කළ මඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ දේශනා කළහ. මහණෙනි, මම කුසලය කුමක් දැයි සොයන්නට උත්සාහ කළෙමි.
අනුත්තර වූ උතුම් නිර්වාණ පදය සොයමින් මගධ දේශයේ පිළිවෙලින් සැරි සැරූවෙමි. උරුවෙලාවෙහි සේනානි ගමට මම පැමිණුනෙමි. එහි සිත්කළු භූමි භාගය, සිත පහදන වන ලැහැබ. වැලි තලාව. පාරු නවතන තොටුපළවල් ඇති ගලා බස්නා නදී, ඒ හාත්පස ගොදුරුගම තිබුණි.
මහණෙනි, ඒ ගම ඒ වන ලැහැබ, නදී තොමෝ දැකීමෙන් මට මෙවන් අදහසක් ඇති වුණි. මේ බිම ඉතා රමණීයයි. වන ලැහැබ සිත සතුටු කරවයි. සුදු වැලිතලා ඇති, මනා වූ පාරුතොටු ඇති සිත්කඵ නදිය ද සෙමින් සෙමින් ගලා බසී. මේ සමීපයේ ම ගොදුරු ගමක් තිබේ. ප්‍රධන්වීර්ය කරනු ලබන යම් වූ ද කුල පුත්‍රයකුට තමාගේ ප්‍රධන්වීර්යය වඩන්නට සුදුසුම ස්ථානය මෙයයි. ප්‍රධන්වීර්යය පිණිස මෙය සුදුසුම ස්ථානය යැයි තෝරාගෙන මම එහි වාඩිවුණෙමි. ඒ ඇසතු වෘක්ෂ මූලයයි. එනම් සිරි මහා බෝ මැඩයි.
මහණෙනි, ඒ මම ජාති ධර්ම වූයෙම්, ජාති ධර්මයේ ආදීනව දැන ඉපදීමක් නැති නිරුත්තර වූ යෝගක්ෂේම වූ නිවන සොයමින් අජාත වූ අනුත්තර වූ යෝගක්ෂේම වූ නිර්වාණය අවබෝධ කළෙමි.
බුදුරජාණන් වහන්සේ එසේ දේශනා කරනු ලැබූයේ තමන් වහන්සේ විසින් සාර සංඛ්‍යෙය කල්ප ලක්ෂයක් පුරා පුරණ ලද පාරමී ගුණයන්ගෙන් ලද අත්දැකීම් අනුවයි. මේ ජීවිතයේත් ගුරුවරුන් වෙතට ගොස් ලෞකික වශයෙන් ලැබූ ධ්‍යාන සමාපත්තින්ගෙන් ලැබූ අත්දැකීම් අනුව තමන් වහන්සේ විසින් කුසලය නම් කුමක් දැයි සොයමින් ආරම්භ කළ ප්‍රධන් වීර්යයෙහි ඵලය ලැබූ ආකාරය යි.

විවේකී මනසගෙනෙයි සතුට


තමන්ගේ අඩුපාඩුවලට, වැරැදිවලට අන් අයට චෝදනා කිරීම සමහර අයගේ සිරිත ය. එහෙත් විවේකී මනසින් සිතා බැලුවේ නම්, ඒ සියල්ලට වැරැදි තමන් ම මිස අනුන් නොවන බව වටහා ගැනීම අසීරු නැත.
කෙනෙකුගේ ජීවිතයේ වගකීම් දැරීමට අනෙකෙකුට නො හැකිය. වගකිව යුතු තමන්ම ය. එය හුරු පුරුදු කළ යුත්තකි. අන් අයට දොස් නොනඟා තමන්ගේ අඩුපාඩු, දුර්වලතා පිළිගන්නට සූදානම් විය යුතු ය.
එතරම අන් අයට චෝදනා කරන්නේ නො හික්මුණු පුද්ගලයා ය. හික්මුණු, නුවණැති පුද්ගලයා ගේ ලක්ෂණය අනුන්ට දොස් නොකියා වරදට හේතුව සොයා බැලීම ය. වරද තේරුම් ගෙන එය නිවැරැදි කළ හැකි නම් ලෝකයේ ප්‍රශ්න හා ගැටුම්වලට ඉඩක් නැත. එහෙත් අපක්ෂපාතීව සිතා මතා කටයුතු කරන අය අඩු ය. මිනිසා සිය වරද සඟවා ගන්නේ ද, යටපත් කරන්නේ ද සිතෙහි වන වංචනික ගතිය නිසා ය. ධම්ම පදයේ බාල වග්ගයේ දී

“ යොබාලො මඤ්ඤති බාල්‍යං
පණ්ඩිතො වාපි තෙන සො,
බාලො ව පණ්ඩිතමානී
ස වෙ බාලොති වුච්චතී”

නුවණ නැති කෙනෙක් තමන්ගේ නුනුවණකම් දන්නේ නම්, එහෙයින් හෙතෙම පණ්ඩිතයෙක් වන බවත්, යම් අයෙක් මට වඩා පණ්ඩිතයෙක් කවුදැයි සිතමින් පණ්ඩිත ගති පෙන්වනවා නම් ඔහු ඒකාන්තයෙන් ම අඥානයෙක් වන බවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළහ.
යම් කෙනෙක් ජීවිතයේ දුකට, නොසතුටට මුහුණ දෙනවා නම් එහි වගකිව යුතු අන් කිසිවෙක් නොවේ. තමන් ම ය. නිවැරැදිව සිත පාලනය කරගත නොහැකි වුවහොත් දුක වැඩිවනු ඇත. එය ලෝකයාගේ වරදක් නොවේ. නිවැරැදි වන්නට නම් පළමුව එය තමන්ගේ ම වරදක්, අඩුපාඩුවක් බව වටහා ගන්න. තමන්ගේ දුකට හේතුව මිය ගිය ඥාතියෙකුගේ බලපෑමක් හෝ පවුලේ අයගේ ශාපයක් ද නොවේ. එය යක්ෂයකුගේ හෝ දෙවියකුගේ බලපෑමක් ද නොවේ.

සිහි මුළා වූවොත්..

බුද්ධ දේශනාවට අනුව සෝතානුදත යනුවෙන් සූත්‍රයක් තිබෙයි. එය ඉතාමත් ම වැදගත් ය. බොහෝ වේලාවට බණ ඇසූ, බවුන් වැඩූ, ධර්මය වඩා, පින්කම් කළ, උපාසක උපාසිකාවන්ට මරණාසන්න මොහොතේ දී විවිධාකාර අනතුරු ඇති විය හැකි යි. ඇතැම් විට මොළයට හානිදායක විය හැකි යි. ඇතැම් විට ස්නායු ආබාධ විය හැකි යි. එවැනි හේතු මත සිහි මුළා වන්නට ඉඩ ඇත.

ඇතැම් විට දුශ්ශීල කෙනෙකුගේ අකුසල් බලවත් ව, සිහි මුළා විය හැකි යි. එලෙස සිහි මුළා වන්නා ඒකාන්තයෙන් අපායගාමී වෙයි. බුදුන් වහන්සේ ශීල විපත්ති අතර පෙන්වා වදාළේ, දුශ්ශීල වූවෝ සිහි මුළාව මරණින් මතු අපායගාමී වන බවයි. එය දුශ්ශීලයාට ලැබෙන විපාකය යි. නමුත්, කෙනෙක් හොඳින් සිල් රැක, දන් දී භාවනා කළ ද, ධර්මය දියුණු කළ ද , එවැන්නෙකුට වුව ද දුශ්ශීල ව සිහි මුළා විය හැකි යි. ඇතැම් විට අනතුරකින් ස්නායු ආබාධයක් ඇති විය හැකි යි. ඇතැම් විට මොළයේ ශල්‍ය කර්මයක් නිසා ක්‍රමයෙක් සිහි කල්පනාව ටිකෙන් ටික අඩු වී සිහිය නොඑන්නට ද පුළුවනි. ඇතැම් විට පාකින්සන් , කෝමා වැනි රෝගයන් නිසා මොළයේ ස්නායු මැරී යන්නට පුළුවනි. ඇතැමුන් හදිසි අනතුරු නිසා අවුරුදු ගණනාවක් දිවි ගෙවන්නේ තාක්ෂණික මෙවලම් තුළ යි. මේවා කායිකව සතර ධාතූන්ගෙන් හටගත් මේ ශරීරයට සෑදිය 

හැකි අනතුරු වෙයි. මෙවැනි ලෙඩ රෝග නිසා, බණ භාවනා කළ කෙනෙකු පවා සිහි මුළා විය හැකි යි. එවිට කෙනෙකුට මෙසේ සිතෙන්නට පුළුවනි. අනේ! එසේ වූ විට අප කළ පින්කම් එකක්වත් වැඩකට නැති වෙයි ද? සිහි මුළා ව මිය ගියොත් වැඩක් නෑ නේද? යනුවෙනි.

නොසන්සුන්කම මෝහය නිසයි

වප් පුර පසළොස්වක පෝදා සිට සතර පෝයට ම කොටස් වශයෙන් පළවන නව අරහාදී සම්බුදු ගුණ මුල් කරගත් දම් දෙසුම ලිපි මාලාව අංක - 14



" මෝහය ඇතිවෙන්න පුළුවන් උද්ධච්චය නිසා, විචිකිච්ඡාව නිසා. අපේ හිතේ නොසන්සුන්කම ඇතිවෙන්නේ මෝහය නිසා. අපි කියමු එකම අරමුණක සිත තියාගන්නට බෑ. භාවනාව එක අරමුණක තියාගන්න බෑ කියලා. ඒ කියන්නේ හිතේ උද්ධච්චයයි. එය ඇති වන්නේ මෝහය නිසයි."

මෝහය නම් මුළාවයි.
‘දුක්ඛේ අඤ්ඤානං
දුක්ඛ සමුදයේ අඤ්ඤානං
දුක්ඛ නිරෝධේ අඤ්ඤානං
දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදාය අඤ්ඤානං”



මේ දුක, දුකට හේතුව, දුක නැතිකිරීම, දුක නැති කිරීමේ මාර්ගය කියන චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයන් ගැන අනවබෝධයයි, නොදැකීම යි. මෝහය කියා කියන්නේ. ‘මූය්හ තීති මෝහෝ යමෙකුට මුලාවුණු ස්වභාවයයි. මෝහය ඇතිවෙන්න පුළුවන් උද්ධච්චය නිසා, විචිකිච්ඡාව නිසා අපේ හිතේ නොසන්සුන්කම ඇතිවෙන්නේ මෝහය නිසා. අපි කියමු එකම අරමුණක සිත තියාගන්නට බෑ. භාවනාව එක අරමුණක තියාගන්න බෑ කියලා. ඒ කියන්නේ හිතේ උද්ධච්චයි. එය ඇති වන්නේ මෝහය නිසයි. අපි කියමු පොතක් කියවන්න ගියත්, බණක් අහන්න ගියත් භාවනා කරන්න ගියත් හැම වේලාවේ ම සැක. බුදුරජාණන් වහන්සේ ගැන සැක, ධර්මය ගැන සැක, මහා සංඝයා ගැන සැක, බුදුගුණ, දහම් ගුණ, ධර්ම කරුණු ගැන පොත්පත්වල ඇති ධර්ම කරුණු ගැන දේශනා කරලා තියෙන දේ ගැන සැක. තමා රකින ශීලය ගැන සැක. පෙර ජීවිතය ගැන සැක, මතු ජීවිතේ ගැන සැක. අතීත ජීවිත, වර්තමාන ජීවිත මෙලොව පරලොව ජීවිත ගැන සැක. පටිච්ච සමුප්පාදය ගැන සැක. මේ සැක ඇතිවෙන්න ඇතිවෙන්න මොකද වෙන්නේ? මෝහය උත්සන්න වෙනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෝහය සම්පූර්ණයෙන් ම නැති කළ නිසා අප කියනවා ‘අරහං’ කියලා .

ඊළඟට පින්වතුනි,

සත්වගට සෙත් සදන මග


නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස
සබ්බේ තසන්ති දණ්ඩස්ස
සබ්බේ භායන්ති මච්චුනො
අත්තානං උපමං කත්වා
නහනෙය්‍ය න ඝාතයෙ

සකල ජන සෙත සදන අප භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩවසන සමයෙහි සවග භික්ෂූන් හා සතළොස්වග භික්ෂූන් අතර ඇති වූ ගැටුමක් අරබයා මෙම ගාථා ධර්මය දේශනාකොට වදාළ සේක.
මෙ කල සවග හෙවත් සයනමක් ප්‍රධානත්වයෙන් වර්ග වූ භික්ෂු පිරිසක් හා සතළොස්වග හෙවත් දාහත් නමකගෙන් වර්ග වූ භික්ෂු පිරිසක් අතර ගැටුමක් හටගෙන එය දණ්ඩනයෙන් කෙළවර විය. හේතුව සෙනසුන්වල අයිතිය බෙදා ගැනීමට යාම ය.
එක් දිනක් සතළොස්වගට අයත් භික්ෂූහු සැතපීමට සෙනසුන් පිළියෙල කරගත්හ. සවග භික්ෂූන් වැඩිමහල් වන අතර එම සෙනසුන් බලහත්කාරයෙන් ගන්නට ප්‍රයත්න දරනවිට සතළොස් භික්ෂූන් එයට අකමැති වූ බැවින් සවග භික්ෂූහු සතළොස් වග භික්ෂූන්ට පහර දුන්හ. අප බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කාරණය නිමිති කරගෙන විනය නීතියක් පනවා මෙම උතුම් ගාථා ධර්මයෙන් ලෝකයේ සෑම සත්වයන්ගේ ම වන ස්වභාව ධර්මයක් දේශනා කළ සේක.
සියලු සත්වයෝ දඬුවමට තැති ගනිති. එමෙන් ම මරණයට බියවෙති. සියලුම සත්වයෝ තමාගේ ජීවිතයට පි‍්‍රය කරති.
පින්වත්නි, මාතෘ ගර්භයේ කළල රූපයේ පටන් පිළිවෙලින් වැඩෙන, ඉපදෙන්නට සිටින, ඉපදෙන, යළි ක්‍රමයෙන් වැඩෙන මැරෙන තුරු ජීවිතය ගෙන යන සියලු සත්ත්වයන්ගේ එකම අපේක්ෂාව ජීවත්වීමයි. ඒ අපේක්ෂාව කුමන ක්‍රමයකින් හෝ බිඳවැටීමට අකැමැත්තක්, භීතියක් , ත්‍රාසයත්, එකවන් ව ඇති වන්නේ ය.

සැහැල්ලු ජීවන ගමනක්


" ජීවිතයෙහි පැමිණි දුරත්, යන වේගය ත්, වේගයේ රිද්මයත් සැහැල්ලු කරගනිමින් ඒපිළිබඳ විමසන දිනය අෂ්ටාංග ශීීලය සමාදන් වන පුර පොහොය දවස ය. එය මනසට අවශ්‍ය දෙයකි. වෙනත් දිනවලට පවතින මානය, ක්‍රෝධය, එදිනට යම් ප්‍රමාණයක හෝ අඩුවක් පවතින නිසා එදිනටත් එය පුහුණු කළ යුතු ය."
බෞද්ධ අනුගාමිකයාට මූලික අරමුණු දෙකක් ඇත. පුද්ගලයෙකු මෙලොව උප්පත්තිය ලැබුවාට පසුව මරණය දක්වා කාලය තුළ සාර්ථක, යහපත් ,අර්ථවත් ජීවිතයක් ගතකිරීම හා පරලොව ජීවිතය සාර්ථක කර ගැනීම එම අරමුණු ෙවි. සෑම පුද්ගලයෙකුම තමාගේ ජීවිත කාලය තුළ තමා බලාපොරොත්තු වූ සියල්ල ලැබෙන්නේ නැත. සෑම පුද්ගලයෙකුම තමා අපේක්ෂා කරන සියල්ල ලැබුවද, තමන් බලාපොරොත්තු වන ප්‍රමාණයට වඩා කිසියම් අඩුවක් තුළ එය ලබාගනී. තමන් ලැබූ සියලු බලාපොරොත්තුවල අඩුවක් පවතී. එය සෑම පුද්ගලයෙකුටම පොදු කාරණාවක් බව අවබෝධ කරගත යුතු වේ.

Sunday, January 21, 2018

කුසලය බලවත් නම් උපත සුගතියක ය

දෙව් ලොව උපත ලබන්නට කෙනෙකුට වැදගත් ම වන්නේ ශ්‍රද්ධාව යි. බුද්ධ ශාසනයක් ඇතිවන කාලවල බොහෝ දිව්‍ය පිරිස බහුල වෙයි. එවිට දෙවිවරු බුදුරදුන් මුණ ගැසී දිව්‍ය පිරිස් බහුලවීම ගැන සතුටු වෙයි.
දෙව්ලොව දෙවිවරු අතර සුර අසුර ගැටුම් ඇති වෙයි. ඒ සුර දෙවිවරු ධර්මයට ලැදි , ධර්ම මාර්ගයේ හැසිරෙන, තෙරුවන් සරණ ගිය, මාර්ග ඵල ලාභී, දෙවි දේවතාවෝ වෙති. බොහෝ පිරිසක් චාතුර්මහා රාජිකය, තාවතිංසය, යාමය, තුසිතය, නිම්මාණරතී, පරනිම්මිත වසරවර්ති දිව්‍ය ලෝක හයෙහි ම වැඩ සිටිති. මනු ලොව ආසන්නයේ පිහිටි චාතුර්මහා රාජිකය, තාවතිංසය දෙකෙහි අධිපති වන ශක්‍ර දෙවියන් සුර දෙවියන්ගේ නායකයා වෙයි. ශක්‍ර දෙවියන් සමඟ නිබඳව ම ගැටුම් ඇති කර ගන්නේ අසුර පිරිස යි. ඔවුන් ක්ෂණිකව කෝප වෙයි. ඇතැම් විට ගැටුමට පැමිණෙයි. දෙවියන් යනු කෙලෙස් සහිත පිරිසකි. ඇතැම් විට ඔවුන් දෙව් ලොව සිටිය ද දිගින් දිගට වෛර බැඳගෙන පළිගන්නා පිරිසකි. ඒ අය හඳුන්වන්නේ අසුර පිරිස යනුවෙනි. සුර අසුර ගැටුම ඇතිවූ ආකාරය කෙසේදැ’යි බුද්ධ දේශනාවෙහි සඳහන් වෙයි.

බලයෙන් මත්වන්නේ බලයෙන් මත්වන්නේ දුබලයන් ය


ලෝකය පුරා අද පවතින්නේ බල තරගයක්. මේ සඳහා හැම කෙනෙක් ම දැඩි උත්සාහයක යෙදී ක්‍රියා කරනවා. තමන්ට කිසියම් බලයක් නොමැති අවස්ථාවල දී ඇතැම් පුහුදුන් පුද්ගලයෝ අයුතු ලෙස නැති බලයක් පාවිචචි කර සමාජයේ අකටයුතුකම් කරනවා. නැතිනම් තමන්ගේ අරමුණු ඉටු කරගැනීමට ක්‍රියා කරනවා. මේ කාරණාව අපේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ධම්මපදයේ එන ගාථා පාඨයකින් අපට මැනවින් පැහැදිලි කර දී තිබෙනවා.

“පුත්තාමත්ථි ධනම්මත්ථි - ඉති බාලො විහඤ්ඤති, අත්තාපි අත්තනො නත්ථි - කුතො පුත්තා කුතො ධනං” මෙය තමයි ලෝකයේ පවතින සැබෑ ඇත්ත. අපි බොහෝ දෙනෙක් ක්‍රියා කරන්නේ, අපේ බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ ගාථා පාඨයෙන් අපට පැහැදිලි කරලා දෙන ආකාරයට තමන්ගේ බලවත් පුතුන් ගැන, ධනය ගැන, පිරිස් ගැන කියමින්, සිතමින් තමන් සතුව නො පවතින බලපුළුවන්කාරකම් පෙන්වලා ලෝකයේ ව්‍යාජ ප්‍රතිරූපයක් තමා පිළිබඳව ගොඩනගාගෙන යි. ඒ වගේම තමා ධනයෙන් මත් වූ පිරිස. ඔවුන් හැමවිට ම පෙන්වා දීමට උත්සාහ වන්නේ, යුක්තිධර්මයට එකඟ නො වී හෝ අයුක්තියෙන් අසාධාරණයෙන් සොයා සපයා ගත් ධනය ගැන මත් වී, ඒ බලය අනිසි ලෙස යොදා, සමාජයෙහි පෙන්වා තම ශක්තිය ගොඩ නගා ගැනීමට යි. මේ ක්‍රියා දෙක ම මුළාවට පත් වූවන්ගේ සිතිවිලි ක්‍රමය ක්.

කළණ මිතුරු සැපත ( සීහළවත්ථු කතා: )

මාගේ කුටිය සමීපයෙහි එක් ඇතින්නක් විසී ය. ගැබිනි වූ කල ඇය එහි ම පැටියකු වැදුවාය. පැටියකු වැදූ පසුව පෙර වෛරක්කාරියක් වූ එක් යකින්නක් පැමිණ ඒ පැටවා කා දමන්නී ය. මේ උපද්‍රවයෙන් බොහෝ සේ පීඩිතව දුකෙන් සිටි ඒ ඇතින්නිය මේ ඇතා කුඩා අවදියේ දී මාගේ කුටිය වෙත පැමිණ ඇතින්නියගේ සොඬින් ඇත් පැටවා මාගේ අතෙහි තබා මට භාර කළාය."
සුරට්ඨ නම් ජනපදයෙහි ‘අච්චිමන්තසේල’ නමින් පර්වතයක් තිබුණි. එහි ගුහාවක ෂඩ් අභිඥා ලැබූ මහත් සෘද්ධි අනුභාවයෙන් යුතු රහතන් වහන්සේ නමක් වැඩ සිටි සේක. ඒ පර්වතය ඇසුරු කොට ගෙන එක්තරා ඇතෙකු ජීවත් විය. මේ ඇතා නිරතුරුව ම ඒ රහතන් වහන්සේට උපස්ථාන කළේ ය.

දිනක් දඩයමේ යමින් සිටි එක් වැද්දෙකු මේ ඇතා කැලයේ සැරිසරනවා දැක රාජ භවනට පැමිණ “දේවයන් වහන්ස, ශුභ ලකුණුවලින් යුතු ඔබතුමාට යෝග්‍ය වූ ඇතෙකු අසවල් ගමට ආසන්නව ඇති කැලයේ වෙසෙන්නේය යි කීවේය.
ඇතා දිනක් ස්වාමින් වහන්සේට උපස්ථාන කරමින් සිටිය දී රාජපුරුෂයන් පැමිණ ඇතා අල්ලා උජ්ජේනියට ගෙන යාමට සැරසුණ ද, ඇතා ස්වාමින් වහන්සේ වටේ කැරකෙමින් හඬන්නට විය.

සසුනේ ආරක්ෂාවට කාන්තා බලවේගය ...


‘ඉත්තීපි පණ්ඩිතා හොන්ති
තත්ථ තත්ථ විචක්ඛණා’



එදා කොසොල් රජුට දියණියක උපන් වේලාවේ එතුමා බොහෝ දුකට පත්වී ය. ඒ, ඉන්දීය බමුණු සමාජයේ පැවැති මතවාදයට අනුව දියණියකගේ උපත අවාසනාවේ සලකුණක් ලෙස සැලකූ හෙයිනි. එහෙත් කොසොල් රජු අස්වැසූ තථාගතයන් වහන්සේ දේශනා කොට වදාළේ ගැහැනු දරුවෙකු ඉපදීම කිසිසේත් ම දුකට කරුණක් නොවන බව ය. ඇය ද නුවණින් හා විචක්ෂණශීලී බවින් පොහොසත් වන බව ය.

බුදුදහමට අනුව සමාජ කාර්යභාරයේ දී පිරිමින් හා සමාන ලෙස කාන්තාවන් ද වගකීම් ඉටුකරන පිරිසක් ලෙස පිළිගනී. දැනට ලංකාවේ ථෙරවාදී සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායට අනුව කාන්තා පැවිද්ද ගැළපෙනවාද? නොගැළපෙනවාද? ඇයට උපසම්පදාව දීම සුදුසු ද? නුසුදුසුද? යන්න පිළිබඳව සංවාදයක් ගොඩනැඟී තිබේ. මේ ගැටලුවේ දී දීමට හැකි හොඳම පිළිතුර වන්නේ චුල්ලමාළුඤ්ච පුත්ථ හාමුදුරුවන්ට බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ලබාදුන් පිළිතුර හා සමාන පිළිතුරකි.

අමතක කළහැකිද? අම්මා...

මිනිස් දරුවන් ලෙස මෙලොවට බිහි වූ අපගේ ජීවිත යහමඟට ගැනීමේ සද්කාර්ය ඇරඹෙන්නේ අම්මාගේ හදවතිනි. ඉපදුණ දා පටන් ලබා දුන් ඒ අනුපමේය දායාදය ගැන ලොකු මතකයක් නැත්තේ ළාබාල වියේ බොහෝ මතකයන් අපගෙන් ගිලිහි ගොස් තිබෙන නිසාවෙනි.
හොඳ, නරක, යහපත, අයහපත තෝරාබේරා දෙමින් යහපත් මිනිසෙකු වශයෙන් අප සමාජගත කරන්නට අම්මා දරන වෙහෙස අපමණ ය. සැබැවින්ම අප දුකට, කඳුළට, සිනහවට සංවේදී හෘදයාංගම මිනිසුන් බවට පැමිණෙන්නේ අම්මාගේ ගුණ ධර්ම අපගේ ජීවිතයටද එකතු වීම නිසා ය.
විශ්වයේ ජීවයත්, අම්මාත් අතර ඇත්තේ නො බිඳෙන සම්බන්ධතාවයකි. දරුවා පිළිසිඳ ගත් දා පටන් ම අම්මා දරුවා සමඟ අධ්‍යාත්මික ගනුදෙනුවකට එක් වන්නී ය. නූපන් දරුවාගේ හැඩය, පැහැය, ස්ත්‍රි, පුරුෂභාවය කිසිවක් නො දැන ඇය දරුවාට කථා කරන්නී ය.

Saturday, January 20, 2018

සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලාට අපහාස කළ අකුසලය ( කළ කම් පළදෙන හැටි )

බුදුරජාණන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවර්තන සල්උයනේ දී පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සම්බුද්ධ පරිනිර්වානයෙහි ආදාහන කටයුතු අවසන් කළ පසු සම්බුදු සිරුරෙහි පැවැති සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේලා වන්දනීය පූජනීය කොටස් ලෙස බෙදා දුන්හ. එම ධාතූන් වහන්සේලා බොහොම ගෞරවයෙන් වැඩමවා පුදපූජා පැවැත් වූහ. අජාසත්ත රජතුමා තමා ලද ධාතූන් වහන්සේලා වැඩමවාගෙන වසර හතක්,මාස හතක්,දින හතක් පුරා බුදුගුණ සමරමින්, සිහිකරමින් පුද පූජා පවත්වා ඇත.
මේ ආකාරයට සර්වඥ ධාතු වන්දනය යන අදහස ලෝකය තුළ ඇති විය. සම්බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනන්ත අප්‍රමාණ ගුණ මෙනෙහි කළ බෞද්ධයෝ උන්වහන්සේගේ සිරුරෙහි තිබූ කොටස් සර්වඥධාතූන් වහන්සේලා ලෙස වන්දනාමාන කළහ. මේ ආකාරයට සර්වඥ ධාතු වන්දනය ආරම්භ විය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලාට නිග්‍රහ කිරීම, අවමන් කිරීම, අවතක්සේරු 

සැනසිලිදායක නිවහනක් ...

දුර්වලකම් හඳුනාගෙන ඒවායින් ඉවත්වීමට උත්සාහ නොකරන්නේ නම්, මොනතරම් අනාගත සැලසුම් සකස් කළ ද ඒවා අසාර්ථක උත්සාහයන් වනු ඇත. මේ නිසා වටිනා ඵලදායී ජීවිතයකට අවශ්‍ය කරුණු කිහිපයක් කරණීය මෙත්ත සූත්‍රයේ මූලික කරුණු ඇසුරෙන් සලකා බැලීම අද වැනි දිනයක වැදගත් වනු ඇතැයි සිතමි.
එක මොහොතක් හෝ අපතේ නොයවමින් දින චරියාවකට අනුව කටයුතු කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ අවුරුදු හතළිස් පහක් තුළ මොනතරම් මෙහෙයක් ඉටුකර ඇති දැයි බලන්න. අපේ රටේ සිටි වැදගත් ශ්‍රේෂ්ඨ පුද්ගලයින් ක්‍රමවත් වැඩසටහනකට අනුව දවස ගත කළ අයුරු ඉතිහාසය අපට කියා දෙයි. දෙවන පැරකුම්බා රජු නියමිත වේලාවට ආගමික වතාවත් ඉටුකළ අයුරුත්, රාජ්‍ය පාලකයකු ලෙස තම වගකීම් සඳහා දවස සැලසුම් කරගත් අයුරුත් අපට වැදගත් පාඩමකි.
දිනය සැලසුම් කිරීමේ දී, උදේ සහ සන්ධ්‍යාවෙහි සිදුකරනු ලබන ආගමික වතාවත් පිළිබඳවත් විශේෂයෙන් පොහෝ දිනයෙහි විහාරස්ථානයට ගොස් සිදුකළයුතු ආගමික වතාවත් ගැන ද මූලික අවධානය යොමුකරන්න. ඉගෙන ගන්නා ශිෂ්‍යයකු වශයෙන් තම දින චරියාව සකස් කරගත යුත්තේ බොදු හැදියාව සමඟ අධ්‍යාපනික ජීවිතය ද ගොඩනැංවෙන අයුරෙනි. අරුණට පළමු නැඟිටීමට පුරුදුවන්න. එය ප්‍රබෝධවත් ජීවිතයට මහත් ශක්තියකි. උදේ හිරුරැස් වැදීමෙන් ගස්වැල් පවා නව පණක් ලබයි. අප කරන කාර්යයන්හි ඵලදායීත්වයට අරුණ තුළින් ලබන පිබිදීම මහත් ශක්තියකි. ඒ තුළින් දවස තුළ කළයුතු කාර්භාරයට සූදානම් වීමේ වටිනා අවස්ථාව උදාවනු ඇත.
එදිනෙදා ගෙදර කටයුතු ඉටුකරගැනීමේ දී පවුලේ සමගි සම්බන්ධතාවය ඉතා වැදගත් ය. මෙහිදී සෑම කෙනෙක් ම අදාළ කාර්යයන්හි කොටස්කරුවකු වන අයුරින් බැඳී කටයුතු කරන්නේ නම්, එම නිවස සැනසිලිදායක තැනක් වන බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නැත. ගෙදර හා සම්බන්ධ කාර්යය භාරය තනි අයෙකුට කරන්නට සිදුවුවහොත් මොනතරම් කායික හා මානසික පීඩනයකට ඔහු හෝ ඇය පත්වෙනවාදැයි බලන්න.

බුදුදහම අවධාරණය කළ සමානාත්මතාවයේ අගය

පිනිබර දුරුත්තෙහි පුන්සඳ උදාවන මොහොතේ ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අසිරිමත් ලංකාගමනය සිදුවිය. භාරතීය ජන සමාජය තුළ මුල් බැසගෙන තිබූ දැඩි ගෝත්‍රවාදය ප්‍රතික්ෂේප කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනාකොට වදාළේ ගංගා, යමුනා, අචිරවතී ආදී සිවු මහා ගංගා ගලා බසින විට එහි ජලය ඒ ඒ නමින් හැඳින්විය හැකි බවත්. එහෙත් ඒ ජලය මහ සමුද්‍රයට එක් වූ විට එය හඳුන්වනු ලබන්නේ සමුද්‍ර ජලය ලෙසත් වන බවය. එමෙන් භාරතීය සමාජයේ බ්‍රාහ්මණ, ක්ෂත්‍රිය, වෛශ්‍ය, ශුද්‍ර ආදී කවර කුලයකින් පැමිණ පැවිදි වුව ද ඒ සියලු දෙනා හඳුන්වන පොදු නාමය “භික්ෂු” යන නාමය හෙවත් ‘සංඝ’ යන පොදු නාමය බව පෙන්වා දුන්හ.


ඉතා ක්‍රමානුකූල පදනමක් මත පිහිටා බුදුරජාණන් වහන්සේ බුදුසසුන පිහිටුවාවූ බව පැහැදිලි වේ. සංඝ යන්නෙහි වටිනාකම පැහැදිලි කළ බුදුපියාණන් වහන්සේ සංඝ යන පොදු නාමයට පත්වන තැනැත්තා හිමිකරගත යුතු සමාජ වටිනාකම ද පැහැදිලි කළහ. මහවතුරක් ගලා එන්නාසේ පොදු ජනයා සඟ සසුනට ඇදී ආහ. සසුනට ලැබුණු ප්‍රත්‍ය පහසුකම් කෙරෙහි ආශාවෙන් ද, රාජ උදහසට ලක් වූවන් ද, සොරුන් මං පහරන්නන් ආදී වශයෙන් විමුක්ති මග නොසොයා පැමිණි ඇතැම් විවිධ අය ද සසුනට ඇතුළත්වීමට උත්සාහ කළහ. ඒ නිසා ම සසුනට ඇතුළත්වීමට යම් කොන්දේසි පැනවීමට ද ඇතැම්විට සිදුවිය. මහා වග්ගපාලියේ ඒ පිළිබඳ සඳහන් වේ.