Labels

Saturday, December 16, 2017

සතර බුදුවරුන්ගේ බෝධීන් රෝපිත අනුරපුර මහමෙවුනාව


කල්ප ගණනකට පසු සම්බුද්ධත්වයට පත් කෝණාගම නම් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමයෙහි මෙම දිවයින ‘වරදීප’ නම් විය. මහමෙවුනා උයන මහා අනෝම වන නම් විය. උයනට දකුණුදෙස පිහිටි උයන ‘වඪමානක’ පුරය නම් විය. එහි සමිද්ධි නම් රජු රජකම් කළේ ය. දේව කූටය සුමන කූට නම් විය. මෙකල බොහෝ කාලයක් වර්ෂාව වහින්නේ නැතිව දුර්භික්ෂයක් ඇති වී ආහාර නො මැතිව මිනිසුන් පීඩිත බවට පත් වූ කල්හි කෝණාගම බුදුරදුන් ප්‍රධාන තිස් දහසක් රහතන් වහන්සේලා සුමන කූටයට වැඩමවා දස දිසාව බලා වදාරා මුළු දිවයිනෙහි පිහිටි වැව් අමුණු පිරෙන්නට වැස්ස වසීවායි අධිෂ්ඨාන කළ සේක.
එකෙණිහි ම මහා වැසි වසින්නට පටන් ගෙන මුළු දිවයින පුරාම වැසි වැටී වැව් අමුණු පිරුණායින් පසු වැස්ස වැටීම නවත්වා බුදුන් වහන්සේ සියලු සත්ත්වයන්ට ම පෙනී සමාපත්තියට සම වැදී සියල්ලන්ගේම දාහය නිවා පර්වත මුදුන්හි රන් කඳක් සේ වැඩ සිටියහ. මේ මහා ආශ්චර්ය දැක බලා ගැනීමට හා ඒ පිළිබඳව ප්‍රසාදය ඇති කරගත් මහජනතාව බුදුරදුන් වෙත පැමිණ වන්දනාමාන කොට අනෝම උයන බුදුරදුන්ට පූජා කළ කෙණෙහිම මහ පොළොව ගිගුම් දෙන්නට විය.
ඉන් පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ තිස් දහසක් ප්‍රාණින් සසරින් එතෙර කරවා සවස් වේලෙහි ශෝභන නම් නුවර ශෝභන නම් රජු ලවා උදුම්බර බෝධියෙහි දක්ෂිණ ශාඛාව සමඟ කනකදන්තා නම් භික්ෂූණිය ප්‍රධාන පන්සියයක් භික්ෂූණීන් මෙරටට ගෙන්වාගෙන සමිද්ධි නම් රජුහු ලවා දැනට බෝධිය පිහිටි ස්ථානයෙහිම උදුම්බර බෝධිය රෝපණය කරවා “නාගමාලක” නම් වූ ලෝවා මහා ප්‍රසාදයට වැඩමවා බණ දේශනා කොට විසිදහසක් ජනතාව මාර්‍ගඵලාවබෝධයට පත් කරවා එයින් ථූපාරාම භූමියෙහි වැඩ හිඳ ධර්මදේශනා කොට දස දහසක් පිරිස සංසාරයෙන් එතෙර කරවා උන්වහන්සේගේ පටී ධාතුව එහි තැන්පත් කොට ස්තූපයක් කරවීමට සලස්වා කනකදත්තා නම් භික්ෂුණිය ප්‍රධාන වූ පන්සියයක් භික්ෂූණීන් හා සුධර්‍ම නම් මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ප්‍රධාන වූ දහසක් භික්ෂූන් මෙහි රඳවා එයින් සුදස්සන මාලක නම් පිහිටි ස්ථානයේ දී වැඩසිටි සියලු සතුන්ට අවවාද දී දඹදිව බලා වැඩමවා ඇත.

සිරිලක බෝධිපූජා පුරාණය

ලක්දිවට ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ ගේ දක්ෂිණ ශාඛාව වැඩමවීමෙන් පසුව මහත් උත්සවාකාරයෙන් එයට පුද පූජා පැවැත්වී ය. දඹදිව සිට සංඝමිත්තා මහරහත් තෙරණිය විසින් වැඩමවන ලද බෝධි ශාඛාව දේවානම්පියතිස්ස රජු විසින් අනුරාධපුර මහමෙව්නා උයනෙහි පිහිටුවනු ලැබී ය. මෙම බෝධි ශාඛාව දඹකොල පටුනේදී පිළිගෙන අනුරාධපුර අගනුවරට වැඩමවීම හා රෝපණය කිරීම නිමිති කොට විශාල උත්සවයක් පවත්වා ඇත

බෝධි ශාඛාව අත්‍යලංකාරයෙන් සකස් කෙරුණු රථයක් මත තබා මග දිගට පුද සත්කාර පවත්වමින් නගරයේ උතුරු දොරටුවෙන් අනුරාධපුර අගනුවරට වැඩමවාගෙන පැමිණි බව සමන්තපාසාදිකාවෙහි 1 වන පරිච්ඡේදයෙහි දැක්වෙයි. මෙම පෙරහර සම්බන්ධයෙන් සමන්ත පාසාදිකාවෙහි සඳහන් නොවන තොරතුරු කිහිපයක් මහාවංසයෙහිත්, බෝධිවංසයෙහිත් සඳහන් ය. දඹකොළ පටුනෙන් පිටත් වූ බෝධි ශාඛාව රැගත් පෙරහර නාගදීපයෙහිත් , තිවක්ක නම් බමුණා ගේ ගමෙහිත්, පුද සත්කාර පිණිස නතර වූ බව මහාවංසයේ හා බෝධිවංසයේ සඳහන්ව තිබේ. අනුරාධපුර නගරයේ ජනතාවගේ වැඳුම් පිදුම් හා පී‍්‍රති ඝෝෂා මධ්‍යයේ ගමන්ගත් මෙම පෙරහර මහමෙවුනා උයනට පිවිස එහි සකස් කළ භූමියෙහි බෝධි ශාඛාව පිහිටුවීම සිදුකළ බව මහාවංසයෙහි 19 වන පරිච්ඡේදයෙහි දැක්වෙයි.

සිළුමිණි සෑයට පිදූ උපුල් මල්

එකල රුහුණු ප්‍රදේශයේ කාම්බෝජ නම් ගමක් විය. එහි මලෙය්‍ය නම් රහතන් වහන්සේ නමක් විසූ සේක. උන්වහන්සේ දිනක් උදයේ කාම්බෝජ ගමේ පිඬුසිඟා වඩින මාවතේ උපුල් මල් මිටි අටක් ගෙන පැමිණි එක්තරා මිනිසෙකු තෙරුන් වහන්සේ දැක මල් මිටි අටක් පූජා කොට ගියේ ය.

උන්වහන්සේ ඒ උපුල් මල් ගෙන “මේ මල් මහා සෑයට පූජා කරන්නෙම් ද? සෑගිරියට පූජා කරන්නෙම් ද? ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේට පූජා කරන්නෙම් ද? යැයි සිතූහ. සැණෙකින්, මම මේ මල් මිටි තවුතිසාවෙහි ඇති සිළුමිණි සෑයට පුදමි” සිතිවිල්ල ඇති වී අසුරු සැණින් අහසට පැන නැගීි තව්තිසා දෙව්ලොව පහළ විය. රහතන් වහන්සේ ඒ සිළුමිණි සෑය වෙත එළඹ අට තැනක ඒ මල් පුදා වැඳ ප්‍රදක්ෂිණා කළහ. සක්දෙවිඳු රහතන් වහන්සේ දැක පැමිණ වන්දනා කළේ ය.
”සක්දෙවිද, මෛතී‍්‍ර බෝසතාණන් වහන්සේ මෙහි එන්නෙහි ද?”

Friday, December 15, 2017

දරුවන්ගේ වගකීම් පැහැර හැරිය හැකි ද?

අප පරලොව ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීමට නම්, මෙලොව ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වෙයි. මෙලොව සාර්ථක ජීවිතයක් ගත කරන බොහෝ පුද්ගලයන් පරලොව ජීවිතය සාර්ථක කරගැනීමට උත්සාහ දරයි. ඒ සඳහා භෞතික දියුණුව මෙන්ම අධ්‍යාත්මික දියුණුවද එක හා සමානව ගොඩනැඟිය යුතුය. අරමුණු එසේ වුවද, ශෝචනීය තත්ත්වයනට ඇද දමන ඇතැම් අවස්ථාවන් දක්නට නැතිවාම නොවෙයි.

ඇතැමුන් දුක් විඳිමින් හම්බකරන මුදලින් හැන්දෑවට මත්වතුර බොනවා නම්,අප හිඟන්නන් වීම වැළැක්විය නොහැකි ය. සමෘද්ධි ආධාර ලබාදීමෙන් එම ප්‍රශ්නය විසඳිය හැකිද? සමෘද්ධි ආධාර ලබන බොහෝ ගෙවල්වල පිරිමින් හැන්දෑවට මත්වතුර පානය කරයි. මිනිස්සු නැඟිටින්න නම්, ඔවුන් ප්‍රඥාවන්ත වීම අත්‍යවශ්‍යය. කවුරුන් හෝ පුද්ගලයෙකු කුසගිනි බවට ප්‍රකාශ කරගෙන පැමිණි විට ඔහුට බිලී පිත්තක් ලබාදිය යුතු බවත්, මාලුකූරියෙකු ලබානොදිය යුතු බවටත් චීන ප්‍රකාශයක් පවතී. එම උදාහරණය අපට නොගැලපුන ද , එයින් ගත යුත්තේ ඔහුට කුසගිනි නම්, හම්බකළ හැකි ක්‍රමයත්, නිෂ්පාදනය කළ හැකි ක්‍රමයත් සූදානම් කළ දිය 

විකසිත ප්‍රඥාවයි වැඩුණු චරිතයයි තරුණ විය බබළවයි

ජීවිතයක යාම තුනකි. බාල ළමා යාමය, යොවුන් තරුණ යාමය, මහලු වැඩිහිටි යාමය යනුවෙනි. ළමා වයස නම්, පෙරයම ය. තරුණ වයස නම් මැදියම ය. මහලු වයස පසු යම ය. තමා නිතැතින් ම පි‍්‍රයවන්නේ තමාටයි. ඒ බව දන්නා තැනැත්තා ඉහත කී ත්‍රිවිධ යාමයෙන් එකක දී හෝ නොකළ යුතු පව්කම් ආදිය නොකර කළ යුතු පින්කම් ආදිය කරමින් තමා රැක ගන්නේ ය, යනු බුද්ධ වචනයයි.

තාරුණ්‍යයෙන්, යෞවනයෙන් මත්වීම යොබ්බන මදයයි. එනම් උමතුවීම ය. සිත් විකෘති කර ගැනීම ය. යෞවන මදයෙන් මත් වූ, බුදු බණ නොදන්නා තරුණයා කයින් වචනයෙන් මෙන් ම සිතින් ද දුසිරිත් කරන්නේ ය. සිය තාරුණ්‍යය විනාශ කර ගන්නේ ය. මග වරද්දා ගන්නේ ය. මත්ව, උමතුව සිටින ඒ තරුණයාට වැරදි මග හරි යැයි හැඟෙයි, පෙනෙයි, සිතෙයි, නිවැරැදි මග වැරදි යැයි හැඟෙයි, පෙනෙයි, සිතෙයි. ඔහුට සත්‍යය, ප්‍රකෘතිය පෙනෙනුයේ අසත්‍යය, විකෘතිය ලෙස ය. මේ හේතුවෙන් හෙතෙම ආධ්‍යාත්මිකව ද, භෞතිකව ද පිරිහෙයි. නොයෙක් අයුරින් සිය අභිවෘද්ධියට දියුණුවට යහපත්ව යොදාගත හැකි තරුණකම විනාශයට පිරිහීමට පත් කරගනියි. එබදු තරුණයෙකු පිළිබඳ පුවතක් දම්පියා අටුවාවෙහි හමුවන්නේ ය. ඔහු මහධන සිටුපුත් නම් විය.


ධනවත් වංශවත් කුලයෙක උපන් හෙතෙම නිසි අධ්‍යාපනයක් ද නොලද්දෙකි. සිය පරපුරෙන් ආ ධනයකට හිමිකම් ලද මෙම තරුණ සිටුවරයා එබඳුම ධනවත් වංශවත්, නූගත් සිටු කුමරියක සරණපාවා ගත්තේ ය. නූගත්, බුද්ධි හීනයෙකු වූ හෙතෙම නොබෝ කලෙකින් ම නුසුදුසු සමාජ ඇසුරට යොමු විය. සිත කය දෙකම මත්වන, උමතුවන මද්‍යසාර භාවිතයට ද පෙළඹුණේ නිසැකව ම ඒ හා බැඳුණු තවත් දුසිරිත් ද නිසා තාරුණ්‍යය විනාශකර ගත්තේ ය. මත් ලෝලියෙකු මෙන් ම තරුණ සල්ලාලයෙකු ද වූ ඔහු තම පාරම්පරික ධන සම්පත් මෙන්ම තම බිරිඳ නිසා ලද ධන සම්පත් ද විනාශ කර ගත්තේ ය. ධනවත් අවදියෙහි සිටි මිතුරන් ඔහුට දැන් නැත. සමාජයෙහි පිළිකුළට ද භාජනය වූ හෙතෙම යාචකයෙකු වූයේ ඉඳුල් බත් කෑම පිණිස දෙව්රම් වෙහෙර දාන ශාලාව අසලට බිරින්දෑ ද සමග දිනෙක පැමිණ සිටියේ ය. ඔහු දුටු බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සදූපදේශය සිත් ගන්නා සුළු උපමා දෙකකින් යුක්ත විය. කෙටියෙන් වදාළ එම උපමාවන් තේරුම් ගත යුත්තේ මෙපරිද්දෙනි.

සදහම් දැනුම

ප්‍රශ්නය – බුද්ධත්වයෙන් පසු බරණැස ඉසිපතනයෙහි පැවැත්වුණු ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව අවසානයෙහිදී ම දහම් ඇස පාදාගත් (ධම්ම චක්ඛුං උදපාදි) කොණ්ඩඤ්ඤ තවුසාණන්ට “එහි භික්ෂු” භාවයෙන් “පැවිදි උපසම්පදාව“ ප්‍රදානය කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ බෞද්ධ ශ්‍රාවක ප්‍රථම භික්ෂූ සංස්ථාව පිහිට වූහ. මෙහි සඳහන් වන “එහි භික්ෂු” භාව පැවිදි උපසම්පදාව යනුවෙන් සඳහන් කරන සංඝ කර්මය කුමක්ද?

පිළිතුර – බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුමැතියෙන් ධර්මදූත සේවයෙහි යෙදුණු ශ්‍රාවක භික්ෂූන්ගේ සහ පැවිද්ද අපේක්ෂා කළ නවකයන්ගේ පහසුව පිණිස තිසරණ ගත කිරීමෙන් පැවිදි උපසම්පදාව ප්‍රදානය කිරීම බුදුහිමියන් විසින් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පවරා දෙන ලදී. බුදුබණ ඇසීමෙන් අනතුරුව පුරාකෘත පින් මහිමය මුහුකුරා ගිය අයකු බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘මහණ මෙහි එවය’ ඇමැතීමෙන් පැවිදි උපසම්පදාව ලැබීම ඒහි භික්ෂූභාවය යි. මුල් යුගයෙහි දී බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙතින්ම පැවිද්ද ලබාගත් ක්‍රමය මෙය යි. පසු කාලයේ දී ශ්‍රාවක ආධුනික පිරිස වැඩිවෙත් ම පැවිදි උපසම්පදාව ප්‍රදානය කිරීම සංඝයාටම පවරා දෙන ලදී.

Thursday, December 14, 2017

සියල්ල කර්මයට බාර දෙනවාද?


ලෝකයේ මෙතෙක් පහළවූ ශාස්තෘවරු අතර බුදුරජාණන් වහන්සේ අසහාය, ශාස්තෘවරයකු වේ. ඒ උන්වහන්සේ විසින් දේශනා කොට වදාළ උතුම් වූ ධර්මය නිසා ය. අවුරුදු දෙදහස් පන්සියයකට අධික කාලයක් පෙර අපර දෙදිග බුද්ධිමත් ජනතාව බුදුරජාණන් වහන්සේට අතිශයින් ගෞරව පුදකරන්නේ, තම සිත් සතන් ප්‍රබෝධමත් කළ හැකි සනාතන ධර්මයක් උන්වහන්සේ වෙතින් දේශිත බැවිනි. චතුරාර්ය සත්‍ය, පටිච්ච සමුප්පාදය, කර්මය පිළිබඳ ඉගැන්වීම, පුනර්භවය, වැනි විශිෂ්ට දහම් කොටස්, එදා මෙදා තුර සුවහසක් ජනයාගේ බුද්ධි කලම්බනයට විෂයය වු සුවිශේෂ දහම් කොටස් ලෙස සැලකිය හැකි ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කොට වදාළ කර්මය පිළිබඳ විශිෂ්ට දේශනාව පොදු ජනතාවට ඉමහත් අස්වැසිල්ලක් ම වූයේ ය.

ආගමික ශාස්තෘවරු අතර අකිරියවාදී ශාස්තෘවරු මිනිසා විසින්, සිදුකරනු ලබන හොඳ – නරක කිසිම ක්‍රියාවක විපාකයක් පිළිනොගනී. ඒ අංශයෙහි ලා සලකන විට බුදුරජාණන් වහන්සේ ක්‍රියාවාදී ශාස්තෘවරයෙකි. මිනිසා විසින් සිදුකරනු ලබන හොඳ – නරක ක්‍රියාවන්ට සමාන විපාකයක් ඇති බව දේශනා කළ උන්වහන්සේ, හොඳ කර්ම නිසා මිනිසා පිරිසුදු වන ආකාරයත්, නරක කර්මතුළින් මිනිසා කෙළෙසීමට පත්වන ආකාරයත් දේශනා කළ සේක. මිනිසා උසස් අයකු හෝ පහත් අයකු වන්නේ තමන් විසින් ම සිදුකරනු ලබන හොඳ නරක ක්‍රියාවන් හේතුකොට ගෙන බව බුද්ධ මතය විය. කර්මය වූකලි සංකීර්ණ ධර්මයකි. ඒ පිළිබඳ සාමාන්‍ය ඤාණයකින් සිතා තීරණ ගැනීම උගහටය. අචින්ත්‍ය (නොසිතිය යුතු) ධර්ම කීපය අතරට කර්මය ද එකතු කොට ඇත.

එදා රහත් නොවූ මඟඵල ලාභීන් අද ඉන්නේ කොතැන ද ?

පනස් හතර කෝටියක් ධනය වියදම් කර ජේතවනාරාමය පූජා කළ අනාථ පිණ්ඩික සිටුතුමා අනාථ පිණ්ඩික දෙවියන් ලෙස දෙව්ලොව පහළ වුණා. එදා රාත්‍රියේ බුදුන් වහන්සේ හමුවට පැමිණි අනාථ පිණ්ඩික දෙවියන් බුදුන් වහන්සේ වන්දනා මාන කර අතුරුදන් වුණා.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ මෑණියන් ද මනු ලොව දී කළුරිය කර මාතෘ දිව්‍ය රාජයා නමින් දෙව් ලොව උපත ලැබුවා. විශාඛාව ද සෝවාන් වූ පින්වත් උත්තමාවියක්. ඇයගේ අවසන් මිනිස් භවය මෙය යැ’යි බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දුන්නා. විශාඛාව මරණින් මතු උපත ලැබුවේ නිම්මාණරතී දෙව් ලොව යි. එහිදී සකෘදාගාමී ඵලයට පත්ව පරනිම්මිත වසවර්ති දෙව්ලොව උපත ලබනවා. එහිදී ඇය අනාගාමී ඵලයට පත්ව ශුද්ධාවාස බඹ ලොව උපත ලබා පිරිනිවන් පාන බව සම්බුද්ධ දේශනාවේ සඳහන් වෙයි. එසේනම්, මාර්ග ඵල ලාභී සියලු ම ගිහි චරිත උපත ලබා ඇත්තේ දෙව් ලොව සහ බඹ ලොව යි.
දෙව් ලොව සම්මා දිට්ඨික මෙන් ම මිථ්‍යා දෘෂ්ඨික දෙවිවරු වාසය කළ ද ඒ පින්බර ලෝක මාර්ග ඵල ලාභී දෙවි බඹුන්ගෙන් බහුලව පිරී තිබෙයි. “අප්පතිවත්තියා වා - සමණේන වා, බ්‍රාහ්මණේන වා - දේවේන වා, මාරේන වා, බ්‍රහ්මුණාවා ඛේනචි වා- ලෝකස්මිං” යනුවෙන් ලොවුතුරා බුදු කෙනෙකු මිස වෙනත් කිසිවෙකුට දේශනා කළ නොහැකි ධම්මචක්ක සූත්‍රයෙන් නිවන් මඟ වදාළ අසිරිමත් මොහොතේ භූමාටු දෙවියන්ගේ සිටම අකනිටා බඹ ලොව දක්වා ම දෙවිවරු ප්‍රීති ඝෝෂා නැඟුවා. ඒ අනුව, දෙවිවරු බුද්ධ ශාසනයේ දියුණුව, චිර පැවැත්ම වෙනුවෙන් උදවු උපකාර කරන බව දේශනාවේ සඳහන් වෙයි.

පින කල් දාන්න එපා

මාප්පමඤ්ඥේථ පුඤ්ඤස්ස
න මං තං ආගමිස්සති
උදබින්දු නිපාතේන
උදකුම්භො පි පූරති
පූරති ධීරො පුඤ්ඤස්ස
ථොකථොකම්පි ආචිනං

ධම්මපදයේ පාප වර්ගයේ එන මේ ගාථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ජේතවනාරාමයේ දී බිළාල පාදක සිටුතුමා අරභයා වදාළ ගාථාවක්.
එක්තරා තරුණයෙකුට මහා සංඝරත්නය උදෙසා දානයක් පූජා කිරීමට අවශ්‍ය වුණා. ඔහු “පිරිවර සමඟ එකතුව දන් දීම යහපති” සිතා දන්න හඳුනන පිරිස වෙත ගොස් තමන් දෙන දානය සඳහා දායක වන ලෙස ඉල්ලා සිටියා.
මේ ප්‍රදේශයේ ධනවත් ලෝභ සිටුවරයෙක් සිටියා. ඔහු වෙතටත් ගොස් මේ තරුණයා කාරණය කියා සිටියා. සිටුවරයා “දන් දෙන්න ඕන තමන්ට පුළුවන්නම් විතරයි. අපෙන් එකතු කර දන් දෙන්නේ මොකට ද?” යැයි සිතා තමාගේ අතේ ඇඟිලි තුනෙන් අල්ලා සුණු සහල් ටිකක් සහ ගිතෙල් ටිකක් ලබා දුන්නා. මේ තරුණයා බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝ රත්නයට දානය ඉතාමත් ඉහළින් පූජා කර, දානයට සම්බන්ධ වූ අයට පින් දෙන අවස්ථාවේ දී ඇඟිළි තුනකින් අල්ලා සුණු සහල් පූජාකළ සිටුවරයාටත්, බොහෝ වියපැහැදම් කළ සැමටත් එක සේ ඒ පින අනුමෝදන් කළා. සිටුවරයාට මේ කතාව ආරංචි වුණා. ඔහු ඒ ස්ථානයට ගොස් බුදුරජාණන් වහන්සේ බැහැදැක සිදු වූ සිදුවීම කියා සිටියා. ඇඟිලි තුනෙන් අල්ලා දන් දුන් නිසා ඔහුට බිළාල පාදක කියා නමක් පටබැඳුණා.
ඒ අවස්ථාවේ දී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉහත ගාථාව දේශනා කොට වදාළා. පින කියන දේ පොඩියි කියා නො සිතිය යුතුයි. ඒ පිනෙහි විපාක කවර අවස්ථාවක දී හෝ අප කරා පැමිණෙනවා. හරියට වැස්ස වෙලාවක දී කට ඇර තිබෙන කළයකට වැහි බිංදුව බිංදුව වැටී පිරෙනවා වගේ, ප්‍රඥාවන්ත පුද්ගලයා පිනෙන් පිරී යන බව වදාළා.

නිවන් මග හෙළි කරන සිත පිරිසුදු කර ගැනීම

සීල විසුද්ධියෙන් පිරිසුදු ව තමන්ගේ කය හා වචනය මැනවින් හික්මවා ගත් තැනැත්තා අනතුරු ව තමන්ගේ සිත පිරිසුදු කර ගැනීම නම් වූ චිත්ත විසුද්ධිය ඇති කර ගැනීමට දෙවන පියවර තබයි. ඒ පඤ්ච නීවරණයන්ගෙන් තමන්ගේ සිත මුදවා ගෙන අභ්‍යන්තරික පාරිශුද්ධත්වය ලැබීමට ය. මෙහි ලා පඤ්ච නීවරණ නමින් සැලකෙන්නේ කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද, ථීනමිද්ධ, උද්ධච්ච, කුක්කුච්ච, විචිකිච්චා යන කෙලෙසුන් ය.

රූප, ශබ්ද, ගන්ධ රස, ස්පර්ශ යන පඤ්චකාමයන් කෙරෙහි ඇති කර ගන්නා බැඳීම, ඇල්ම, ආශාව කාමච්ඡන්දය නමින් හැඳින්වෙයි. තරහව, ක්‍රෝධය, ද්වේෂය යන නමිවලින් හැඳින්වෙන්නේ ව්‍යාපාදය යි. ථීනමිද්ධය නම් චිත්ත චෛතසිකයන්ගේ පවත්නා අරමුණු ගැනීමේ අදක්ෂතාව, හෙවත් සිත, කය දෙකේ පවතින අකර්මණ්‍යතාවයි. උද්ධච්චය නම් සිතේ ඇතිවන නො සන්සුන් බවයි. කුක්කුච්ච නො කළ කුසල් ගැනත්, කළ අකුසල් ගැනත්, සිත - සිතා පසුතැවිලි වීමයි. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ආදී කරුණු අටක් සම්බන්ධ සැක කිරීම විචිකිච්ඡාව යි. මෙම කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද ආදී නීවරණ නමින් හැඳින්වෙන්නේ ද ඒ අර්ථය සලකා ගෙන ය. එසේ ම ප්‍රඥාව නමැති ඇස වසාලන නිසා ද නීවරණ යැයි කියයි.

අසිරිමත් ආගමනයක ප්‍රබෝධය


සඟමිත් මෙහෙණින් වහන්සේගේ ආගමනයෙන් ලාංකීය කාන්තාවන්ගේ ජීවිතයට ද ලද ආලෝකය ඉමහත් ය. අනුලා දේවිය ප්‍රධාන විවිධ තරාතිරම්වලට අයත් කාන්තාවන් ශාසනික උරුමයේ හිමිකරුවන් වූවා පමණක් නොව සමාජීය වශයෙන් පිළිගැනීමට පාත්‍ර වූ බව දීපවංශය සඳහන් කරයි. දෙවන පෑතිස් රජතුමා විසින් මෙහෙණින් වහන්සේලා සඳහා චූලංගන , සිරි වඩ්ඩන, මහාංගන ආදී මන්දිර තුනක් ඇතුළු ආරාම දොළහක් කරවා ඇත. සඟමිත් තෙරණියගේ පහසුව සඳහා හත්ථාහල්ලක මෙහෙණවර කරවනු ලැබී ය. මෙසේ ශාසනික මෙන් ම සමාජයේ පිළිගැනීමට ලක්වූ කාන්තාව විනය පිටකය ඉගෙන දේශනා කිරීමට තරම් සමත් විය. රුවන්මැලි සෑය සඳහා මුල් ගල තැබීමේ උත්සවයට භික්ෂූණීන් වහන්සේලා අනූ දහසක් පැමිණි බව වංශකතා වල සඳහන් වේ. විවිධ රාජ සමයන්හි ලද විවිධ අනුග්‍රහයන් හේතුවෙන් භික්ෂුණී ශාසනයේ දියුණුවට මෙන් ම පරිහානියට ද හේතු විය.

Sunday, December 10, 2017

විශ්මිත ගුණ දෙන පිරිත් දේශනාව

   2000 වෙනි ලිපිය
               

බෞද්ධයාගේ ආගමික චාරිත්‍රයක්, පුණ්‍ය කර්මයක් මෙන් ම මෙලොව, පරලොව සුවසෙත ශාන්තිය, රැකවරණය සලසන මහඟු ශාන්තියක් හා බලවේගයකි ‘පිරිත’. පිරිත යනුවෙන් අදහස් කරනුයේ කුමක් ද? සිංහල ව්‍යවහාරයට අනුව හඳුන්වන පිරිත පාලි භාෂාවේ පරිත්ත නමින් ද, සකු බසින් පරිත්‍රාණ යනුවෙන් ද දැක්වේ. පාලි අටුවාචාරීන් පිරිත විග්‍රහ කර දක්වනුයේ මෙසේ ය.
හාත්පසින් ම ආරක්ෂාව සලසන නිසා පිරිත වේග අන්තරාය දුරුකරමින් ආරක්ෂණය කරන හෙයින් පිරිත වේ. සියලු උපද්‍රවයන්ගෙන් ආරක්ෂා කරන බැවින් පිරිත වේ.
හාත්පසින් සත්ත්වයන්ගේ බිය ද, උවදුරු ද, අනතුරු ද, දුරුකොට ආරක්ෂා කරන බැවින් පිරිත වේ යනුවෙනි.
බුදුදහමට අනුව මිනිසා මවුකුසට පැමිණි දා සිට මරණය දක්වාත්, මරණින් පසුවත් ආරක්ෂාව, රැකවරණය ලබාදෙන මිල කළ නො හැකි ආශිර්වාදයක් ලෙස පිරිත හැඳින්විය හැකි ය. මහජනතාවගේ සුබ නැකැත් කටයුතුවල දී පැමිණෙන දෝෂ ද, ඇස්වහ, කටවහ, හෝවහ ආදී සියලු දෝෂ ද දුරු කරයි.

බුදු දහමෙන් මානසික රෝග සුවපත් කළ හැකිද?

මහණෙනි, කායික හා මානසික යනුවෙන් රෝගයෝ දෙදෙනෙකි. මෙයින් කායික රෝගවලින් නො පෙළී අවුරුද්දක්, දෙකක්, තුනක්, හතරක්, තිහක්, හතළිහක්, පණහක් ඇතැම් විට අවුරුදු සියයක් නිරෝගී ව සිටින අය සිටිති. එහෙත් මානසික රෝගවලින් එක මොහොතක් හෝ නොපෙළි, පීඩා නොවිඳ සිටින අය රහතන් වහන්සේලා හැර සොයා ගැනීම දුෂ්කර ය. (අංගුත්තර නිකාය, චතුක්ක නිපාතය, රෝග සූත්‍රය)


හිතේ ලෙඩට බෙහෙත් කිරීමට බුදුහාමුදුරුවන් තරම් දක්ෂ වෛද්‍යවරයෙක් ලොව ඉපදී නැත. බුදුහු මිනිසාගේ සිතේ ඇතිවන කෙලෙස් ලෙඩ මැනවින් හඳුනාගෙන රෝග නිධාන හොඳින් වටහාගෙන එයට සුදුසු ඖෂධ දුන්හ. උන්වහන්සේ සේල බමුණාට බමුණ, මම සම්බුද්ධ වෙමි.

දන මන පුබුදන පෞද්ගලික දාන

වප් පුර පසළොස්වක පෝදා සිට සතර පෝයට ම කොටස් වශයෙන් පළවන නව අරහාදී සම්බුදු ගුණ මුල් කරගත් දම් දෙසුම ලිපි මාලාව අංක - 10


පුද්ගලික දාන විස්තර කරන විට, පෞද්ගලික දාන දාහතරක් විස්තර කරනවා. යම් කිසිකෙනෙක් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට යම් දානයක් පූජා කරනවා නම්, එය තමා අග්‍රතම, ශ්‍රේෂ්ඨතම පෞද්ගලික දානය. පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ඊළඟට, ඊළඟට තමයි මහා රහතන් වහන්සේ. දැන් පැහැදිලි වෙනවා රහතන් වහන්සේ නමකට පූජා කරන දානයට වඩා පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරන දක්ෂිණාව මහත්ඵලයි.

පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දාන දක්ෂිණාවට වඩා සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දාන දක්ෂිණාව මහත් ඵලයි.

මිනිස් ලොව විසූ දෙවියෙක් සහ දෙව්දුවක්

සීහළවත්ථු කතා ඇසුරිනි

අනුරාධපුයට බටහිරෙන් යොදුන් තිස් දෙකක් පමණ ගියවිට ‘භූමංගණ’ නම් ගමක් වෙයි. ඒ ගමෙහි කුලීවැඩ කරමින් ජීවත්වන පවුලක පුත්‍රයන් හත් දෙනෙක් විය. ඒ පවුලේ බාලයා තිස්ස ය.
ඔහු නිසි වයසේ දී සම කුලයකින් සුමනා නම් තරුණියක හා විවාහ විය. සුමනාගේ මව ඇයට දෑවැදි ලෙස සහල් නැළියක්, මෝල් ගසක්, වංගෙඩියක්, පියන සහිත කළයක්, ආහාර ගන්නා භාජනයක් දුන්නී ය. වෙනම නිවසක වාසය කරන්නැයි කී ය.
”සුමනා ඔබට ලැබුණ මේ සහල් නැළිය දෙකට බෙදා එක් කොටසකින් සංඝයා වහන්සේට සලාක දානයක් පිළියෙළ කරන්න. අනෙක් කොටස අපගේ පරිභෝජනයට සකසන්න” යැයි කීය.
සුමනා විහාරයට ගොස් දානය සඳහා සාමණේරයන් වහන්සේ නමකට ලුණුවිල කොළ සමඟ බතක් දානය සඳහා පිළියෙල කොට පූජා කළේ ය. සාමණේර හිමියෝ එම දානය රැගෙන දාන ශාලාවට වැඩිය පසු අනෙක් සාමණේරයන් වහන්සේලා පාත්‍රය දෙස බලා සිනාසුණහ. තිස්සට “ලෝණකතිස්ස” යැයි නමක් ද පටබැන්ඳේ ය. සාමණේර භික්ෂුව සුමනා බලා සිටියදී ම ඒ දානය ඉවත දැමුවේ ය.
එය දුටු සුමනා මහත් සේ ශෝක විය. නිවසට ගොස් අඬමින් සිටින විට තිස්ස පැමිණ මෙසේ ඇසුවේ ය.
“සුමනා ඔබ මෙසේ හඬා වැටෙන්නේ ඇයි?”
“හිමියනි, ඒ සාමණේර හිමියෝ මා බලා සිටියදී ම දානය වීසි කළහ. ඔබට ලෝණකතිස්ස යැයි නමක් ද පට බැන්ඳේ ය.

අපේ ඥාතීන්ට කුමක් වේද?


ඥාති’ යන වචනයට විවිධ වූ අර්ථ ඇත. ‘ඥාතීන්’ වශයෙන් සැලකෙන විශාල පිරිසක්, පුද්ගලයා වටා සිටී. ඒ අය අතර මව, පියා, දුව, පුතා, අයියා, අක්කා, නංගි, මල්ලී, සහෝදර සහෝදරියන්, නැන්දා, මාමා, ලේලි, බෑණා, මහප්පා, ලොකු අම්මා, පුංචි අම්මා, ආච්චි, ආතා, සීයා, ආත්තම්මා ආදී වශයෙන් පවුල් ඒකක හා සම්බන්ධ වෙන ඥාතීහු සිටිති. මෙම ඥාතීිත්වය හෙවත් සම්බන්ධය, සමාජ සම්මුතියට වඩා අධ්‍යාත්මික බන්ධනයක් වශයෙන් පෙරදිග දර්ශනවල විස්තර කෙරේ.
එනිසා බටහිර සමාජවල පවුල් ඒකකය තුළ පවතින භෞතිකමය වූ ඥාතිත්වයට වඩා අධ්‍යාත්මික වූ අධි භෞතිකමය සම්බන්ධයක් පෙරදිග පවුල්වල තිබේ. බටහිර සමාජවල ඇත්තේ ඓතිහාසික හා සම්බන්ධ වූ නීතිමය ඥාතිත්වයකි. පෙරදිග සමාජවල ඇත්තේ නීතිමය සම්බන්ධය ඉක්මවා ගිය පූජනීය වූ ඥාතිත්වයකි. බෞද්ධ කර්ම න්‍යායට අනුව සසරට සම්බන්ධ වූ ඥාතීහු ද සිටිති.
දරුවන්ට මුලින් ම හමුවෙන ඥාතීහු නම් මවුපියෝ ය. මවුපිය රැකවරණය දරුවන්ට අත්‍යවශ්‍ය ය. දරුවාගේ ආරක්ෂාව, පෝෂණය මෙන් ම අධ්‍යාත්මික ගුණ සංවර්ධනයට අදාළ වූ කරුණාව, මෛත්‍රිය, දයාව ආදියත් මවුපියන්ගෙන් දරුවන්ට ලැබිය යුතු ය. හොඳ, නරක කියාදීම, යහමගෙහි යෙදවීම, සුදුසු අධ්‍යාපනයක් ලබාදීම, සුදුසු වියේ දී ආවාහ, විවාහ කරදීම, තමා සතු සම්පත් සුදුසු සේ බෙදාදීම මවුපියන් විසින් දරුවන්ට කළ යුතු ය. දරුවන් විසින් ද මවුපියන්ට ඉටු කළ යුතු වූ යුතුකම් රාශියක් ඇත. මවුපියන් පෝෂණය කිරීම, ඔවුන්ගේ කටයුතු ඉටුකිරීම, කුල සිරිත් ආරක්ෂා කිරීම, මවුපියන්ගේ සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම, ඔවුන් මියගිය කල්හි පින් අනුමෝදන් කිරීම දරුවන් විසින් කළ යුතු ය. මේවා කළ යුතු යුතුකම් වශයෙන් සලකා නොවේ. පින්කම් සේ සිතමිනි. ගෞරවයෙන් හා කරුණාවෙන් කළ යුතු වූ මවුපිය උපස්ථාන වශයෙනි.

පටු භේද ඉවතලා මනුෂ්‍යත්වය අගයමු

ලෝක සත්ත්වයා වෙත පතළ මහා කරුණාවෙන් ලොව පහළ වූ භාග්‍යවත් බුදුපියාණන් වහන්සේ පරාර්ථ චර්යාවෙහි යෙදෙමින් ලොවට සැලසූ සෙත කියා ලියා නිමකළ නොහැකි ය.
දුකක්, හිරිහැරයක්, කරදරයක්, විඳීමට අපි අකැමැති වෙමු. ‘මා’ මෙන් නැතහොත් අපමෙන් දුක්, කරදර, හිරිහැර, විඳීමට අනෙකුත් අය ද අකැමැති බව නිතර සිහියට නගා ගත යුතුව ඇත. තමාට යම් දුකක් ඇතිවන විට එමගින් කෙතරම් වේදනාවක් ඇතිවේද? එසේනම් තමාට වේදනාව දැනෙන්නා සේ අනෙකාටද වේදනාව දැනෙන බව අවබෝධ කර ගැනීමෙන් අනෙකුත් අයට වන හිරිහැර කරදරවලින් දුරුවිය යුතු ය. තමන් ලබන්නට අකැමැති වේදනාවක්, හිරිහැරයක් අන් අයෙකුට ලබන්නට සැලැස්වීම කෙතරම් නපුරු ක්‍රියාවක්දැයි විමසා බැලිය යුතු ය.
මනුෂ්‍යයා කරන සෑම ක්‍රියාවක දී ම එසේ සිතීමෙන් හදවත් තුළ කරුණාව පහළ වේ. එසේ දියුණු කර ගන්නා කරුණාව, මනුෂ්‍ය වර්ගයාට පමණක් නොව සියලු සත්ත්වයා දක්වා වර්ධනය කර ගත හැකි උසස් මානුෂික ගුණධර්මයක් වේ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ දිනක් සැවැත්නුවර පිඬු සිඟා වැඩියහ. ඒ අවස්ථාවෙහි දී එක් ස්ථානයක ළමයි පිරිසක් ගැරඬියකුට හිරිහැර කරමින් සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ස්ථානයට වැඩම කළහ. ‘ඔබ කුමක් කරන්නේදැයි’ ඒ ළමයින්ගෙන් විචාළහ. මේ විසකුරු සතාට හිරිහැර කරන බව ඒ ළමයි කීහ. ‘ඒ ඇයි දැයි’ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ විට මෙම සතා තමන් සපා කන බව ඒ ළමයි කීහ.

ආශ්චර්යවත් සම්බෝධියේ ආනුභා ගුණ මහිමය

සම්බෝධියේ පියවි නම ඇසතු වෘක්ෂයයි. ඇසතු වෘක්ෂය ගෞතම සම්බුදුපියාණන්ට බුද්ධත්වයට පත්වීමට උරදුන් නිසා එය සම්බෝධිය ලෙස ජන ව්‍යවහාරයට එක් විය. ගෞතම බුදුපියාණන් වහන්සේ, සිද්ධාර්ථ ලෙස මෙලොව පහළ වූ දා ඒ සමඟ තවත් කීප දෙනෙකු එදාම මොලොවට පහළ විය. යශෝධරා දේවිය, කන්ථක අසු, ඡන්න ඇමැති, ඇසතු වෘක්ෂය එම වස්තු අතර වෙයි. මෙයින් වසර දෙදහස් පන්සියයකට පමණ ඉහත දී උපන් මේ වස්තූන් අතර අදවනතුරුත් ජීවමානව පවතින්නේ සම්බුදුපියාණන්ගේ බුද්ධත්වයට උරදුන් ඇසතු වෘක්ෂය හෙවත් සම්බෝධිය පමණි.
බුද්ධත්වයට පත්වීමෙන් පසු ගෞතම සම්බුදු පියාණෝ සති හතක් පුරාවට සම්බෝධිය හාත්පස පරිසරයේ හිත නිවීගිය සුවයෙන් ගත කළහ. විශේෂයෙන් තමන්ට බුද්ධත්වයට පත්වීමට සෙවන දුන් ඇසතු වෘක්ෂයට හෙවත් සම්බෝධියට කළගුණ දක්වමින් පුරා සතියක් මුළුල්ලේ දෑස් පුරා ඇසතු වෘක්ෂය දකිමින් අනිමිසලෝචන පූජාව පැවැත්වූ සම්බුදු පියාණෝ ‘කළගුණ සැලකීම’ බුද්ධ ජීවිතයේ ප්‍රථම පූජාව බව ලෝකයට පෙන්වමින් සම්බෝධිය බුද්ධ පුජාවට ද පත් වූ පූජනීය වස්තුවක් බව සනාථ කළහ.
සමහරදාට සම්බුදු හිමිපාණන් ජේතවනාරාමයේ නැතිදාට වැඳුම් පිදුම් කරන්නට එන බැතිමත්තු අසරණ වෙති. මේ ගැටලුව පිළිබඳව ආනන්ද හිමියන් විසින් සම්බුදු හිමියන්ට කරුණු කියා සිටි පසු ශ්‍රී මහා බෝධියේ පැළයක් ගෙනැවිත් ජේතවනාරාම භූමියේ සිටුවන ලෙසට ආනන්ද හිමියන්ට උපදෙස් දෙනු ලැබී ය. ජේතවනාරාමයේ ආනන්ද බෝධිය පිහිටවූයේ ඒ ආකාරයට ය. සම්බුද්ධ ජීවිතය හා බැඳුණ දෙවෙනි බෝධිය හැටියට ආනන්ද බෝධිය සැලකිය හැකි ය.
සම්බුද්ධ ශාසනය මෙරට පිහිටුවද්දී, සම්බුදු හිමියන් සත් සතිය ගතකළ සම්බෝධියේ දක්ෂිණ ශාඛාව ලබා ගැනීමට ද, මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේත්, තිස්ස රජතුමාත් දඹදිවට දූතයන් යවා ධර්මාශෝක රජුගෙන් ඉල්ලා සිටියහ. මේ පිළිබඳව එවකට වැඩසිටි මොග්ගලී පුත්ත තිස්ස මහරහතන් වහන්සේගෙන් උපදෙස් ලබා ගැනීමට ගිය ධර්මාශෝක රජතුමාට සම්බුදු හිමියන් වෙත පැවැති පංච මහා අධිෂ්ඨානයන් පිළිබඳව විස්තර කර දෙන ලදී. එම පංච මහා අධිෂ්ඨානයන් මෙසේ ය.

ලක්දිව මෙහෙණි සසුන ඇරඹුණු වගයි

වසරේ අවසාන පොහොය වන්නේ උඳුවප් පොහොය දිනය යි. දුමින්දාගමනය හෙවත් සංඝමිත්තා මහරහත් තෙරණින් වහන්සේ ප්‍රධාන එකොළොස් නමක් වූ භික්ෂුණීන් වහන්සේ විසින් ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ ශාඛාව ලක්දිවට වැඩම කරවීම ඇතුළු තවත් ශාසනික සිද්ධීන් රැසක් අනුස්මරණය වන පෝය දිනයක් ලෙස මෙම පෝ දිනය හැඳින්විය හැකිය.
සංඝමිත්තා රහත් තෙරණියගේ නාමය ලක් ඉතිහාසයේ සටහන් වනුයේ ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු දෙකක් නිසා ය. ඒ ලක්දිව මෙහෙණි සස්න පිහිටුවීම සහ ජය ශ්‍රී මහා බෝධින් වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කරවීම යි. ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ බෞද්ධයාගේ උතුම් සංකේතය ලෙසිනුත් ඓතිහාසික ඉපැරණි වෘක්ෂය ලෙසත්, ලෝකයාගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වෙමින් අදටත් අනුරාධපුරයෙහි විරාජමානව වැඩ සිටිති.
සංඝමිත්තා මහ රහත් තෙරණිය ශ්‍රී මහා බෝධින් වහන්සේගේ දකුණු ශාඛාව ද රැගෙන තාම‍්‍රලිප්ත වරායෙන් නැව් නැග්ගා ය. බුද්ධ වර්ෂ 237 වැන්නෙහි උඳුවප් මස පුර පෑලවිය දවසෙහි ගමන් අරඹා උඳුවප් මස පුර දහතුන් වන දින ලක්දිව දඹකොළ පටුනට ළඟා විය.
ලංකාවේ අනුලා දේවිය ප්‍රධාන පන්සියයක් කාන්තාවන් ඒ වන විට පැවිද්ද බලාපොරොත්තු-වෙන් දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් කරවන ලද උපාසිකාරාමයක විසූහ. කාන්තාවන් පැවිදි කරවීම, උපසම්පදාව කරවීම භික්ෂූණින් වහන්සේ නමක් විසින් කළ යුතු හෙයින් සංඝමිත්තා තෙරණිය ලංකාවට වැඩම කරන ලදී.

ආවේග පාලනය කළ නොහැකි ද?


ආවේග නම් බියක්, තැතිගැන්මක්, දැඩි කාමාශාවක් වැනි අර්ථ දෙයි. ඒ රාග, ද්වේශ ,මෝහ ආදි සිතිවිලි සිත උපදින මොහොතේ, ඒ සමගම ස්නායුගතව නිෂ්පාදනය වන හෝමෝනයක ක්‍රියාකාරිත්වයක ප්‍රතිඵලයකි. මේ හෝමෝනය සිරුරට ක්ෂණික ශක්තියක් ලබාදෙයි. ඉතා ඉක්මනින් ක්‍රියාත්මක වෙයි. සත්ත්ව ලෝකයේ නම්, එය පාලනයකින් තොරව සිදුවෙයි. බියක් ඇති වූ විට ශරීරයට ශක්තියක් ලැබේ. එවිට වේගයෙන් දුවන්නට හැකිවේ. කුසගින්නක දී අනෙක් අය පෙරළාගෙන හෝ කුස පුරවා ගන්නට ශක්තියක් ලැබේ. උපද්‍රවයක දී සතුරාට පහර දෙන්නට ශක්තිය ලැබේ. මේ නිසා සතුන්ට ආවේගය අත්‍යවශ්‍ය ය. පාලනය කර දිවි පැවැත්ම අසීරු ය.
සත්ත්වයා මනුෂ්‍යයා බවට පරිණාමය වීමේ දී මිනිසා තුළ තවමත් ඉතිරි වී තිබෙන සත්ත්ව ගතිය ආවේගයයි. වරින් වර ඇතැම් පිරිස් වෙතින් එය විවිධ ස්වරූපයෙන් ඉස්මතු වේ. එහෙත් ශිෂ්ඨාචාරවත් මිනිසාට ආවේගය අනවශ්‍ය ය. එය දිවි පැවැත්මට කරදරය. දියුණුවට බාධකයකි. පරිහානියට, විනාශයට හේතුවකි. ජාතිවාදී අරගල ආවේගයේ එක් ප්‍රතිඵලයකි. ආත්මාර්ථකාමී හෝමෝන ඒ ආවේගයට ජීවය දෙයි. ප්‍රතිඵලය මිනිස් සංහාරයක් විය හැකි ය. දේපළ විනාශයක් විය හැකි ය. මේ එක් උදාහරණයක් පමණි. පෞද්ගලිකව තමන්ට, පවුලට, සමාජයට, ගමට,රටට ආදි නොයෙක් තැනට මේ ආවේගය විපතක්, කරදරයක්, ව්‍යසනයක් මිස සාමයක්, සංහිඳීමක් ලබා දෙන්නේ නැත.
ඒ නිසා ආවේග පාලනය කරගත යුතු ය. ඊට බුද්ධිය ඇවැසි ය. මනුෂ්‍යයා තිරිසන් සතුන්ගෙන් වෙසෙසින් වෙනස් වන්නේ ශාරිරික අංග හෝ ක්‍රියාකාරිත්වය අනුව නොවේ.

මෙලොව පලදුන් අකුසලය

දරුපල අහිමිවීම හේතු කොටගෙන තරුණයාගේ පාර්ශ්වයේ ඥාාතීන් නිතර ම ඒ පිළිබඳව විමසමින් ආඩපාලි කියන්නට පටන් ගත්හ. වෙනත් භාර්යාවක සරණ පාවා ගත හොත් හොඳය යන යෝජනාවට අනුව, පළමු භාර්යාව ද , දෙවන භාර්යාවක කැඳවාගෙන ඒමට කැමැත්ත පළ කර ඇත. තමන්ට දරුපල නොමැති නිසා වෙනත් බිරිඳක සරණ කරගැනීමේ වරදක් නොමැති බව, ඇය විසින් ද ප්‍රකාශ කර ඇත."
සැවැත්නුවර අසල එක්තරා ගමක මවක සමඟ තරුණ පුත්‍රයෙකු ජීවත් වූහ. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් මවගේ ඉල්ලීම මත තරුණයා තරුණියක සරණපාවාගෙන සමඟි සම්පන්නව ජීවත් වුව ද , භාර්යාවට දරුපල අහිමි විය. දරුපල අහිමිවීම හේතු කොටගෙන තරුණයාගේ පාර්ශ්වයේ ඥාතීන් නිතර ම ඒ පිළිබඳව විමසමින් ආඩපාලි කියන්නට පටන් ගත්හ. වෙනත් භාර්යාවක සරණ පාවා ගත හොත් හොඳය යන යෝජනාවට අනුව, පළමු භාර්යාව ද , දෙවන භාර්යාවක කැඳවාගෙන ඒමට කැමැත්ත පළ කර ඇත. තමන්ට දරුපල නොමැති නිසා වෙනත් බිරිඳක සරණ කරගැනීමේ වරදක් නොමැති බව, ඇය විසින් ද ප්‍රකාශ කර ඇත.

ඒ පිළිබඳව සිතූ තරුණයා ද , තවත් භාර්යාවක නිවසට කැඳවාගෙන ඒමත් සමඟ දෙවන භාර්යාව සමඟ පළමු භාර්යාව ද , තරුණයාගේ මව ද , තරුණයා ද එක නිවසක ජීවත් විය. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් දෙවන භාර්යාව දරු ප්‍රසූතියකට සූදානම් වන බව දැනගත් පළමු භාර්යාව සිත තුළ හටගත් ඊර්ෂ්‍යාව විසින් දරුවා ගබ්සා කිරීමේ අදහස පෙරදැරිව බෙහෙතක් සාදා කෑමට සැලැස් වුහ.

Saturday, December 9, 2017

සම සිතයි මහා කරුණා ගුණයයි


බුද්ධෝහං බෝධයිස්සාමි
මුත්තෝහං මෝචයේ පරෙ
තිණ්ණෝහං තාරයිස්සාමි
සංසාරෝඝා මහබ්භයා

සම්මා සම්බුද්ධත්වය ලබා සියලු සත්ත්වයන්ට ද ඒ උතුම් වූ චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මය අවබෝධ කරවමි. මේ භයානක වූ සසර ගමනෙන් අත්මිදෙමි. මේ සසර නම් වූ ඝෝර සාගරය තරණය කරමි. ඒ මහා බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ අධිෂ්ඨානයයි.
තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ නමකගේ සම්මා සම්බුද්ධත්වය පිණිස ගමන ආරම්භ වන්නේ උන්වහන්සේගේ මනසින් කරන
අධිෂ්ඨානය, ප්‍රාර්ථනාව හා සමගිනි. තම සිතින් උන්වහන්සේ මේ පාරමී මඟ අනුගමනය කරන්නට අධිෂ්ඨානය කරති.
බෝධිසත්වයන් වහන්සේ නමක් නුවණින් දකින්නේ සියලු සත්ත්වයන් මේ සසරෙහි ඉපැදෙමින් මරණයට පත්වෙමින් මහා දුක් කන්දරාවක ගැලී පැටලී සිටින බවයි. මේ සියලු සත්ත්වයන් නරක, තිරිසන්, ප්‍රේත, අසුර නම් වූ සතර අපායේ ඉපදී වඩාත් ම දුක් විඳින බව බෝධිසත්ව උතුමන් වහන්සේ තම නුවණින් දකිති.

අපා දුක එපා


 පරුෂ වචන පවසා අනුන් වෙහෙස කරන්නෝ ද , සතර අගතියෙන් බැඳී සිටින්නෝ ද , පින් පව් නැත කියා සිතන මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෝ ද ,සතුන් මරා දැමුවෝ ද උපත ලබන්නේ තාප නරකයේ ය. එහි සත්ත්වයන් නිබඳව ම දැවෙන තැවෙන බැවින් තාප නරකය නමින් හඳුන්වයි."

අටමහා නරකයට පත් ව දුක් විඳින්නන්ට නැවත අපායෙන් ගොඩ ඒම බොහෝ අපහසු කාරණාවකි. පංචානන්තරීය පාප කර්ම සිදු කළ පාපීන්, නියත මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයන් අට මහා නරකයට වැටී අපමණ දුක් විඳියි. සංජීව නරකය, කාල සූත්‍ර නරකය, සංඝාත නරකය, රෞරව නරකය, මහා රෞරව නරකය, තාප නරකය, ප්‍රතාප නරකය , අවීචි නරකය වශයෙන් අට මහා නරකයන් වෙයි. ඒ වටා දාසය බැඟින් වූ සියලු ම නරකාදී අපාය එකසිය තිස් හයක් බව බුද්ධ ධර්මයේ සඳහන් වී තිබේ.

අට මහා නරකයන් අතර සංජීව නරකය පිහිටා ඇත්තේ පොළොව මතු පිට සිට යොදුන් පහළොස් දාහක් යටිනි. මනු ලොව වර්ෂ අනූ ලක්ෂයක් සංජීව නරකයේ එක දවසකි. එවැනි දවස් තිහක් මාසයක් ද මාස දොළහක් වසරක් ද වශයෙන් නිරි සතුන්ගේ ආයු කාලය අපාය වර්ෂ අවුරුදු පන්සියය කි.
යමපල්ලන් විසින් අමෝරාගෙන එන මුවතින් දිලිසෙන නව වැදෑරුම් අවි ආයුධයන්ගෙන් නිරි සතුන් බියට පත්ව වේදනාවෙන් අඬා දොඩද්දී ම කපා කොටා දමයි. එලෙස මහා දුක් ලැබුණ ද ඔවුන් නො මැරී ජීවත් වෙන බැවින් මේ ස්ථානය සංජීව අපාය නම් වෙයි. ලෝභ, ද්වේශ, මෝහයෙන් වෙලී ප්‍රාණඝාතය සිදු කිරීම, සොරකම් ආදී පව් කරන්නෝ ,ලෝ වැස්සන්නට දුක් දෙන්නෝ, අනුන් කෙරෙහි ක්‍රෝධයෙන් වැඩීගෙන යුද්ධ කළකෝළාහල ආදී අපරාධ කරන්නෝ සංජීව නරකයේ උපත ලබති.

Thursday, December 7, 2017

පතිධර්ම ඇති බිරිඳ (පතිව්‍රතා විමානය)

විමාන වත්ථු කතා

මෙහි ‘පති’ යනු ස්වාමිපුරුෂයා, ස්වාමියා, අධිපති, ඉසුරු ඇත්තා යන තේරුම් දෙයි. ව්‍රත නම් හොඳ පිළිවෙත් ය. යහපත් ප්‍රතිපත්තිය, මනා පැවැතුම් ය. ඉන්ද්‍රියන් හික්මවීම පිණිස හේතුවන පැවතුම් ය. හැසිරිය යුතු වතාවත් ය.
‘පතිව්‍රත’ හෙවත් ‘පතිවත’ යනු පරපුරුෂයන් – අන් පුරුෂයන් නො පතා සිය සැමියාට කීකරුව විසීම වෙයි. මෙසේ වූ භාර්යාවක් තුළ ඇති ධර්මතාවය ‘පතිධර්ම’ නම් වේ. එය ස්වාමියාට සම වූ දුක් - සැප ඇති බව ලෙසින් ශබ්ද කෝෂයන්හි දක්වා ඇත. බිම්බා දේවිය (යසෝධරා දේවිය) තම ස්වාමියා රජ මාලිගයෙන් නික්ම ගිය දා සිට, හුදෙකලාව වනයේ විසූ ඇවැතුම් පැවැතුම් අසා දේවිය ද ඒ අයුරින් ම කසාවන් වස්ත්‍ර දරමින් එක් වේලක් වළඳමින් ආදී ලෙස මාලිගයේ රැඳෙමින් විසූ බව බෞද්ධ සාහිත්‍ය ග්‍රන්ථවල සඳහන්ව ඇත. මෙවැනි ගති ලක්ෂණ බිරිඳකට පමණක් නොව ස්වාමිපුරුෂයෙකු හට ද තිබිය යුතු බව ‘කාමෙසුමිච්ඡාචාර වේරමණි’ ශික්ෂා පදය තුළ ‘කායික සමාචාර’ අංගයක් ලෙසින් ඇතුළත් බව පුරුෂ පාර්ශ්වය ද සිහි තබා ගත යුතු ය.

පිනට නො නැමෙන සිත්

පව් මිස පිනකැයි නොකරන හැමක ල
මුනි බණ නොපැවති පසල් දනව් වල
නිසි ලෙස උපනත් ලැබ දන මනක ල
කිසි කලෙකත්කුසලක් නොකළැකි බ ල

සියලු කාලයන්හි පවක් මිස පිනක් නොකරන, බුදු බණ නො ඇසෙන ප්‍රත්‍යන්ත දේශයන්හි සිත් පිනවන ධන සම්පත්තිය නිසි අන්දමට උපන්නේ වී නමුත් කිසි කලෙකත් පිනක් කළ නො හැක්කේම ය, යනු එම කවියේ ලිහිල් අදහසයි.
ඉහත දැක්වූ කවියෙහි දෙවැනි පාදය සමහර පොත්වල ‘මුනි බණ නොපවතිනා පිට සක්වල’ යනුවෙන් දැක්වෙයි. සක්වල යනු එක් සූර්ය මණ්ඩලයක හා චන්ද්‍ර මණ්ඩලයක ආලෝකය විහිදෙන ප්‍රමාණය ඇති ලෝක ධාතුවකි. එසේ ගත් කල්හි එම ලෝක ධාතුවට අයත් සියලු තන්හි වසන අයට කුසල් කළ නොහැකි යයි දැක්වීම් සාවද්‍යය ය. අපේ ධර්ම ග්‍රන්ථවල ‘පච්චන්තිමේසු ජනපදෙසු පච්චාජාතො හෝති’ යන වචනවලින් කියවෙන්නේ පින් කළ නොහැකි ප්‍රදේශ වශයෙන් පසල් දනව්ව පිළිබඳව යි.
කොපමණ ධනය තිබුණද කිසිදු ගුණ ධර්මයක් නැති ජනතාව පසල් දනව්වල වාසය කරති. ඔවුනට පින් පව් ගැන අවබෝධයක් නැත. ඉන්දියාව පිළිබඳ සලකතොත් ම දේශය හා ධර්මය පැතිරගිය ප්‍රදේශ හැර අන් සියලු කොටස් ප්‍රත්‍යන්ත සේ සැලකිය හැකි ය. ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ සලකන විට ප්‍රත්‍යන්ත ප්‍රදේශයක් වශයෙන් යම්කිසි කොටසක් හෝ දැක්වීම පහසු නොවේ. බුදුහු ලංකාවට වැඩම වූ අවස්ථා තුනෙහි දී මහියංගනය, නාගදීපය, කැලණිය, ශ්‍රී පාදය, දීඝවාපිය, මුතියංගනය, තිස්සමහාරාමය, අනුරාධපුරය, කතරගම යන ඈත දුරබැහැර ප්‍රදේශවලට ද වැඩම වීමෙන් හා ප්‍රදේශවාසී ජනතාව දහම් මගට යොමු කළහ.

කළ කුසල් ගැන නිතර තැවෙනවා ද?


 අකුසල කර්ම විපාකයක් නොදී ම අහෝසි වී යන අවස්ථා ඇත. මුලදී අවිද්‍යාව නිසා රැස්කිරීමට පටන් ගත් අකුසල කර්ම සියල්ල දුරු කිරීම බෞද්ධයාගේ පරමාර්ථයයි. උත්සාහවන්ත පුද්ගලයෙකුට කල්ප කෝටි ගණනක් මුළුල්ලේ විපාක දී ගෙවී යා හැකි තරම් කර්ම රාශියක් මොහොතක දී දුරු කළ හැකි ය."


බුදු දහමේ ඉගැන්වෙන කර්ම සංකල්පය ප්‍රාග් බෞද්ධ යුගය දක්වා ම විහිදී යයි. මුල් යුගයේ දී මිනිසා තම ක්‍රියාකාරකම්වල වගකීම නොපෙනෙන බලවේගයකට පවරා නිදහස් වූ නමුදු ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 වන සියවසේ ඉන්දියාවේ පහළ වූ විවිධ ආගමික ශාස්තෘවරු කර්මය පිළිබඳව විවිධ ප්‍රශ්න මතු කරන්නට විය.
කෙනෙකුගේ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ වගකීමක්, ක්‍රියාව සිදු කරන්නාට නොපැවරේ ද? කරන ලද ක්‍රියාවේ තමන්ට බලපාන හොඳ නරක පවතින්නේ ද? තම තමන්ගේ සියලු ක්‍රියාකාරකම්වල ප්‍රතිඵල මේ ජීවිතය සමග අවසන් වේද? ආදී වශයෙන් කර්මය හා ඵල විපාක පිළිබඳ ව විවිධ ප්‍රශ්න මතු කළ අතර මේ සඳහා විවිධ පිළිතුරු ද සපයන ලදී. මෙලෙස අසම්පූර්ණ, සාවද්‍ය පුද්ගල ක්‍රියාකරකම්වල වගකීම මහා බ්‍රහ්මයාට පවරා ඕනෑම අකුසල කර්මයක් සිදුකරන කාලයේ දී කර්මය පිළිබඳව නිවැරදි ව, නිරවුල් ව ලෝවැසි ජනතාවගේ හිත සුව පිණිස දේශනා කරනු ලැබූවේ අප තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ ය. අතිශයින් ගැඹුරු කර්ම සංකල්පය ලෝකයාට අවබෝධ කරදීමට හැකි වන්නේ ද, සර්වඥතා ඥානයෙන් යුතු බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණි. කර්මය හා ඵල විපාක පිළිබඳ ව පෘතග්ජන මිනිසෙකු කල්පනා කරන්නට වූවහොත් ඔහු උන්මත්තක ස්වභාවයට පත්වන බව තථාගත දේශනාවයි.

හොඳ නරක දෙකටම ලැබෙයි විපාකය


බුද්ධ ආදී මහා සංඝරත්නය උදෙසා එතුමා ලබා දෙන මේ දානය කෙතරම් අගෙයි ද? එය කෙතරම් අසිරිමත් ද? මෙවැනි පින්කම් සිදු කරන රජතුමා තව තවත් නිදුක්, නිරෝගී වේවා, එතුමාට මෙවැනි දානාදී පින්කම් කරන්න තව තවත් ශක්තිය, ධෛර්ය, වාසනාව ලැබේවා’යි පැතුවා. ඒ පින්බර සිතිවිල්ලෙන් පිනා ගිය දුගියා මිය ගිය පසුව උපත ලැබුවේ දෙව් ලොව යි. එසේනම්, ඒ මනෝ මූලික කර්ම සිතිවිල්ල කෙතරම් අගෙයි ද? "
සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයට අනුව පුද්ගලයා කරදර පීඩා වන අවස්ථාවක දී පමණක් මේ කුමන කර්මයක් දැ’යි විමස යි. එහෙත්, කෙනෙක් විභාගයකින් සමත් වුණොත් එසේ නො විමස යි. එනම් පුද්ගලයා කර්මය යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ අයහපත් පැත්ත යි. එහෙත්, කර්මය යනු යහපත් සහ අයහපත් ක්‍රියාවයි. එය කුසල් සහ අකුසල් වශයෙන් හඳුන්ව යි. තිදොරින් සිදු කරන්නා වූ ඒ කර්ම බොහෝ විට රැස් කරන්නේ සිත මූලිකව යි.


එක්තරා අවස්ථාවක දී කොසොල් රජතුමා බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය උදෙසා මහා අසදෘෂ දානයක් පූජා කළා. එය සෑම දෙයකින් ම පරිපූර්ණ අසිරිමත් දානමය පින්කමක්. එහෙත්, රජතුමා මේ දානය ලබා දුන්නේ තමන්ගේ බලය, ශක්තිය කොසොල් පුරවරයට පෙන්වීම පෙරදැරි කරගෙන යි. බුද්ධාදී මහා සංඝරත්නය කෙරෙහි පිරිනැමූ මේ දානයෙහි කුසල විපාක රජතුමාට ලැබුණා.

මේ ජීවිතයේ දී ම ලැබෙන විපාක අකුසල කර්ම කරන

"
අකුසල කර්ම විපාකය පළ දීමේ දී ගොනා පසු පස කරත්ත රෝදය යන්නා සේ තමන් කළ අකුසල කර්මය පැමිණ තමා පීඩාවට පත් කරනවා. ඒ වගේ ම පැහැදුණු සිතින් යමක් කරයි ද, කියයි ද ඒ සැප කර්මය තමා පසුපස එන සෙවණැල්ල සේ පැමිණ උදව් කරනවා. හොඳ හෝ නරක කර්මයක් යම් කෙනෙක් කළේ නම් එය විපාක නොදී අවසන් වීමක් නැති බව තථාගත දේශනාව යි."


කර්මය පිළිබඳ ව බුදුරජාණන් වහන්සේට තිබුණේ විස්මිත වූ අවබෝධයක්. ඒ අවබෝධය මේ ලෝකයේ වෙන කාටවත් තිබුණේ නැහැ. කර්මය යනු චේතනාත්මක ව කයින්, වචනයෙන්, මනසින් කරන ක්‍රියාවන්. ඒ කර්මයන්ගේ විපාක දෙන ස්වභාවය සාමාන්‍ය මනසට අචින්ත්‍ය වූ, සිතන්නට අසීරු වූ විෂයක් ලෙසයි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළේ. කර්මය ක්‍රියාව ලෙසත් හඳුන්වනවා. කර්මය හොඳ සහ නරක ලෙස කොටස් දෙකකට බෙදෙන අතර, පුහුදුන් සිතට එය විෂයය නොවන දෙයක්.

Wednesday, December 6, 2017

තෘප්තිමත් ජීවිතයක් සඳහා බුද්ධෝපදේශ


තමාට පිහිට තමා ම ය, වෙනත් කවරෙක් පිහිට වන්නේ ද? තමා ම පිහිට කොට වාසය කරව්. අනුන් පිහිට කොට වාසය නොකරව්” තමා ම තමහට දුර්ලභ පිළිසරණ කොටගන්න.” “ඔබම වෙර දැරිය යුතුය”, “ශුද්ධිය හා අශුද්ධිය තම තමන් ළඟ ය.

අනෙකෙක් අනිකකු ශුද්ධ නොකරයි.” මේ සූත්‍රපිටකයේ සඳහන් වන බුද්ධෝපදේශ කීපයක සිංහල අනුවාද කීපයකි. මනුෂ්‍යත්වයේ වගකීම, ශක්තිය හා අගය මේ ප්‍රකාශවලින් මැනවින් ප්‍රකාශ වෙයි. කිසිදා කිසිවෙකුට තමන් දෙවියෙකු හෝ වෙනත් අදෘෂ්‍යමාන බලමහිමයක ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් පෙනී නොසිටි, හඳුන්වා නොගත් බුදුරජාණන් වහන්සේ මනුෂ්‍යයෙකු වශයෙන් ප්‍රඥාවේ උත්තරීතර ශක්තියෙන් බුදුබව ලබාගත්හ. ඒ බව ප්‍රකාශ කළහ. එහෙයින් මිනිසා කිසිවෙකුටත් ගැති නොවී ප්‍රඥාවෙන් ක්‍රියාකිරීම නිසා රහත්වීමටත්, ලොව දිනීමටත් සමර්ථවන බව පෙන්වා දුන්හ.
මෙසේ මනුෂ්‍යත්වයට ප්‍රමුඛතාවය දෙමින් දේශිත තථාගත ධර්මය මිනිසාට මිනිසා වටහාදෙයි. මිනිස් සමාජයට අර්ථවත් මෙන් ම ඵලවත් මිනිසෙකු තනාදෙන මිනිස්කම හඳුනා නොගත් මිනිසුන් නිසා මිනිසුන්ට නානාවිධ ගැටළු, ප්‍රශ්නවලට මුහුණ දෙමින් අනර්ථකාරී, අවැඩදායි ව්‍යසනවලට ගොදුරුවීමට සිදුවන හැටි පෙන්වා දෙයි. එබැවින් එය විශ්වසනීය දහමක් මිස කණ්ඩායමකගේ හෝ වර්ගයක හෝ ප්‍රදේශයක සීමා නියමයක් ඇත්තක් නොවේ. තිරිසනුන් හා ගස්කොළන් අතර එක් එක් ජාතිය හඳුනාගැනීමට වෙන් වෙන් වූ ලක්ෂණ ඇතත් මිනිසුන් අතර වර්ණයෙන් හා හැඩරුවින් දක්නට ඇති වෙනස්කමක් හැරුණවිට ජාති වශයෙන්, ගෝත්‍ර වශයෙන් හැඳීන්වීමට පාදකවන කිසිදු විශ්මතාවක් නොමැත. ජාති වශයෙන් මිනිසා එකම මිනිස් ජාතිය බවත් ප්‍රකාශකළ තථාගතයන් වහන්සේ ඔවුන්ට පොදුවේ මුහුණදීමට සිදුවන දුක්කම්කටොළු වටහාගැනීමෙන් මිනිසත්බවේ උපරිමඵල ලබාගැනීමට හැකිබව පැහැදිලි කළහ.

සත්පුරුෂයා කවුද ?


බුද්ධ දේශනාව අනුව සැබෑ සත්පුරුෂයා සියලු කෙලෙස්වලින් අත්මිදුණු රහතන් වහන්සේ කීවොත් වඩාත් නිවැරැදියි. උන්වහන්සේ සියලු කෙලෙස් දුරලූ නිසා ම උන්වහන්සේගෙන් මේ සමාජයට කිසිදු අවැඩක් වන්නේ නැහැ. සත්පුරුෂයෝ සියලුම කරුණෙහි දී ඇලීම දුරු කරනවා.
ඇලීම තමයි අප හැම දෙනාගේ ම අකුසලයන් දියුණුවීමට හේතුවන මූලික කරුණ වන්නේ. ඇලීම ඇති කර ගන්නේ යම් වස්තුවකට, ධනයටකට හෝ පුද්ගලයෙකුට වෙන්නට පුළුවනි. ඇලීමක් ඇති හැම විටකදී ම අපි එය අත්පත් කර ගන්නට, අල්ලා ගැනීමට යි උත්සාහ කරන්නේ. එය කරගන්නට බැරි වෙන විට තරහක් ඇති වෙනවා. ග්‍රහණය කර ගන්නට සිතු දෙය වෙනත් අයෙක් අල්ලා ගත්තොත් ඒ අය කෙරෙහි අපි ද්වේෂ කරනවා. ඊට පස්සේ කුමක් ද වන්නේ? ක්‍රෝධය හෙවත් ද්වේෂ සහගත සිතිවිලිවලින් පෙළෙන පුද්ගලයා අර්ථය, අනර්ථය හඳුනන්නේ නැහැ. බුදුරජාණන් වහන්සේ වරක් දේශනා කළේ සත්පුරුෂයා හැමවිට ම ප්‍රඥාවන්ත ව බුද්ධිමත් ව ක්‍රියා කරන බවයි. ඔහු මෝහන්ධකාරයෙන් දුරු වුණ කෙනෙක්. ඔහු මැනවින් කර්මය හා කර්ම ඵලය විශ්වාස කරනවා.

අනුහස් ලබන්න නම් අවබෝධයෙන් යුතුව පින්කම් කරන්න

සසර කතරේ අතරමං වී සිටින අප නිවන් සුවය සාක්ෂාත් කරගැනීම උදෙසා පින්කම් සිදුකළ යුතුය. ඒ සඳහා මනස සකසා ගත යුතුය. සීල, භාවනා දී පින්කම් හි යෙදීමෙන් දානාදී කුසල කර්ම කෙරේ සිත නැඹුරු වේ.


එනිසා ම පරාර්ථ චර්යාව කෙරේ සිත යොමු වේ. පැහැදුණු සිතින් පින්කම් කිරීමෙන් ලැබෙන සතුට සැනසුම ශාන්තිය සුවිසල්ය.මෙලොවින් සමුගන්නා මොහොතේ මෙම පින්කම් සිහියට නැඟේ නම් එය භාග්‍යයකි. ජීවිතයේ කවර හෝ කාලයක දී එසේත් නැතිනම් සැඳෑ සමයේදී කළ හොඳ පින්කම් සිහිපත් කිරීමෙන් සතුටට පත්විය හැකියි. “සංතුට්ඨි පරමං ධනං” ලෙසම පරම ධනය වන සතුට ළඟාකර ගත හැකිය. එනිසා ම චිත්ත ප්‍රබෝධය ද සිදුවීමෙන් මෙලොව වශයෙන් මෙන්ම පරලොව වශයෙන් ද සුඛිත, මුදිත භාවයට පත්වන බැවින් එයම සසර ගමන කෙටිකර ගැනීමට පහසු මඟක් වනු ඇත.

Monday, December 4, 2017

නමස්කාර පාඨය සකස් වූයේ කෙසේද ?

වප් පුර පසළොස්වක පෝදා සිට සතර පෝයට ම කොටස් වශයෙන් පළවන නව අරහාදී සම්බුදු ගුණ මුල් කරගත් දම් දෙසුම ලිපි මාලාව අංක - 09


ශාන්ති නායක සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ කියලා කියන්නේ, මේ ලෝකයේ කිසිම කෙනෙකුට සමාන කරන්න බැරි අසම කියන ගුණයෙන් යුතු වූ උතුමන් වහන්සේ නමක්. මේ ලෝකයේ පහළවන තවත් බුදු කෙනෙකුට පමණක් සමකරන්න පුළුවන් අසම සම කියන ගුණයෙන් යුතු වූ උතුමන් වහන්සේ නමක්. මේ ලෝකයේ වාසය කරන කිසිම පුද්ගලයෙකුට සමාන කරන්න බැරි “අප්පටිපුග්ගල” ගුණයෙන් යුතුª උතුමන් වහන්සේ නමක්. උන්වහන්සේගේ රූපකාය සම්පත්තිය කැටිකරලා මේ ලෝකයේ කිසිම කෙනෙකුට නියම නිර්මිත බුදුරුවක් හදවන්ට, තනන්ට පුළුවන්කම නැති නිසා ‘අප්පටිම’ කියන ගුණයෙන් යුතු වූ උත්තමයාණන් වහන්සේ නමක්. මේ ලෝකයේ යම්කිසි කෙනෙක් සැදැහැති සිතින්, මලක්, පහනක්, සුවඳ දුම් ටිකක්, පැන් වීදුරුවක්, ගිලන්පස වීදුරුවක් පූජා කරනවා ද? දානෙ හැන්දක් පූජා කරනවා ද? ඒ පූජා කරන හැම දාන වස්තුවක් ම, පූජාවක් ම මහත්ඵල මහත් ආනිසංශ කර දෙන්ට පුළුවන් අග්‍රදක්ඛිණ්‍යෙය ගුණයෙන් සමන්වාගත මහෝත්තමයාණන් වහන්සේ නමක්,



මහණෙනි, දෙවියන් සහිත, මරුන් සහිත, බඹුන් සහිත, දෙවි මිනිසුන් සහිත, සමස්ත ලෝකයා සහිත, සියලු සත්වයා සහිත, සත්වප්‍රජාව සහිත මේ ලෝකයාගේ ම ශ්‍රේෂ්ඨතම, උතුම් ම උතුමන් වහන්සේ තමයි බුදුරජාණන් වහන්සේ කියලා කියන්නේ. ඒ වාගේ ම මේ ලෝකයට පහළවෙන්න පුළුවන් ශ්‍රේෂ්ඨතම දුර්ලභ මහෝත්තමයාණන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේයි.

අසිරිමත් ආගමනයක ආශ්චර්යවත් ප්‍රබෝධය


සුපතිඨිත රට්ඨනුරාධපුරේ -
සමදිට්ඨිත දක්ඛිණ සාඛ භවං
සුභ මේඝවනම්බර මේඝනිභං -
ජය බෝධි මහං පණමාමි වරං



අධිෂ්ඨාන බලයෙන් අනුරාධපුරයෙහි මැනවින් පිහිටියා වූ මේ බෝධීන් වහන්සේ ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දක්ෂිණ ශාඛාව වෙති. මේඝ වනය අහසක් නම්, ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේ එහි වැහි වලාවක් මෙනි. එසේ වූ ජය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි.

උඳුවප් පුර පසළොස්වක සඳ උදාවෙමින් ජය ශ්‍රී මහා බෝපත් සිප සැනහි, සිසිලස දවටමින් සඳරැස් කැරලි වැලි මළුව මත අදින රූ රටා මනහරය. මනස්කාන්තය. මළුව පුරා විහිදෙන මල් සුවඳ, දුම් සුවඳ ඉමිහිරි ය. ඒ අදය. එහෙත් බුද්ධ වර්ෂ 237 වැන්නේ ඒ අසිරිය ගෙනා කතා පුවත ද අසිරිමත් සිදුවීම් දාමයක මුල පිරීමකි.

සිරි මහ බෝ සමිඳුන් වැඩම කරවූ උඳුවප් පුර පොහෝ දිනය

සිරි සංඝමිත්තා මහ රහත් තෙරණින් වහන්සේ සිරිලකට වැඩම කිරීම ද සිරි මහ බෝ සමිඳුන්ගේ දක්ෂිණ ශාඛාව වැඩම වීම ද, මෙහෙණි සසුන ඇරඹීම ද, සිරි පා වන්දනාව පටන් ගැනීම ද වැනි වටිනා ශාසනික සිදුවීම් රැසක් උඳුවප් පුර පසළොස්වක පොහෝදා සිදුවී ඇත.
ගොවිතැනින් ජීවත් වූ ලක්වැසියා සීතල කාලය ඇරඹෙන මාස් කන්නයේ උඳු වගා කළ බැවින් මේ මාසයට උඳුවප් යනුවෙන් කියන ලදැයි පැවසේ. ගොවිතැනින් ඉසුරුමත් වූ ලක්වැසියා උසස් ආගමික දිවිපෙවෙතකට යොමු වූයේ සඟමිත් මහ රහත් තෙරණින් වහන්සේ ගේ වැඩමවීමත් සමඟ ම ය . එතුමියගේ කුළුණු බර මෙත් සිත නිසා ම ලක්දිව මෙහෙණි සසුන පිහිටුවීමට හැකි වූ අතර සංඝමිත්තා මෙහෙණින් වහන්සේ වඩමවන ලද සිරි මා බෝ සමිඳුන්ගේ අනුහස නිසා මෙරට සදහම් දිවයිනක් වීමේ කටයුත්ත ද සිදුවිය.
අනුබුදු මිහිඳු මා හිමියන් සිරිලකට වැඩම කිරීමෙන් පසු දේශිත මුල්ම බණ දෙසුම් ඇසූ අනුලා දේවිය ඇතුළු පන්සියයක් කාන්තාවන් පැවිදි කරවන ලෙස උන්වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිටියත්, එසේ කිරීම භික්ෂූන්ට නුසුදුසු යැයි මා හිමියෝ දෙසූ සේක. ඒ අනුව කාන්තාවන් පැවිදි කරවීමට සඟමිත් මහ රහත් තෙරණිය වැඩම කරවා ගැනීමටත්, ඒ සමඟ ම සිරි මා බෝ සමිඳුන්ගේ දක්ෂිණ ශාඛාව වැඩම කරවීමටත් තීරණය විණි.
ඒ අනුව දෙවන පෑතිස් රජු තම බෑණනුවන් වූ අරිට්ඨකුමරු ඇතුළු දූත පිරිසක් දම්සෝ රජු වෙත පිටත් කර යවා මිහිඳු මාහිමියන්ගේ අදහස් ඉදිරිපත් කරවීය. තම පුතණුවන් වූ මිහිඳු මා හිමියන්ගේ ඉල්ලීමට ගරු කළ දම්සෝ මහ නිරිඳු මූලික කටයුතු සම්පාදනය කරන්නට විය.

Saturday, December 2, 2017

අටලෝ දහමට අනුගත වීම සියදිවි නසාගැනීමට විසඳුමයි

තමා විසින්ම තමන්ගේ පණ නසා ගන්නට වෑයම් කිරීම සිය දිවි නසා ගැනීමක් වෙයි. එසේ කිරීම පිළිබඳව වර්තමාන සමාජයෙහි ජනමාධ්‍ය ලෝකය තුළ මෙම තත්ත්වය තරමක් අර්බුදකාරී ස්වභාවයක ප්‍රශ්නයක් ලෙස විග්‍රහ කරමින් සිටී. එය එසේ විග්‍රහකරමින් දැක්වීමට වඩා මෙසේ වීමට හේතුව කුමක්ද? යනුවෙන් සොයාබැලීම වැදගත් . කිසියම් මවක් තම දරුවන් වතුරට දමා එම මවත් වතුරට පනින අවස්ථාවක් පසුගිය කාලයේ ජනමාධ්‍යයෙන් වාර්තා වී තිබිණි.. මෙවැනි සිද්ධි පිළිබඳ අධ්‍යයනය කළ එමිර් ඩුර්කයිම් නමැති සමාජ විද්‍යාඥයා “සිය දිවිනසා ගැනීම” පිළිබඳව ඊඩඥ ඵභඪජඪඤඥ නමැති ග්‍රන්ථයක් ද පළ කර ඇත. සියදිවි නසාගැනීම පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ ඔහු සියදිවි නසා ගන්නන් විසින් එසේ කිරීමට හේතු කිහිපයක් දක්වා ඇත.
තමා පිළිබඳව නොසිතා තමාගේ සියදිවි නසාගැනීමෙන් අනෙකාට යහපතක් සිදුවේය යන හැඟීම හෙවත් පරාර්ථය මත සිදුකරන බවයි .
සමාජය තුළ සාරධර්ම නැති බවත්, ගුණ ධර්ම නැති බවත්, සිතා තමන් ඒ පිළිබඳව කලකිරීමකින් සිතන්න පටන් ගැනීම තුළ සාරධර්ම බිඳ වැටුණ සමාජයක ජීවත්වීමෙන් පළක් නැති බවට සිතයි. එය එක්තරා ආකාරයක මානසික රෝගී තත්ත්වයකට නෑකම් කියන ස්වභාවයක් . එසේ සිතීම රෝගයක් නොවුණ ද, රෝගී තත්ත්වයක මූල බීජයක් වෙයි.

සත්‍යයේ එළිය ද විමුක්තියේ සිසිල ද ලද අංගුලිමාල මහ රහතන් වහන්සේ

බිහිසුණු සාහසිකයෙක් පිළිබඳ පුවත ගංවතුරක් සේ පැතිර යමින් තිබිණ. ගම් දනව් දනන් ලොමු දැහැ ගන්වමින් සිටි ඒ අඟුල්මල් නම් සැහැසියාගෙන් තමන් මුදවා ගන්නා ලෙස කොසොල් රජ මැඳුර අබියසට රැස් වූ දනෝ කියා සිටින්නට වූහ.
භාර්ග නම් පුරෝහිතයාගේ සහ මන්තානී නම් බැමිණියගේ පුත් අහිංසක නම් විය. ඔහු නිසි වයසට පැමිණි කල්හි ශිල්ප ශාස්ත්‍ර ඉගෙනීම සඳහා තක්සලා නුවරට පිටත් කර හැරියේ ය. අහිංසක ගුරුසිත නොරිදවා උගත යුතු ශිල්ප ශාස්ත්‍ර මනා සේ උගත්තේ ය. මෙය නොරිස්සූ තක්ශිලාවේ අනිත් සිසුහු අහිංසකට විරුද්ධව කේළාම් කියා ඇදුරු සිත බිඳවූහ. අහිංසක, දිසාපාමොක් ඇදුරුතුමාගේ බිරිඳ සමඟ සසඟ ඇත්තේ යැයි ඇදුරුතුමාගේ කන වැටිණ. දිසාපාමොක්ගේ සිත වූ වෛරය අළුයට ඇති ගිනි පුළිඟු මෙන් බුර බුරා නැඟෙන්නට විය.
“අහිංසක ඔබ උගත් ශිල්පයට උපචාර දැක්වීමට නම් මිනිසුන් දහසක් මැරිය යුතු ය. එවිට ශිල්පයට උපචාර කළා වෙයි.” ඇදුරු කීවේ ය. ‘ගුරු සිත නොරිදූ අහිංසක ආචාර්යවරයාට වැඳ නමස්කාර කර වනයට නික්මිය.
බිහිසුණු සාහසිකයෙක් පිළිබඳ පුවත ගංවතුරක් සේ පැතිර යමින් තිබිණ.
ගම් දනව් දනන් ලොමු දැහැ ගන්වමින් සිටි ඒ අඟුල්මල් නම් සැහැසියාගෙන් තමන් මුදවා ගන්නා ලෙස කොසොල් රජ මැඳුර අබියසට රැස් වූ දනෝ කියා සිටින්නට වූහ.
අනතුරුව, සෙන්පති පැමිණ ජනයාට මෙසේ කීවේ ය.

දෙව් ලොව ගිය තිස්ස සන්නාලියා ( සීහළවත්ථු කතා ඇසුරිනි )

මීට බොහෝ කලකට පෙර අනුරාධපුරයේ ඇඳුම් මැසීම ජීවනෝපාය කරගත් තරුණයෙක් සිටියේ ය. ඔහු තිසරණයේ පිහිටමින් පන්සිල් ආරක්ෂා කරන උපාසකයෙකි.

බුදුසසුන කෙරෙහි පැහැදුණු, ශ්‍රද්ධාවන්ත මේ උපාසක දිනපතා උපයන දේ කොටස් දෙකකට බෙදාගෙන වියදම් කරයි. ඉර උදා වූ වෙලාවේ සිට මධ්‍යාහ්නය දක්වා ඇඳුම් මසා යම් මුදලක් උපයයි ද, එය භික්ෂුන් වහන්සේගේ පරිහරණය සඳහා වෙන් කරන්නේ ය. මධ්‍යහ්නයේ සිට ඉර අවරට යන තෙක් යමක් උපයන්නේ ද, එයින් මව්පියන් පෝෂණය කරන්නේ ය.
ඔහු දිනපතා දස නමකට, විසි නමකට, තිස් නමකට, හතළිස් නමකට, පනස් නමකට හෝ සියක් නමකට ද නැතිනම් ඊට වැඩි භික්ෂූ පිරිසකට ද ආදී ලෙස මහත් වූ ශ්‍රද්ධාවෙන් දන් පූජා කරන්නේ ය. සිවුරු පිරිකර ද වෙනත් අවශ්‍ය දෑ ද සොයා බලා පූජා කරන්නේ ය.
දිනක් මවුපිය දෙදෙනා තිස්සට කතා කළේ ය.
”පුතේ! ඔබ අප නිසා බොහෝ සේ වෙහෙස මහන්සි වෙයි. නිතරම අප ගැන සොයා බලයි. එහෙත් අප නැතිදාක ඔබට පිහිටට ඉන්නේ කවුරුන් ද? ඒ නිසා සුදුසු විවාහයක් කර ගන්න. පුතුනි, එය ගිහි ගෙදර වසන අපගේ යුතුකමක්. ඇය ඔබට යහපත් බිරිඳක් වේවි.”
”මෑණියනි, මම වගේ ධාර්මිකව ජීවත් වෙන්නෙකුට බොහෝ අය කැමැති නො වෙති. මගේ සිත දන් දීමෙහි කැමැති ය. සිල් රැකීමට කැමැති ය. ස්ත්‍රිය නම් පුරුෂයෙකුට උලක් වැනි ය. ඇලෙන ලාටුවක් වැනි ය. මඩ ගොහොරුවක් සේ ය. ශරීරයේ හටගත් ගෙඩියක් සේ ය. රෝගයක් වැනි ය. ඇය නිසා මාගේ ප්‍රඥාාව අහිමි වෙයි. උගත් දේ විනාශ වෙයි. ශීලය ද නැසේ. හිරිඔතප් වැනසෙයි. ධ්‍යානලාභීව අහසින් ගමන් කළවුන් ද ස්ත්‍රිය නිසා අල්පේශාක්‍ය වූ බව මම අසා ඇත්තෙමි. ඇඳුම් පැළඳුම්, ආහාරපාන, විලවුන් ආදියෙහි ස්ත්‍රින්ගේ තෘප්තියක් නැත. මෑණියනි, කාමයේ ආදීනව දකින්නෝ විෂ වර්ගයක් දුරු කරන්නා සේ ස්ත්‍රිය පිටු දකින්නේ ය. මටත් භාර්යාවක් සිටියහොත් දරුවන් උපදී. අඹුදරුවන් නිසා ප්‍රමාද වීමට සිදුවෙයි. කුසල් රැස් කිරීමට අවස්ථාව අහිමි වෙයි.

මිනිසත්කමේ වටිනාකම


පමා වීම සෑම අංශයකින් ම බිඳ වැටීමට හේතු වන කරුණකි. දෛනික ජීවිතය තුළ වුව ද ප්‍රමාද වුවහොත් වැඩ කටයුතු අතපසු වී ජීවිතය බිඳවැටෙනු ඇත.
පමා වූවන් හා මළවුන් එක සමාන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළහ. මැරුණ මිනිසෙක් තුළ ප්‍රාණ වායුව නොමැත. උෂ්ණය නොමැත. හරියට වියළී ගිය දර කඩක් බඳු ය. එලෙසම අප්‍රමාද වූ පුද්ගලයා සිහි මුලාවෙන් චක්ඛු, සෝත, ඝාණ, ජිව්හා, කාය යන පංචේන්ද්‍රියන් පිනවීමටම උත්සාවත් වෙති. කම් සැපයෙහිම ඇලෙති. ගැටෙති. ඒ මතම ඉඳ විනාශ වෙති. කුසල් දහම් කිරීමට තබා ඒ පිළිබඳ සිතීමක්වත් ඔවුන් තුළ නොමැත. ඒ නිසාම මරණය වැළැක්වීමේ පිළිවෙතට යොමු නොවී සසර ජාති ජරා මරණාදී දුක විඳිමින් මැරි මැරී උපදිති.

අප ජීවත් වන්නේ පුංචි කාලයකි. එම කාලයත් එදිනෙදා කටයුතු සඳහා වෙන් වීමේ දී අපට කම් සැප විඳිමින් මේ භයංකාර සසර සැපතක් ලැබිය හැකි ද? ඒ බව ප්‍රත්‍ය ශතකය තුළ මැනවින් ඉදිරිපත් කොට ඇත.
“මනුෂ්‍යයාට පරමායුෂ සියයෙක් වන්නේ ය. එයින් භාගයක් රාත්‍රියෙහි ගෙවී යන්නේ ය. එයින් දෙභාගයක් බාල, මහලු, වයස් වන්නේ ය. අවශේෂ භාගය ද රෝග, පීඩා, වියෝ දුක්, මරණ සේවාදිගෙන් ගෙවී යන්නේ ය. එසේ හෙයින් චංචල වූ රළපතරක් මෙන් වසන සතත්වයාට සැපයක් නම් කොයින් ද?”

විසිරුණු සිත ඉගෙනීම දුර්වල කරයි


ඡ්‍යොතිෂය ඉගෙන ගත් එක් මිනිසෙක් සිටියේ ය. දිනක් හේ තමන් මිය යන්නේ කවදාදැයි තමන් ම විමසා බැලුවේ ය. මිය යන දිනය හා වේලාව දැන අනුන්ට කරදරයක් නොවන සේ තමන් ම වළක් කැපුවේ ය. නියමිත වෙලාවට විනාඩි කිහිපයකට පෙර ඒ වළට බැස දිගා වූයේ ය. ඒ අසලින් යන තවත් මිනිසෙකි ඔහු ද ඡ්‍යොතිර්වේදියෙකි. වළට එබී බැලූ ඔහු එහි නිදා සිටින මිනිසා දුටුවේ ය.

“ඔබ ඔය විදිහට සිටින්නේ කුමක් නිසා ද?” ඔහු පුදුමයෙන් ඇසුවේ ය. එවිට වළතුළ සිටි මිනිසා කීවේ තමන් තව විනාඩි දහයකින් මිය යන බව ය. කිසිවෙකුටත් කරදරයක් නොවන සේ අවසන් ගමන් යන්නට වළට බැස දිගා වී සිටින බව ය.
“එසේ නම් ඔබ උපන් වේලාව මට කියන්න. මිය යන බවට ඔබ කී වේලාව නිවැරැදිදැයි මම ද බලන්නම්. වළ උඩ සිටි මිනිසා ද කීවේ ය. උපන් වේලාව දැනගත් ඔහු තමන්ගේ දැනුමට අනුව ගණන් සාදා බැලුවේ ය. ඔහුට මියයන්නට විනාඩි දහයක් නොව තවත් විනාඩි තිහක් ම ඇති බව දුටුවේ ය. ඒ ඇසූ වහා ම මියයන්නට සූදානමින් සිටි මිනිසා වහාම ගොඩ ආවේ ය.

තමන්ට ඇවැසි ලෙස සියල්ල සිදුවිය යුතුද? ( ත්‍රිලක්ෂණය හා සහජීවනය - 04 )


සත්ත්වයා ඇතුළු සමස්ත විශ්වය තුළම පවතින සදාකාලික වූ ලක්ෂණ තුනකි. ජීව, අජීව භේදයකින් තොරව සෑම වස්තුවකටම පොදුවු මෙම ලක්ෂණ තුන ත්‍රිලක්ෂණය නම් වේ. මේ ලෝකයේ පවතින සියල්ල අනිත්‍ය, දුක්ඛ මෙන් ම අනාත්ම ලක්ෂණයන්ගෙන් යුක්ත ය. යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකකි. යමක් දුක ගෙන දෙන්නේ ද, එය ආත්ම වශයෙන් මමය, මගේය කියා ගත නොහැකි ය. එය අනාත්ම වේ. ආගම්, පාට, පක්ෂ භේදයකින් තොරව මෙම ලක්ෂණ ක්‍රියාත්මක වේ. වෙනස් වෙමින් පවතින ලෝකය තුළ නො වෙනස් යමක් ඇතියැයි මිථ්‍යාදෘෂ්ටීන් සකසා ගැනීම යෝග්‍ය නොවේ.


වෙනස්වීමට භේදයක් නැත


එකිනෙකා පිළිබඳ සුහදත්වයෙන් කටයුතු කළ යුතු වන්නේ ද සමගියෙන්, සහජීවනයෙන් සිටීම වැදගත් වන්නේ ද අනිත්‍ය නිසාවෙනි. තවද සතර බ්‍රහ්ම විහරණයෙන් යුක්තවීම සතර සංග්‍රහයෙන් යුක්තවීම සතර අගතියෙන් ඉවත්වීම වැදගත් වන්නේ ද ඒ සියල්ල අනිත්‍ය නිසාය. නිත්‍ය නම්, වසර හාර පන්සියයක් ජීවත්විය හැකි නම් දැඩි මතවාදයන් සකසා ගෙන අනෙකා පිළිබඳ නොසිතා කටයුතු කිරීම සාධාරණ ය. තමන්ගේ ජීවිතය මෙන් ම උපයන දෑ විනාශවන සුළුය. තනතුර තානාන්තර තාවකාලික ය. එහෙයින් සුහදත්වයෙන් එකිනෙකාට ගෞරව ලබාදෙමින් ජීවත්වීම වැදගත් ය. තමන්ගේකම්, අනුන්ගේකම් තාවකාලික ය. එහෙයින් පටු සීමාවන් තුළ තමන්ගේ, අනුන්ගේ ලෙස බෙදීම් සකසා ගෙන තවකෙනකුගේ සාධාරණ අයිතිවාසිකම් වලට අකුල් නොහෙලිය යුතුය. එසේ කරන්නේ නම් ඒ අනිත්‍යතාව හඳුනා නොගැනීම නිසා ඇතිවන්නකි. බෞද්ධයින් අනිත්‍යතාව නොදැනීම විදර්ශනා ඤාණය ලබා ගැනීමට බාධාවකි. විදර්ශනාව යනු පංචස්කන්ධය තුළ ක්‍රියාත්මක ත්‍රිලක්ෂණ ධර්මතාව නුවණින් දැකීම ය. ඒ අරුතින් ගත් කල සමස්තය තුළම ක්‍රියාත්මක මෙම ධර්මතාවය හඳුනාගැනීම දෙලොව දියුණුවට හේතුවකි. අනිත්‍යතාව සඳහා ජාතියක්, ආගමක්, කුලයක් අදාළ නොවේ.