සැප (සැබෑ සැපය )

අටලෝ දහමෙහි මූලික වශයෙන් කරුණු අටක් විස්තර වෙනවා. එයින් හත්වැනි කාරණය තුළ සැපය විස්තර වෙනවා. මේ සැපය ලෞකික සහ ලෝකෝත්තර සැපය කියා කොටස් දෙකකට බෙදෙනවා.

අපේ සමාජයේ ලෝකෝත්තර සැපයට වඩා ලෞකික සැපයටයි. බොහෝ දෙනා අවධානය යොමු කරන්නේ. ආහාරපාන, ඇඳුම් පැළඳුම්, නිවාස ඇතුලු එදිනෙදා ජීවිතයේ පරිභෝජනය කරනු ලබන භෞතික සම්පත්වල ඒකරාශීත්වය භෞතික සැපය ලෙස සලකනවා. මේ කියන සැපය අපි බලාරොත්තු වන්නේ හුදෙක් ඉඳුරන් පිනවීම හරහා. ඔබ දන්නවා ඉන්ද්‍රියය පහක් තිබෙනවා. ඒ ඉන්දි‍්‍රයය පහ නිතර නිතර පිනවීමට අප උත්සාහ කරනවා.ඇස රූපයෙන්, කන ශබ්දයෙන්, නාසය ගද සුවඳින්, දිව රසයෙන්. කය පහස ආදී ලෙසින්. විඳීම් වලට සැපය කියා කියනවා. ජීවත් වෙනවා කියා අප කියන්නේ අර කියන අරමුණු පහෙන් ලබන පිනවීමයි. රැකියා, ව්‍යාපාර හෝ කර්මාන්ත කටයුතු, ගොවිතැන් ආදී අනේක විධි දෑ කරන්නේ ඉහත කී අරමුණු පහ පිනවීමටයි.

ප්‍රශංසා ( ප්‍රශංසාව තාවකාලිකයි )

ලාභෝ අලාභෝ, අයසෝ යසෝච, නින්දා පසංසාච සුඛංච දුක්ඛං ඒතේ අනිත්‍යා මනුදේසු ධම්මා අසස්සතා විපරිනාම ධම්මා.”

ලාභයද අලාභයද, පරිවාර ජනයා ඇතිවීමද, නැතිවීමද, නින්දාවද, ස්තුතියද, සැපයද, දුකද යන මේ කරුණු අට ලෝක ධර්ම ලෙස සඳහන් කරනවා. මේ ලෝක ධර්මයෝ මිනිසුන් කෙරෙහි අනිත්‍ය වූ ධර්මතාවයක්. ඒ වගේම ස්ථිර නොවූ ධර්මතාවයක්. පෙරලෙන සුළු ධර්මතාවයක්. ඒ ඉහත ගාථාවේ අදහසයි.

ලොවුතුරා බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙන්ම පසේ බුදුරජාණන් වහන්සේටත්, මහරහතන් වහන්සේටත් මේ ධර්මතාවය පවතිනවා. නමුත් උන්වහන්සේලාගේ සීලාදි ගුණ මහිමය නිසා එයින් වෙන්ව ජීවත්වීමට පුළුවන්කම තිබෙනවා. මේ අෂ්ටලෝක ධර්මය රෝදයක් මෙන් කැරකෙනවා කාටත් පොදුයි. යම්කිසි කෙනෙක් බොහෝ වස්තුව ලබා පොහොසත්ව සිට තව කලකදී තිබූ වස්තුව හීන වී දුප්පත් වෙනවා. දුප්පත්ව අපහසුවෙන් කාලය ගත කරන්නාට වස්තුව ලැබෙන කාලයක් ඇතිවෙනවා. එකල්හි ඔහු පොහොසතෙකු වෙනවා. මේ ආකාරයට දුක,සැප දෙක පෙරළෙනවා. ලෝකයෙහි තථාගත ධර්මය දැනගත්, තථාගත ධර්මය ඇසුරු කරන පුද්ගලයෝ මෙන්ම ධර්මය නොදත් ධර්මයෙන් ඈත්ව ජීවත්වන පුද්ගලයෝ වශයෙන් සමාජයේ කණ්ඩායම් දෙකක් සිටිනවා.

නින්දා ( නින්දාවෙන් නිදහස් වීමට නම්)

ලොවේ දිවිගෙවන කවරෙකුට වුවත් මඟ හැර යන්නට නොහැකි දේ රාශියක් තිබෙයි. ඒ අතර නින්දාව ප්‍රධානයි. නින්දාවට සමාජයේ සැවොම බියයි. එය පිළිකුල් සහගතයි.

නමුත් ඇතැම් අය තම කටයුතු ගැන පරීක්ෂාකාරී වන්නේ නැහැ. මිල , මුදල් ඉපයීම, ආදරය, තම ආශාවන් ඉටුකර ගැනීම වැනි කටයුතු සිහි බුද්ධියෙන් නොකිරීම නිසා පසුකාලීනව විශාල වශ යෙන් නින්දා අපහාස වලට මුහුණ දෙන්න සිදු වෙනවා.

කෙසේ වෙතත්, තමන් නොදැනුවත්ව හෝ දැනුවත්ව සිදුවන වැරැදි වලින් අපහසුතාවයට පත්වෙන්නේ තමන් පමණක් නොවෙයි. තමන්ගේ මව්පියන් දූ දරුවන් හිතවතුන්, රැකියා ස්ථානය මෙන්ම රට,ජාතිය පවා අවමානයට ලක්වෙන්ට පුළුවන්.

එසේනම්, අප අතහැර නොයන නින්දාව නමැති ලෝක ධර්මයෙන් නිදහස් වීමට ඇති එකම ක්‍රමය නිසි අවබෝධයයි.

යසස (යසස දසත පැතිරීයාමට නම්)

පුද්ගලයෙකුගේ පිනට යසස ලැබෙන බවත්, දුර්විපාක අනුව අයස ලැබෙන බවත්, බුදු දහම පැහැදිලි කරයි.සංසාර චාරිකාවේ නිරත වන අප විසින් අතරමගදී අපට හමුවන පිරිසට නින්දා අපහාස කර තිබෙනවා නම්, අනිවාර්යෙන්ම එහි ප්‍රතිවිපාක ඒ ආකාරයෙන් භුක්ති විඳීමට සිදුවන බව අමතක නොකළ යුතුයි.

සෙසු පුද්ගලයන්ගේ යසස නැතිවන ආකාරයටත් ,අයස ඇතිවන ආකාරයටත් කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සමාජයෙහි කොතෙකුත් දැකිය හැකියි. එවැනි ආකාරයෙන් කටයුතු කරන පුද්ගලයන්ගේ යසසද යම් දවසක පිරිහීමට පත්වන බව ඔවුන් නොසිතන කාරණාවක්.

පුද්ගලයාගේ චර්යාව, බාහිර තේජාන්විත බව, සැප සම්පත් බහුල ජීවිතය,පරිවාර සම්පත්තිය, පෞරුෂත්වය යන සියලු කාරණාවන් යසස තුළ අන්තර්ගතව පවතී. සාමාන්‍ය ජීවිතයේදීත් ඔහුගේ ක්‍රියාකරකම් අනුව යසස පැතිරී යයි.

යසස පිරිහෙන ඇතැම් අවස්ථාවල මානසිකව කඩා වැටෙයි. චිත්ත පීඩාවන් විඳිමින් කාලය ගෙවයි. යසසින් පිරෙන විට ඇතැම් පුද්ගලයන් ආඩම්බර වෙයි. ලාභ, අලාභ, යස, අයස, නින්දා ,ප්‍රශංසා, සැප, දුක් , යනසෑම සිදුවීමක්ම තාවකාලික බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරා ඇත.සිල්වත් ජීවිතයක් ගත කරන පුද්ගලයාගේ කල්‍යාණ කීර්ති රාවයක් පැතිරී යන බවත්,දුසිල්වත් පුද්ගලයාට එවැනි කීර්තිමත් බවක් නොලැබෙන බවත් අවබෝධ කරගත යුතුයි. අප ලොව්තුරා අමාමෑණී බුදුපියාණන් වහන්සේගේ කීර්ති ඝෝෂාව තුන් ලෝකය පුරා විහිදී පැතිරී ගිය ආකාරයත්,

අයස (අපකීර්තිය තාවකාලිකයි)

අයස යනු අපකීර්තියයි. අපකීර්තිය ලෙස සඳහන් වන්නේ දුස්සීලයෙක්, ලෝභයෙක්, මසුරෙක්, අහංකාර පුද්ගලයෙක්, ගුණමකුවෙක් ආදි වශයෙන් පැතිර යන රාවයයි. මේ අයස නිසා පරිවාර සම්පත් නැතිවී අන් පිරිසෙන් කොන්වීමක් සිදුවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ අයස හමුවේත්, යසස හමුවේත් මැදහත්වයි කටයුතු කළේ. ඒ සඳහා බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සහ සූත්‍රදේශනා තුළ බොහෝ උදාහරණ තිබෙනවා.

අප දන්නවා බුදුරජාණන් වහන්සේටත් අයස ලැබුණා. උන්වහන්සේ ඒවා බැහැර කළා. සුන්දරි නගර සෝභිනියගේ කතාව අප දන්නවා. ඇය නිගන්ඨයන් විසින් ඝාතනය කර ජේතවනාරාමයේ මල් ගොඩක් තුළ සැඟවූවා. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේට චෝදනා කළා ඇය සඟ පිරිස විසින් ඝාතනය කළ බවට. එවිට ආනන්ද තෙරුන් කියනවා. ස්වාමිනි, මේ ගමෙන් අපි යමු. මේ ගමේ මිනිසුන් ඔබවහන්සේටත්, මහා සංඝයාටත් බොහෝ දෝෂාරෝපණය කරනවා කියා. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළා ආනන්දය, අප මේ ගමෙන් ඈත්ව, වෙනත් ගමකට ගියත් ඒ ගමේ මිනිසුන් අපට මේ ආකාරයෙන් චෝදනා කළොත් නැවතත් ඒ ගමෙනුත් යන්න වෙනවා. අපකීර්තිය කියන දෙයින් සැඟවෙන්න බැහැ. ලෝක ස්වභාවධර්මය එයයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිතයේදී අපකීර්තිය,එසේත් නැතිනම් අයස පැමිණි අවස්ථාවලදී ශෝකයට, කනගාටුවට පත්වී ජීවිතය එපාවී වනගත වෙන්න ඕනෑයි තීරණය කළේ නැහැ. උන්වහන්සේ වදාළා

අලාභ ( අලාභයට මුහුණ දෙන්නේ කෙසේද? )

අෂ්ටලෝක ධර්මයේ දෙවන කාරණාව වන්නේ ‘අලාභයි’. එය පැතිකඩ කිහිපයකින් අර්ථ කථනය කළ හැකියි. තමන් සතු දේ අහිමි වීම, ආයෝජනය කළ ප්‍රමාණයට ප්‍රතිලාභ නොලැබීම, අවශ්‍යතා හෝ අපේක්ෂාවන් එලෙසම සම්පූර්ණ නොවීම, “අලාභ” යන පොදු වදනින් ආවරණය වෙයි.

පළමු කාරණය ගැන සඳහන් කිරීමේදී , තමන්ට මෙතෙක් තිබූ ධනය අහිමි වීම, තමාගේ අතක් පයක් හෝ ඇසක් අහිමි වීම, සවන් නොඇසීම වැනි නොපැතූ, නොසිතූ අයුරින් යම් විකෘතිතාවක් සිදුවීම අලාභයි. තමන් පැමිණි ගමන් මඟෙහි සෙවණැල්ලක් සේ පිහිට වූ ඥාති හිත මිත්‍රාදීන් අහිමිවීම, තමන්ගේ දැනුම ,හැකියාව, අහිමි වීම, තමන් සතුව තිබූ භෞතික දේ , අධ්‍යාත්මික දේ තව දුරටත් පවත්වාගෙන යාමට නොහැකිව තමන්ගෙන් දුරස්වීම අලාභයයි.

දෙවන කාරණය වශයෙන් ආයෝජනයට ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිලාභ නොලැබීමයි. යම්කිසිවෙක් අනාගත ප්‍රතිලාභ අපේක්ෂාවෙන් පුද්ගල සම්පත්, කාලය, ශ්‍රමය ආදී භෞතික අධ්‍යාත්මික වශයෙන් බොහෝ සම්පත් කැපකර ප්‍රතිලාභයේ තරමට ප්‍රතිඵල නොලැබීම අලාභයයි. නැතහොත් යොදා ඇති සාධකවලට අනුකූලව ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිඵල නොලැබීම අලාභයයි.

ඉහත දැක්වෙන තෙවන කාරණයට අනුව මව්පියන් හෝ යමෙක් අපට යමක් ලබාදෙ’යි යනුවෙන් අපේක්ෂාකර එය නොලැබීම අලාභයි. මෙසේ අලාභ ලෙස ඉහත සඳහන් කාරණාවන් ඉමහත් පාඩුවක් ලෙස ලෝකයා දකිති.

ලාබ ( ලැබීම් නොලැබීම් සමව දරන්න )

ලෝක ධර්මයන් අතුරෙන් ලාභය යනු තමන් විසින් බලාපොරොත්තු වන්නා වූ ආහාර පාන, වස්ත්‍ර මිල මුදල් කීර්ති, ප්‍රශංසා, ආදිය ලැබීමය.

අලාභ යනු ඒ ලැබූ දෑ නැති වීම හා ඉදිරියට නොලැබීමය. කලෙක බොහෝ ලාභ ඇතිව පොහොසත් ව සිටින තැනැත්තා වෙත කලෙක දී අලාභය පැමිණෙන්නේ ය. අලාභයෙන් හෙවත් දිළිඳු බවින් පීඩිත තැනැත්තා වෙත කලෙක ලාභය පැමිණෙන්නේ ය. මේ ලෙස ලාභ අලාභ දෙක චක්‍රයක් සේ කැරකෙන්නේ ය.

ප තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයේ වැඩ වාසය කරන සමයේ උන්වහන්සේගේ කීර්ති ඝෝෂාව දස දෙස පැතිරුණි. පුදසත්කාර, කීර්ති, ප්‍රශංසා ලැබෙන්නට විය. මේ පිළිබඳව ත්‍රිපිටකයේ ඛුද්දක නිකායෙහි ප්‍රථම භාගයේ සඳහන් සුන්දරී සූත්‍ර දේශනාවේ දී විවරණය කර තිබේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේට ලැබෙන මේ ලාභ, කීර්ති, ප්‍රශංසා ඉවසන්නට දරාගන්නට බැරි සමාජයේ පිරිසක් ද විය. විශේෂයෙන් පිරිවැජියන් ඒ අතර විශේෂ ය.සුන්දරී නම් පරිබ්‍රාජිකාව උපායෙන් මරණයට පත් කොට ඇයගේ සිරුර ජේතවනාරාමයේ දිය අගලෙහි සැඟවිය. ඉන් පසු ඔවුහු කොසොල් රජු හමුවී. “අපේ පරම්පරාවේ සිටිය ලස්සනම, හොඳම කෙනා සුන්දරී. ඇය දවස් කිහිපයක දී සිට ආගිය අතක් නැහැ. ඒ නිසා අපට සැකයක් තියෙනවා ඇය මරණයට පත් කර ඇතැයි කියා” යි පැවසූහ. සුන්දරී ජේතවනාරාමයට යන්නට එන්න වූ නිසා ඇය ගේ මරණය ගැන ජේතවනාරාමයේ වැඩ සිටින බුදුහාමුදුරුවෝ සහ ශ්‍රාවක පිරිස පිළිබඳ සැකයැ”යි ද පැවසූහ.

පින් වඩන උල්පත පසිඳුරන් දමනයයි (කරණීය මෙත්ත සූත්‍රයෙන්)

‘සන්තින්ද්‍රියෝ’ නම් ශාන්ත වූ ඉඳුරන් ඇති බවය. දෑමුනු ඉඳුරන් ඇති බවය. එසේත් නැති නම් ඉඳුරන් සංවරව ආරක්ෂා කරගෙන ඇතැයි යන අර්ථ දෙන්නේ ය.

අපේ ඇසට, කනට, නාසයට, දිවට හා ශරීරයට විවිධ අරමුණු හමුවේ. ලෝභයෙන්, ද්වේශයෙන්, මෝහයෙන් ඒ අරමුණුවල ඇලෙනවා නම්, ගැටෙනවා නම් ඉඳුරන් නොසන්සුන් වේ. දමනය නොවේ. ඒ අරමුණු අවබෝධයෙන් හඳුනාගෙන ඒවායෙහි නො ඇලෙනවා නම්, නොගැටෙනවා නම් අපගේ ඇස සන්සුන් වේ. කන සන්සුන් වේ. සියලු ඉඳුරන් සංවර වේ. ඒ ශාන්ත බව, සංවර බව භික්ෂූන් වහන්සේට පමණක් නියම වූවක් නොවේ. ගිහි ජීවිතයේ ශික්ෂණයටද, හික්මීමට ද හේතු වේ.

මිනිසා යැයි කියන්නේ ඉන්ද්‍රිය සයක එකතුවකි. ජීවත් වීම යනු ඒ ඉන්ද්‍රියයන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වයයි. අක්‍රිය වූ දාට ජීවිතයේ පැවැත්මක් නැත.

අවශ්‍ය දේ නොව අත්‍යවශ්‍ය දේ තෝරා ගන්න

සහනශීලී ජීවිතයකට ආර්ථික දියුණුව අත්‍යවශ්‍යය. අඹු දරුවන් පෝෂණය කරන්නට , බේත් හේත් ටික ලබා ගන්නට, දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනයට ආදී සෑම දේටම මිල මුදල් නැතිවම බැරිය . ඒ අවශ්‍යතා මනාව සම්පූර්ණ කරගත නොහැකි වූ තැන සිත බලාපොරොත්තු කඩ වූ ස්වභාවයට පත්වේ.

අසහනයට, කළ කිරීමට පත් වේ. එවැනි දිවියක සතුට නැත. සැනසීම නැත. ආර්ථිකය කළමනාකරණය කරගත යුතු වන්නේ එහෙයිනි.

සමාජයේ බොහෝ දෙනෙක් පවසන්නේ හම්බ කරන මුදලෙන් එදිනෙදා ආහාර වේලවත් පිරිමසා ගන්නට බැරි බවය. නිසි කළමනාකරණයක් නොමැතිකම ඊට ප්‍රධාන හේතුවය. විය පැහැදම් කළ යුතු අත්‍යවශ්‍ය දේ, අවශ්‍ය දේ හා අනවශ්‍ය දේ තෝරා බේරා ගන්නට නොහැකිකම නිසා බොහෝ දෙනෙක් ආර්ථික පරිහානියට ලක්වෙති. එක්කෝ අනුන් කරන දේ අනුකරණය කරමින් තමන්ට කළ හැකි දේ වෙනුවට නොගැළපෙන දේ කරති. ලෝකයට පෙනෙන්නට ජීවත් වෙන්නට ගොස් සිතින් වද විඳිති. හොඳින් සිතා බලන්න. අප වැඩිපුර වියදම් කර තිබෙන්නේ අත්‍යවශ්‍ය දේට නොව අවශ්‍ය යැයි උපකල්පනය කරන දේටය.

නොපසන් සිතගෙන දෙයි දුක

සිත විවිධ ස්වරූප ගනී. පෘථග්ජනයාගේ සිත කෙබඳු ස්වරූප ගනීදැයි ක්ෂණිකව කිසිවෙකුට ප්‍රකාශ කළ නොහැකිය. සිතෙහි ක්‍රියාකාරීත්වය අනුව කරන කියන දෑ පිළිබඳ නිසි අවබෝධයක් උපදවා ගැනීම සැබැවින්ම දුෂ්කරය. හොඳ කරන අයට හොඳ විපාක ද නරක කරන අයට නරක විපාක ද ලැබෙන බව දහමේ පෙන්වා දේ.

මනෝ පුබ්බංගමා ධම්මා
මනෝ සෙට්ඨා මනෝමයා
මනසා චේ පදුට්ඨේන
භාසති වා කරෝති වා
තතෝ නං දුක්ඛමන්චේති
චක්කංච වහතෝ පදං
ධම්මපදයේ පළමුවැනි (යමක) වර්ගයේ පළමු ගාථාව මෙයයි.

සතුරාටත් මෛත්‍රී කරන්න

ආදරණීය දුවේ, පුතේ අද මම ඔයාලට කියල දෙන්නේ ජීවිතයට ඉතා වැදගත් ආදර්ශවත් ජාතක කතාවක් ඒ කාලි යකින්නිය පිළිබඳ කතා පුවතයි. මේ කතාව අපේ පුංචි දරුවන්ට විතරක් නෙමෙයි වැඩිහිටියන්ටත් බොහොම වැදගත් වේවි.

සැවැත් නුවර එක තරුණයකු සිටියා. පියා මිය ගියාට පසු තමන්ගේ මවට උපස්ථාන කරමින් සිටි මොහුට සුදුසු කුලයකින් රූමත් කාන්තාවක් ආවාහ කර දුන්නා. එහෙත්, ඇයට දරුවන් සිටියේ නැහැ. ඒ නිසා ඇයට කරුණු පහදා දී වෙනත් තරුණියක් තමන්ගේ පුතාට සරණපාවා දෙන්නට මවට සිදුවුණා. මෙම තරුණියන් දෙදෙනාම සැමියා සමඟ ඉතා සමගියෙන් සතුටින් ජීවත් වුණා.

කාලයකට පසුව පළමුවන බිරිඳ මෙසේ කල්පනා කරන්නට පටන් ගත්තා. ‘මට දරුවන් නැහැ දරුවෙක් ලැබුවහොත් මේ ගෙදර හා ධනයට ස්වාමි වන්නේ ඇයයි. මට ද විපත් පමුණුවන්නට ඉඩ තිබෙනවා. කල් ඇතිව ඊට පිළියම් කරන්නට ඕනෑයි සිතා ආදරය දක්වා ‘යෙහෙළිය දරුවන් නැති කුලය විනාශ වේ.

වෙනස් වීමේ රහස

මේ කතාවට සම්බන්ධ කාන්තාව රෙදිපිළි කර්මාන්තයට සම්බන්ධ වී සිටි තැනැත්තියක්.එය සිඩ්නි නුවර ඉතා සාර්ථකව කරගෙන ගිය ව්‍යාපාරයක්. එක්තරා දවසක ලොකු ගිවිසුමකට අත්සන් කිරීමට ඇයට ලන්ඩන් නගරයට යෑමට සිදුවුණා. තමන් කරගෙන ගිය විලාසිතා ව්‍යාපාරයට ඉතා වැදගත් වන ගිවිසුමක් පිළිබඳ කටයුතු කිරීමටයි ඇය ලන්ඩනයට ගියේ.

ඇය කෙළින්ම සිඩ්නි නුවර සිට ලන්ඩනයට ගුවන් යානයෙන් ගියා. එය වෙහෙසකර ගමනක්. නමුත් මේ කාන්තාව ගුවන් යානයෙන් බැස්ස හැටියෙම, කෙළින්ම ඈ නතර වන හෝටලයට ගිහින්, ඇඟපත සෝදාගෙන, තමන්ගේ ගිවිසුම පිළිබඳව කටයුතු කරන ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන කාර්යාලයට ගියා. ව්‍යාපාරයේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයේ ප්‍රධානියා හමුවන්නට ඇයට ඕනෑ වී තිබුණා. බොහොම වෙහෙස මහන්සි වී සිටියත්, ඇගේ වුවමනාව ඉෂ්ට කරගන්න මෙලෙස එම ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන කාර්යාලයට ගියත්, කාර්යාලයේ දී හමු වූ අනිත් අධ්‍යක්ෂකවරු මෙන්න මෙහෙම කිව්වා.

විධිමත් ධර්ම සන්නිවේදනයක කාලීන අවශ්‍යතාවය

" ධර්ම දේශනා කිරීමට යොදාගනු ලබන ආසනය ධර්මාසනය වන අතර, දහම් දෙසන්නා ධර්ම දේශක නම් වේ. ධර්මයේ උරුමය බුදුරජාණන් වහන්සේ සතුවන බැවින්, ධර්මාසනයේ හිඳ ගනු ලබන භික්ෂූන්වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ යුත්තේ බුද්ධ දේශනය මිසක, තමන්ගේ අදහස හෝ මත වාදයන් නොවේ.'

ගංඟාවක් හැම විටකම මහ සයුර අරමුණුකොට, මහ සයුරට නැඹුරුව ගමන් කරන්නාසේ ධර්මය නිවන අරමුණු කොට, නිවනට නැඹුරු වූවකි. වරක් මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමී දේවියට ධර්මය පිළිබඳ පැහැදිලි කළ අවස්ථාවක් අංගුත්තර නිකායේ සංක්ෂිප්ත ගෝතමීයෝවාද සූත්‍රයෙන් හමුවෙයි.

එහි සඳහන්වන්නේ මේ ධර්මය නම් විරාගයටයි. සරාගයට නොවේ, සසර කෙටි කිරීම පිණිස මිසක සසර වැඩීම පිණිස නොවෙයි. මහිච්ඡතාවය පිණිස නොව අල්පේච්ඡතාවය පිණිසයි,

සදහම් දැනුම

ප්‍රශ්නය

ව්‍යග්ඝපජ්ජ සූත්‍රයෙහි සඳහන් වන පරිදි පරලොව මනුෂ්‍යයාගේ ජීවිතය සැපවත් කර ගන්නා ක්‍රමය පැහැදිලි කරන්න.

පිළිතුර

පරලොව හිත සුව පිණිස පවත්නා ධර්මයෝ සතර දෙනෙක් වෙති. එනම්

1. සද්ධා සම්පදා 2. සීල සම්පදා 3. ත්‍යාග සම්පදා, 4. ප්‍රඥා සම්පදා යන මේවාය.

ප්‍රශ්නය

“අජද්ධු මාරිතං” මෙය ව්‍යග්ඝපජ්ජ සූත්‍රයෙහි එන ධර්ම පාඨයකි. ධර්මානුකූලව පැහැදිලි කරන්න.

ධම්මචාරී වීම හා අධම්මචාරී වීම

බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ඉතාම වැදගත් සූත්‍ර දේශනාවක් ම.නි. මූල පණ්ණාසකයේ සාලෙය්‍යක සූත්‍රය. මෙම දේශනාව සිදු කරන සමයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සදහම් චාරිකාවේ වැඩම කරමින් සිටියේ. මෙසේ සදහම් චාරිකාවේ වඩිමින් සිටින අතරතුර බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘සාලා’ කියන ගමට වැඩම කළා. එසේ වැඩම කරන ලද බුදුරජාණන් වහන්සේ දකින්ට, උන්වහන්සේගේ නිර්මල දහම අසන්නට ඒ ගමේ සිටි බොහෝ දෙනා උන්වහන්සේ වැඩසිටි ස්ථානයට පැමිණියා. ඒ අය මෙලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගුණ කියන්න පටන් ගත්තා.

“ශාක්‍ය කුලයෙන් නික්මෙලා රජසැප සම්පත් අත්හැරලා පැවිදි වූ උතුමන් වහන්සේ කෙනෙක්ලු. උන්වහන්සේ සියලුදෙනා සියලු දුකින් මුදාලීමේ මාර්ගය දේශනා කරනවාලු. මුල, මැද, අග, අර්ථ සහිත නිවනට පමුණුවන ප්‍රකාශන මාධ්‍යයෙන් ධර්මය දේශනා කරන උතුමන් වහන්සේ නමක්ලු. යනාදී වශයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ගුණ එකිනෙකා කතා කරන්න පටන් ගත්තා.

මේ පිරිස එකතුවෙලා බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් බණ අහන්නට ගියා.

“භාග්‍යවත් වූ බුදුරජාණන් වහන්ස අපට අහන්නට ලැබෙනවා සමහර අය මියගිය පසු ඉතාමත්ම දුක්ඛිත වූ නිරය ආදි සතර අපායන්හි උපදින බව. ඒ වගේම තවත් පිරිසක් මියගිය පසු සුගතියෙහි උප්පත්තිය ලබන බව. එම නිසා බුදුරජාණන් වහන්ස, කෙනෙක් මිය ගිය පසු කෙලෙසද දුගතියට යන්නේ? මොනවගේ ප්‍රතිපදාවක් කළ පසුද? කෙනෙක් සුගතියට යන්නේ?. යනුවෙන් මේ පිරිස බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් ප්‍රශ්න කළා. එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ප්‍රශ්නයට සරල පිළිතුරක් ලබා දුන්නා.

වෙනස්වීම් හමුවේ නොසැළෙනවා නම්...

" ජීවත්වීමේදී විවිධාකාර ගැටලු, ප්‍රශ්නකාරී තත්ත්වයන්ට මුහුණ දෙන්නට සිදුවේ. චෝදනා ලැබේ. ඇණුම් බැණුම් අසන්නට සිදුවේ. මේ කිසිවක නොගැටී ඉවසීමෙන්, උපේක්ෂාවෙන් ඒ දෙස බලා කටයුතු කරන්න.'

නිත්‍ය වශයෙන් ගත හැකි කිසිවක් මේ ලෝකයෙහි නැත. සියල්ල වෙනස්වන සුළුය. සිහි නුවණින් විමසා බලන්නේ නම් ඒ වෙනස් වීම් හමුවේ නොසැළී සිටින්නට පුළුවන විශේෂයෙන් එවැනි පුද්ගලයා අටලෝ දහමින් කම්පා වන්නේ නැත. ලාභ, අලාභ, යස, අයස, නින්දා, ප්‍රශංසා, සැප, දුක යන මේවා අටලෝ දහමය.

ලාභ යනු පැවිද්දාගේ සිව්පසය, ගිහියාගේ ධන ධාන්‍යාදිය ලැබීමය. අලාභ නම් පැවිද්දාගේ සිව්පසය, ගිහියාගේ ධන ධාන්‍ය ආදිය නො ලැබීමය. යස යනු පිරිවර සම්පත් ලැබීමය. අයස නම් පිරිවර සම්පත් නොලැබීමය.

සිත් සනසන මෙත් සිත

" සියලුම දානමය පින්කම් අබිබවා සාංඝික දාන පූජාව බලගතු වෙයි. සාංඝික දාන පූජාවට වඩා සඟ සතුකරන ආරාම පූජාව ප්‍රභල වෙයි. තෙරුවන් සරණයාම ඊටත් වඩා ප්‍රභලයි. තුනුරුවන් පිහිටා පන්සිල් රැකීම සහ අටසිල් රැකීමට වඩා මෛත්‍රී භාවනාව ප්‍රභල වෙයි."

තමාට තමා සතුරෙකු නොවී තමාට තමා මිතුරෙකු වී මෛත්‍රී භාවනාව පටන් ගත යුතු බවත් , මෛතී‍්‍ර යනු මිත්‍රත්වය බවත් අපි පසුගිය ලිපියෙන් සඳහන් කළෙමු.

දිගු කාලීන සතුටකට හිමිකමක්

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වෙසෙන සමයෙහි එක්තරා උපාසකයෙක් ලූනුවත්තක් කොට වරින්වර භික්ෂූන්වහන්සේ බොහෝ දෙනෙකුට ලූනු ලබා දුන්නේය.

තවත් විටෙක භික්ෂුණීන් විසින් මෙපමණක් අවශ්‍ය යැයි දන්වා උපාසක තැන ලවාම ලූනු ලබාගන්නා අතර ඇතැම් විටෙක උපාසක තැන කී පමණක් ලූනු භික්ෂුණීන් විසින්ම ගලවාගෙන ගෙනයනු ලබන්නේය. එක් දිනක් උත්සවයක් සඳහා ගම්වැසි බොහෝ දෙනෙක් පැමිණ ලූනු ගලවාගෙන ගියහ. එදිනෙහිම නන්දා නම් භික්ෂුණිය උපාසකයාගේ නිවසට ගොස් ලූනු ඉල්ලා සිටි අතර උපාසක තැනද උත්සවය නිසා අන් අයටත් ලූනු ලබාදිය යුතු හෙයින් වත්තට ගොස් එයින් තුනක් පමණක් ගලවාගෙන යන්නැයි මෙහෙණියට දන්වා සිටියේය. මෙහෙණ ද ඔහුගේ කීම නොසළකා ලූනු වත්තට වැද සහායක මෙහෙණිවරුන් සමඟ එක්ව විශාල ලූනු තොගයක්ම ගලවාගෙන ගියාය. එවිට වත්ත භාරව සිටින තැනැත්තා උපාසකයාගේ ඉල්ලීම පරිදි නොකොට විශාල වශයෙන් ලූනු ගලවාගෙන ගිය මෙහෙණිවරුන්ගේ ක්‍රියාව දැක මහා හඩින් උද්ඝෝෂණය කළේය.

බාහිර ඔපයට වියදම් කුමටද? ( කරණීය මෙත්ත සූත්‍රයෙන්: )

සල්ලහුකවුත්තී’ නම් ඉතා ලඝු පැවතුම් ඇති බවය .එනම් සැහැල්ලු ජීවන පිළිවෙතක් අනුගමනය කිරීමය. නේක දුක් ඇති ඝෝර සසරේ කෙළවරක් දැක අමා මහ නිවනින් සැනසීමේ උතුම් බලාපොරොත්තු ඇතිව කෙනෙක් පැවිදි දිවියට පත්වන්නේ ගේ දොර වතුපිටි ඉඩකඩම් ආදී සියලු සම්පත් හැර දමමිනි. පැවිද්දෙන් පසු ගිහි කලමෙන් ඒ අයුරින්ම සම්පත් රැස්කරන්නට සූදානම් වීම පැවිදි දිවියට බාධාවකි. භික්ෂූන් වහන්සේ බහු භාණ්ඩික නොවිය යුතුය. එය සිතටත් ගතටත් බරකි. නිවනට බාධකයකි. සැහැල්ලු දිවිය සිත සුව සදයි. කායික සුවයද දෙයි.

සැහැල්ලු ජීවන රටාව ගිහි දිවියේද දියුණුව සදයි. සතුට ගෙනෙයි. සමහරු මිල අධික ඇඳුම් අඳිති. අභරණ පළඳිති. වත්, පොහොසත්කම්, උස්මිටි කම්, වැදගත්කම්, ඇඳුමෙන්, පැළඳුමෙන් පෙන්වීමට සිතති. දකින්නෝ ඒ දෙස ඊර්ෂ්‍යාවෙන් බලන්නට පුරුදු වෙති. තමන් සිත මාන්නයක් ඇති කර ගනිමින්, අනුන් සිත පාපී සිතිවිලි ඇති කරන්නට පෙළඹීම පරිහානියට හේතූය.

කුසලතාවයන් වර්ධනය කරන සංසාරික පුහුණුව

කෙතරම් දේශනයන් ශ්‍රවණය කරනු ලැබුවත්, එම කරුණු වටහා ගැනීමට නොහැකිවන බාධකය මාන්නාධික බවයි. නෙළුම් කොළය මත ජලය නොරැඳෙන්නාසේ ද පිරුණු බඳුනකට වතුර වත්කළාට ඵලක් නැතුවා සේද මාන්නාධික මනස ක්‍රියාකරයි.

සෙන් කතාවකට අනුව සෙන් ගුරුවරයෙකුගේ ඥානය පිළිබඳව බටහිර ලෝකය පුරා ප්‍රචලිත වීමත් සමඟම බටහිර මහා පඬිවරයෙකු සෙන් ගුරුතුමා සොයා පැමිණෙයි. ආසියාතික මැද පෙරදිග මහ ගුරුතුමන්ලා අප තරම් දාර්ශනිකයන් වෙන්නේ කොහොමද? මම ඔහු දණගස්වා එන්නම් යනුවෙන් බටහිර පඬිවරයාද ප්‍රකාශ කරයි. ගුරුතුමා විසින් සාදන ලද තේ භාජනය රැගෙන බටහිර පඬිවරයා ඉදිරියට පැමිණෙන සෙන් ගුරුතුමා භාජනය පිරෙන තෙක් තේ වත්කරයි. භාජනය පිරී ඉතිරී පීරිසියෙන් ඉවතට හැලී යන තෙක් තේ වක්කරමින් සිටින අවස්ථාවෙහි ඔබ මහා බුද්ධිමත් උගත් පඬිවරයෙකු බවට මම සිතාගෙන සිටියාට ඔබ තේ ටිකක් වත්කරගන්න දන්නේ නැහැනෙ. තේ දෝරගලමින් අපතේ යන ආකාරය තේරෙන්නේ නැද්ද?

උපද්‍රව උපදින්නේ කාටද?

මේ උතුම් බුද්ධ ශාසනය රඳා පවතින්නේ කල්‍යාණ, සද්පුරුෂ ආශ්‍රය නිසා බව තථාගතයාණන් වහන්සේ වරෙක ආනන්ද තෙරණුවන්ට වදාළහ. උතුම් වූ නිවන පිණිස පණ්ඩිත ලක්ෂණවලින් යුතු සද්පුරුෂයෙකු වීම අවශ්‍යයයි."

බට දඬුවලින් හෝ තණ කරලින් කරන ලද ගෙයක් ගිනි ඇවිළෙන්නේ ද එය බිය ගෙන දෙන්නේය. ඇතුළත හා පිටත හුනු පිරියම් කරන ලද, වැළක් වූ සුළඟ ඇති, අගුල් දැමූ, වැසූ කවුළුදොර ඇති කූඨාගාරයක් යම් සේ දැවෙන්නේ ද එය බිය ගෙන දෙන්නේ ය.

ඒ ආකාරයෙන් යම් බියක් උපදින්නේ නම් ඒ භිතීන් සියල්ල බාලයා නිසා ම උපදින්නේය. පණ්ඩිතයා නිසා නූපදින්නේ ය. යම් උපද්‍රවයක් වේ නම් ඒ හැම උපද්‍රවයක් ම බාලයා නිසා උපදින්නේ ය. පණ්ඩිතයා නිසා නූපදින්නේ ය.” යැයි තථාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ අංගුත්තර නිකායේ තික නිපාතයේ බාල වග්ගයේ දී දේශනා කොට වදාළහ.

අභියෝග ජය ගන්නේ කෙසේද?

අක්කොධෙන ජිනේ කොධං
අසාධුං සාධුනාජිනේ,
ජිනෙ කදරියං දානෙන
සච්චේන අලිකවාදිනං’

ජීවිතය යනු අභියෝග රැසකි. උපතේ සිට මරණය දක්වා ඇති ක්‍රියාකාරකම් සියල්ල අභියෝගයන්ගෙන් පිරී පවතී. සියලු දෙනාටම එන අභියෝග පොදු වුවත් මිනිසුන් ඒවාට මුහුණ දෙන ආකාරය විවිධයි. ඒ අතර සමහරු ඉතා සාර්ථකව අභියෝගවලට මුහුණ දී ජය ගන්නා අතර තවත් සමහරු ඒවා ජය ගත නොහැකිව ජීවිතයෙන්ම පරාජිත වෙති.

මිනිස් සිතේ ඇතිවන භය, තැති ගැනීම් ආදිය නිසා අභියෝග තේරුම් ගත නොහැකිව අන්දමන්ද වූ ස්වභාවයට පත්වේ. ඇතැම් විට දුක වේදනාව නිසා අභියෝග ඇතිවේ. කෝපය, වෛරය, ආශාව නිසාද අභියෝග ඇති වේ. ජීවන ගමනේ දී මෙසේ ඇති වන්නා වූ විවිධාකාර අභියෝග ජය ගන්නට නම්, ඒවාට සාර්ථකව මුහුණ දෙන්නට නම් ශක්තිමත් සිතක් ඇවැසිය. එවැනි ශක්තිමත් බවක් ඇති කර ගන්නට මව්පිය අවවාද, පැවිදි උතුමන්ගේ අනුශාසනා, මඟ පෙන්වීම්, දහම් පොත පත කියවීමෙන් ලබා ගන්නා දැනුම උපකාරි වෙයි.

සොඳුරුවන සංසාරගත බැඳීම්

බුදු දහමේ උගන්වනු ලබන්නේ එම දුකෙන් නිදහස් වීමේ මාර්ගයයි. උප්පාදාවා තථාගතානං අනුප්පාදාවා තථාගතානං බුදුරජාණන් වහන්සේලා උපන්නත් නැතත් මේ ලෝක ස්වභාවය වන දුක ඒ ආකාරයෙන්ම ලෝකයෙහි පවතී.

හැඩ වැඩ ලස්සන ජීවිතයක් අවබෝධයෙන් ගතකරමින් නිවන් දැකීමට යුහුසුළු වීම බෞද්ධයාගේ අරමුණ විය යුතුබව බුදු දහමෙහි සඳහන් වෙයි.සෑම බෞද්ධයෙකුම තුන්තරා බෝධියෙන් එක්තරා බෝධියක් ප්‍රාර්ථනා කරමින් සංසාරයෙහි ගමන් කරයි. එසේ යන ගමන කිසියම් මොහොතක නිවනින් නිමා වෙයි.බුද්ධත්වය ලබාගැනීම හෝ පසේ බුද්ධත්වය ලබාගැනීම හෝ මහරහත් බව ලබාගැනීම බෞද්ධයෙකු තුළ තිබෙන උදාරතර අරමුණයි. එම අරමුණ මනසේ තබාගෙන සියලු කාර්යයන් කරනු ලබයි. මහරහතන් වහන්සේලා එම අරමුණ තබාගෙන සංසාරයෙහි ගමන් කළ ආකාරය බණ පොතෙහි සඳහන් වෙයි.

ජීවිතය සාර්ථකද? අසාර්ථකද?

 තමාගේ ජීවිතයෙහි දියුණුවක් තිබිය යුතුවාසේම තමන් සෙසු පුද්ගලයන් වෙනුවෙන් පොදු සමාජය වෙනුවෙන් කළ යහපත් වැඩ කොටසක් තිබිය යුතුයි. එය බෞද්ධයෙකු සතු පළමුවෙනි අරමුණයි."

අපට කලින් ඉපදිලා අපට කලින් මිය පරලොව ගිය හෝ අපට පසුව ඉපදිලා අපට කලින් මිය පරලොව ගිය පුද්ගලයා සංසාර ගමනේ අපට නැවත, නැවත හමුවෙන බව බුදු දහමේ උගන්වයි. එය බුදු දහමේ ගැඹුරු දාර්ශනික ඉගැන්වීමක්. බෞද්ධයෙකු ලෙස උප්පත්තිය ලැබුවා වූ පුද්ගලයෙකුට අරමුණු දෙකක් තිබෙනවා. මේ ජීවිතයෙහි පවතින කෙටිකාලීන අරමුණු සහ දීර්ඝ කාලීන අරමුණු වශයෙන්. තමාගේ ජීවිතය සාර්ථක කරගනිමින් ජිවත්වීම එම පුද්ගලයාගේ යුතුකමක්.

ඇතැම් පුද්ගලයන් නීතිවිරෝධි කටයුතුවල නියැළෙමින් තමාගේ ජීවිතය නාස්තිකර ගත්තාට බෞද්ධයාට බුදු දහම තුළ හොඳ අරමුණක් ලබාදී තිබෙනවා.තමන්ගේ ජීවිතය ලස්සන කරගන්න, හැඩවැඩ කරගන්න තමන් උනන්දු විය යුතුයි. තමන්ගේ පෞරුෂය ගොඩනඟා ගැනීමට තමන් උනන්දු විය යුතුයි. එම උනන්දුව අතහිත පරහිත වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදෙයි. තමාගේ ජීවිතයෙහි දියුණුවක් තිබිය යුතුවාසේම තමන් සෙසු පුද්ගලයන් වෙනුවෙන් පොදු සමාජය වෙනුවෙන් කළ යහපත් වැඩ කොටසක් තිබිය යුතුයි.

යොවුන් වියේ තුන් බිය

පුද්ගල ජීවිතයේ ළමාවිය, යොවුන් විය, මැදිවිය හා මහලු විය අතුරින් යොවුන් විය සුවිශේෂී වේ. ජීවිතයේ චමත්කාරය විඳින කාල පරිච්ඡේදය එය බැවිනි. ළමා වියද සුවිශේෂී වුවද පරිපූර්ණ කායික, මානසික සන්දර්භය සමඟ සසඳා බලන කල යොවුන් විය වනාහි ජීවිතයේ චමත්කාරතම අවධිය බව අවිවාදාත්මකය. ශරීරය පිරිපුන්ය, ශක්තිමත්ය, යෝග්‍යතා පූර්ණය, කාර්යක්ෂමභාවය වේගවත්ය. මනස වහා වැටහෙන සුළුය. ඒ හේතු කොට ගෙනම ඔවුන්ට යොබ්බන මද යනුවෙන් මත්වීමක් හෙවත් මුළාවක්ද උපදී. එම මුළා බවත් අඩු අත්දැකීම් සහිත බවත් යෞවනයේ චමත්කාරයට බාධාවකි.

මදය හෙවත් මුළා බව නිසා හටගන්නා අධිවිශ්වාසය සමඟ සෙසු අය මෙන්ම අදහස්ද ප්‍රතික්ෂේප කොට තම මතයම ක්‍රියාවට නංවන ස්වභාවය යොවුන් වියෙහි අප තුළ හටගන්නා අනෙක් දුර්වලතාවයි. මේ නිසාම යෞවනයන් තරම් අනෙක් අයගේ උපක්‍රමශීලිත්වයන්ට හසුවන්නා වූ ගොදුරුවන්නා වූ වෙනත් සත්ත්වයෙක් මිහිපිට නැති තරම්ය. මන්දයත් සමාජ අත්දැකීම්, සහිත සත් භාව පූර්ණ උපදේශනයක අවශ්‍යතාව නිරන්තරයෙන් යෞවනයන්ට අවශ්‍ය වේ. මේ පිළිබඳ මනරම් නිදසුනක් සංයුත්ත නිකායේ කච්ඡප සූත්‍රයේ දක්නට ලැබේ. “ඇවුලුම් බිලියෙන් හෙවත් ඇමිණෙන කටුවෙන් කැස්බෑවන් දඩයම් කරන ප්‍රදේශය පිළිබඳ අත්දැකීමෙන්ම හඳුනාගන්නා වැඩිහිටි කැස්බෑවෙකු තරුණ කැස්බෑවෙකුට උපදෙස් දෙමින් මෙසේ කියයි, “පුතේ අන්න අර පේන පැත්තට යන්න එපා. ඒ පැත්ත කොපමණ ලස්සන වුවත්, කෑම තිබුණත්, යන්න නම් එපා” යනුවෙනි. කලකට පසු තරුණ කැස්බෑවා කල්පනා කරන්නේ සිය වැඩිහිටියන්ගේ මතවාද හුදු මිථ්‍යාවක් , ප්‍රලාපයක්, හණමිටි අදහසක්, පුහුබියක් පමණක් බවයි.

තාත්තා ‘කුඩා’ වීම

දඟකාර දියණිවරු  දෙදෙනෙක් පිළිබඳ පියවරුන්ට ඇති වූ කුකුසක් ගැන කියැවෙන කතා දෙකක් ජාතක පොතෙහි සඳහන් වෙනවා. ඒ සෙග්ගු ජාතකය සහ පණ්ණික ජාතකයයි. මේ කතා දෙකෙන්ම කියැවෙන කතාව එකිනෙකට සමානයි. දුවකගෙ රැකවරණය, චරිතවත් බව ගැන තාත්තා කෙනෙකුට ඇති වගකීම මොන තරම් ද යන්න වගේම දූවරුන්ගේ චරිතවත් බවත් මේ කතාවන්ට වස්තු විෂයය වෙනවා.

පණ්ණික උපාසකට දඟකාර දියණියක් සිටියා. බොහොම රූප සම්පන්නයි. සිනා මුසු මුහුණින් යුතු වන්නී බැලූ බැලූ අය ප්‍රසාදයට පත් කරනවා. ඇයගේ රූ දැක සමකුල තරුණයන්ගෙන් විවාහ යෝජනා එන්නට පටන් ගත්තා. ‘මගේ දූ කුමාරිකාවෝ ධර්මය රැක නොගත්තී නම් නින්දාවන්නේ මටත්, ඇයගේ මෑණියන්ටත් ය. ඇය පරීක්ෂා කරන්නට ඕනෑයි’ උපාසක පියතුමා සිතුවා.

දිනක් ඔහු දියණියත් සමඟ පලවැල සොයන්නට වනාන්තරයට ගියා. මහ වනයේ දී කෙලෙස් වසඟ වූ බව පෙන්වමින් දුවගේ අත අල්ලා ගත්තා. ‘පියාණෙනි, මේ නුඹට සුදුසු නොවෙයි. දියෙන් ගිනි නැංගා හා සමානයි. මෙබන්ඳක් නොකළ මැනවි’ යි ඒ දඟකාර දූ අසරණව හඬන්නට වුණා. ‘දියණියනි, නුඹ ගැන අහිතක් නොසිතුවෙමි. නපුරක් නොකරමි. නුඹ පරීක්ෂා කරන්නට කළ දෙයකි යි පියා ඇය ඇස්වැසුවා. තම දියණිය කුමාරිකා ධර්මය රැක ඇති බව දැන නැවත නිවසට ගියා. යහපත් තරුණයකුට විවාහ කර දුන්නා. ඉතා කෙටියෙන් ඉදිරිපත් කළත් පණ්ණික ජාතක කතා පුවතේ එන මේ සිදුවීම අපේ පියවරුන්ට දෙන පණිවිඩය කෙටි නෑ. ආදර්ශය ඉතා ඉහළයි.

පතුලක් නැති බඳුනක්

" ජීවිතයේ දුක්, කරදර, ගැටලු ඇති වූ විට ඒවා අත් හරින්නේ කෙසේ දැයි ඉගෙන ගන්න. අද දවසේ දුක් ගැටලු අත්හැර දමන්න පුළුවන් නම් හෙට දවසේ දුක් ගැටලු සමඟ කටයුතු කරන්න, හෙට්ටු වෙන්න ඔබට පුළුවන් වේවි. දුෂ්කරතා ගැටලු ඇතිවීම සාමාන්‍ය දෙයක්. එහෙත් ඒවා ද ගෙවී අවසන් වෙනවා."

මගේ ගුරුතුමා අජාන් චා හාමුදුරුවෝ. ‘අජාන් බ්‍රහ්ම්’ මම කසළ බඳුනක් වගෙයි. හැම දෙනෙක් ම ඇවිත් ඔවුන්ගේ දුක් කරදර ගැන මට කියනවා.’ එක් දිනක් උන්වහන්සේ මට කිව්වා.

කසළ බඳුනක් වගේ වෙන්න. ඒත් හැම විට ම එහි පතුල සිදුරු කර තබා ගන්න.’ උන්වහන්සේ කී අනෙක් වැදගත්ම කාරණය එයයි. මිනිසුන් ඔවුන්ගේ දුක් කරදර ඔබට කියන විට එය කසළ බඳුනකට කුණු දමනවා වගෙයි. ඒත් පතුලක් නැති නිසා කිසිම දෙයක් එහි රඳා සිටින්නේ නෑ.

අඩු වැඩ ගෙනෙයි හිත සුව ( කරණීය මෙත්ත සූත්‍රයෙන් )

අප්පකිච්ච’ ගුණය නම් ස්වල්ප වූ වැඩ ඇති බවය. එනම් අල්පකෘත්‍ය බවය. නිවනට බාධා ගෙන දෙන සංකීර්ණ වැඩ කටයුතුවලින් දුරු වී ස්වල්ප වූ කාර්යන්හි නියුතු වීමය. දේපළ පරිහරණය, සමිති සමාගම් නිලතල හෙබවීම, නඩු හබ, විහාර ආරාම තැනීම ආදී භික්ෂු ජීවිතයට අදාළ නොවන ක්‍රියාදාමයන් හි නිරත වීමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේගේ ජීවිතය සංකීර්ණ වේ. ඒවායේ බර කරට ගත් විට මහණ දම් පිරීමට ඇති කාලය ස්වල්පය.

ගිහියාට ද එය පොදුය. එකිනෙකට සම්බන්ධයක් නැති, කෙළවරක් නැති, විවේකයක් නැති, තෘප්තියක් නොවන වැඩ රාශියකට යොමු වූ විට මනස අවුල් වේ. සිත සැහැල්ලු වන්නේ සරල වූ තරමටය. ඉටුකළ යුතු වගකීම්, යුතුකම් අත්හැරීම හෝ පැහැර හැරීම ඉන් අදහස් නොවේ. තෝරාගත් නිවැරැදි ධාර්මික කාර්යයන්හි නිරත වීම කළ යුතු වේ.

කම්මාරාමථා, භස්සාරාමථා ඝණ සංඝණිකා රාමථා නින්දා රාමථා යන ඇලීම්වලින් භික්ෂූන් වහන්සේ දුරස් විය යුතු බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන්හ. මේ කරුණු ගිහියාට ද වැදදගත් ය.

‘කම්මාරාමථා’ නම් නොයෙක් කාර්යයන්හි නිරතවිමය. සරලව කියනවා නම් වැඩ වැඩි කර ගැනීමය. වැඩ වැඩිවන විට ඒවායේ පිළිවෙළක් නැත. නිවැරැදි බවක් නැත.

කිසිවෙකු හටත් නැති මුනිඳුට සනුවණෙක් ඇති

යමා මහ පෙළහර පෑමේ දී එක්වර ක්‍රියා දෙකක් පෙන්වයි. උඩුකයින් ගිනි කඳ පවතින විට යටිකයින් දිය දහර පවතියි. වම් ඇසින් දිය දහර පිටවන විට දකුණු ඇසින් ගිනි කඳ පිටවෙයි."

බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් ඇති අන් කිසිම සත්වයෙකුට නොමැති, අන්‍ය සියලු ශ්‍රාවකයන්ගේ ඤාණයන් හා සාධාරණ නොවූ ඤාණ හයක් ගැන ධර්මයෙහි සඳහන් වේ. ඒවා ෂඩ් අසාධාරණ ඤාණ නමින් හැඳින්වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේට විනා අන් කිසිම කෙනෙකුට නොමැති මේ නුවණ සය, කිසිවෙකුට සාධාරණ නොවූ ඤාණ හයක් වූ බව වෑත්තෑවේ හිමියන් ද,

“කිසිවෙකු හටත් නැති
මුනිඳුට සනුවණෙක් ඇති
මෙලොව සැමටම ඇති
වාසනා ගුණ කිසිවෙකුත් නැති”

යැයි දක්වා ඇත. බුදුරජාණන් වහන්සේ තුළ ඇති ඤාණ ශක්තිය අනෙක් සියලුම ඤාණයන් පරදවා ජය ගැනීමට සමත් ය. උන්වහන්සේගේ නුවණ සංඛත අසංඛත සියලු ධර්මයන් විෂයෙහි විනිවිද ගෙන පැතිර පවතී. එබඳු ශ්‍රේෂ්ඨ වූ බුද්ධ ඤාණයන් ස්වල්ප වශයෙන් නමුත් සිහි කිරීම බෞද්ධ අප කාහට වුවද ප්‍රයෝජනවත් වේ. බුදුරජාණන් වහන්සේට පමණක් සාධාරණ වූ ඒ ඤාණ සය මෙසේ ය.

උත්සාහය සෞභාග්‍ය උදාකරයි

බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්රම් වෙහෙර වැඩ වෙසෙන සමයෙහි අලස නොවී පිළිවෙත් සපිරූ එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් අරභයා මෙම අම්බ ජාතකය දේශනා කළහ. සසුන් ලැදි එක්තරා කුල පුත්‍රයෙක් පැවිදිව පිළිවෙත් පුරන්නේ පිළිවෙලින් මහා වත් සතළිසක්ද කුඩා වත් අසූවක්ද සපුරමින් අර්ථවත් ආරාමික ජීවිතයක් ගත කළේය. පිළිවෙත් සරු මෙම තෙරුන් කෙරෙහි පැහැදුණු උපාසක උපාසිකා පිරිස උන්වහන්සේ වෙනුවෙන් දිනපතා ආහාර පාත්‍ර පන්සියයක් පූජා කළහ. එම ආහාර පාත්‍ර ලැබීමෙන් ආරාම වාසී භික්ෂූන් වහන්සේලා විශාල පිරිසකට දානය සැළසුණි. පිළිවෙත් සරු තෙරුන්ගේ ප්‍රත්‍ය ලාභය පිළිබඳ දම්සභා මණ්ඩපයට රැස් වූ භික්ෂූන් විසින් සාකච්ඡා කරනු ලබන කල්හි බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි වැඩම කළහ.

භික්ෂූන්ගේ සාකච්ඡාවට සවන් යොමුකළ බුදුරජාණන්වහන්සේ, තමන්වහන්සේගේ පැමිණීමට පෙර කවර කරුණක් පිළිබඳ සාකච්ඡා කළේදැයි විමසා සිටියහ. පිළිවෙත් සරු භික්ෂුවගේ වතගොත පිළිබඳ සාකච්ඡාවක නිරතව සිටි බව දැන් වූ එම භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා වත් සපිරි භික්ෂුවගේ අතීත ජීවිත කථාව ගෙනහැර දක්වමින් මෙම ජාතක කථාව දේශනාකොට වදාළහ.

නොවෙනස්වන සත්‍යය

“අරියසච්චාන දස්සනං” යනුවෙන් පැහැදිලි කළ පරිදි ආර්ය සත්‍යය අවබෝධයෙන් දැකීම උතුම් මංගල කරුණකි. පෘථග්ජන පුද්ගලයා හෙවත් සාමාන්‍ය ලෝකවාසීහු මෙම ආර්ය සත්‍යය යථාවබෝධයෙන් නොදකිති. සත්‍යය පිළිබඳව කියවීම, දැනීම, ඇසීම, පමණක් ම ප්‍රමාණවත් නොවේ. එය සීල, සමාධි, ප්‍රඥා නම් වූ ත්‍රිශික්ෂා මාර්ගය ඔස්සේ අවබෝධ කළ යුතු ඥානයකි.

කුමක් ද මේ අවබෝධයෙන් දැකිය යුතු ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍යය, දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය සහ දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණී පටිපදා ආර්ය සත්‍යයයි. මෙම චතුරාර්ය සත්‍යය ධර්මය නුවණින් අවබෝධ නොකර ගැනීම නිසා දීර්ඝ වූ සංසාර ගමනේ නැවත නැවතත් ඉපදෙමින් ගමන් කරන ලද්දේ යැයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ.

මහණෙනි, ආර්ය සත්‍යය සතර අවබෝධ නොකර ගැනීම නිසා, ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන් නොදැනීම නිසා මම ද, නුඹලා ද දිගු කාලයක් මුළුල්ලේ නැවත ඉපදීම ලෙසින් දිවීම සහ හැසිරීම කරන ලදී යනුවෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළහ.

සසර පිළිබඳව හෝ සසර ගමනේ ඇති ඉතාමත් තියුණු දුක පිළිබඳව නිසි අවබෝධයක් නොමැත්තේ නම්, මෙම ආර්ය සත්‍යය සතර පිළිබඳව පවසන කරුණු එතරම් නොවැටහෙන්නට පුළුවනි. බෞද්ධ වූ අයෙක් පමණක් නොව, ඕනෑම දහමක් අනුගමනය කරන අයෙකුට වූව ද මේ සසරේ ඇති දුක් සහගත බව සහ භයානක බව තේරුම් ගන්නට මේ කරුණු කෙරේ උපේක්ෂාවෙන් සිතා බලන්නට යැයි ආරාධනා කරමි. සුව කළ නොහැකි රෝගයක් හෝ දරාගත නොහැකි වේදනාවක් ඇති වූ විටක බොහෝ දෙනා කෑගසමින්, හඬමින් මෙසේ පවසන්නේ ඇයි ද?

පළමුව තමාටමමෙත් වඩන්න

 මෛත්‍රී භාවනාව තමන්ම අත්හදා බලන්න. මඟ තොට යද්දී , නින්දට යනතුරා, සියවරක් හෝ තමන්ටම මෛත්‍රී කිරීමෙන් ලැබෙන අනුසස් කෙතරම් බලගතුදැ’යි බලන්න. හැම හදවතකම මෛත්‍රී භාවනාව පිබිදුණොත් තමන්ටම ලැබෙන පිහිට අපමණයි"

සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුදැන වදාළ භාවනා ක්‍රම අතුරින් මෛත්‍රී භාවනාව විශේෂිතයි. එය සමාජයට බොහෝ වැදගත් වෙයි. ඇතැම් තරුණ ජීවිත බාහිර වශයෙන් උගත්කමෙන් පෝෂණය වුවද සිය දිවි නසා ගැනීම් සිදු වන්නේ තමාට තමාම මෙත් නොවඩන නිසයි. මෛත්‍රී භාවනාව කරන්නා සිය දිවි නසා ගැනීම් සිදු කරගන්නේ නැත. එවැනි පුද්ගලයා සමාජයට ද වෛර නොකරනු ඇත.

කෙනෙක් සුවපත් වේවා! යනුවෙන් සිතුවත් විශාල පිනකි. සියලු සත්ත්වයෝ කායික සුවයෙන් සුවපත් වෙත්වා! සියලු සත්ත්වයෝ මානසික සුවයෙන් සුවපත් වෙත්වා! සිතිවිල්ලත් ලෞකික ලෝකෝත්තර වශයෙන් මෛත්‍රිය පැතිරීමයි. එසේනම්, අප මෛත්‍රී භාවනාව හොඳින් දැන හඳුනාගෙන පළමුව තමන්ට මෛත්‍රිය කළ යුතුයි. තමා ළඟ මෛත්‍රිය නැතිනම් ලෝවැසි සත්ත්වයන්ට මෙත් වැඩිය නොහැකියි.

බණ ඇසිය යුතු නියම ක්‍රමය

බිම ඉඳ සිට කී බණ නාසන් නේ
විම තිව උඩ ඉඳ සිට නාසන් නේ
කැම තිව කීවොත් විමසා සන් නේ
එම වද සගමොක් සැප සාදන් නේ

මෙම කවියෙන් බණ ඇසීම පිළිබඳ උපදෙස් කීපයක් දෙයි. එයින් එකක් නම් සිටගෙන කියන බණ බිම ඉඳ ගෙන නො ඇසිය යුතු බවයි. එසේ ම වෙනත් කල්පනාවකින් හෝ උඩක ඉඳගෙන හෝ සිටගෙන නො ඇසිය යුතු බවයි. ධර්මය දේශනා ඕනෑකමකින් සහ විමසීමෙන් වටහාගෙන ඇසිය යුතු බව තවත් උපදේශයකි. මේ කරුණු පිළිපදින තැනැත්තාට ස්වර්ග මෝක්ෂ සම්පත් හිමිය. සිටගෙන කියන බණ තමාට අසනීපයක් නැතිනම් සාමාන්‍ය බිමක හෝ ඉඳගෙන ඇසීම සුදුසු නොවේ. එය ධර්මයට කරන නිගරුවකි. ධර්ම ශ්‍රවණය කරන විට සිත වෙනතකට යොමුකළ හොත් ඒ ධර්මයෙන් නියම ප්‍රයෝජන ගත නොහැකි ය.

බණ අසන පුද්ගලයන් තුන් කොටසක් ගැන ධර්ම ග්‍රන්ථයන්හි සඳහන්ය. එයින් අවකුජ්ජපඤ්ඤ නමින් දැක්වෙන පුද්ගලයා ධර්ම දේශනාව ආරම්භ කළ අවස්ථාවේ සිට අවසානය දක්වා එහි රැඳී සිටින නමුත් ඔහු ධර්මය කෙරෙහි සිත් යොමු නො කරයි.

සඟ සසුනේ මූලාරම්භයයි බරණැස ඉසිපතනයයි

දම්සක් පැවැතුම් සූත්‍රය දේශනා කිරීම සඳහා පසුබිම වූ බරණැස ඉසිපතනාරාමය බෞද්ධ ජනතාවගේ අවධානයට ලක්වන වැදගත් භාරතීය බෞද්ධ පූජනීය ස්ථානයකි.

බුදුරදුන්ගේ ප්‍රථම ධර්මදේශනය හා වස් සමාදානය, භික්ෂු ශාසනයේ ආරම්භය මෙන්ම ප්‍රථම පැවිද්ද, ප්‍රථම සෝවාන් හා රහත් භික්ෂු ශාසනයේ ඇතිවීම, යසකුල පුතුගේ පැවිද්ද, උපාසක උපාසිකා පිරිස ශාසනයේ ප්‍රථමයෙන් ඇතිවීම, ප්‍රථම රහත් සැටනම ධර්ම දේශනා කිරීම සඳහා වැඩම කිරීම යන කරුණු ඒ අතරින් වැදගත්ය. බෞද්ධයන් විසින් දැකිය යුතු බැලිය යුතු මෙන්ම වැඳ පුදා සංවේගයක් ඇති කරගත යුතු සතර ස්ථාන අතරින් එක් තැනක් ලෙස පළමු ධර්මදේශනාව පැවැත් වූ ස්ථානය ද පරිනිබ්බාන සූත්‍රයේ දක්වා ඇත. අඤ්ඤා කොණ්ඩඤ්ඤ හිමියන්ගේ පැවිද්දත් සමඟ සඟ සසුනේ මූලාරම්භය සනිටුහන් වන අතර උන්වහන්සේ සෝවාන් හා රහත් ඵලයට පත්වීම ද මෙම භූමිය තුළම සිදුවීය. ඒ නිසා බරණැස ඉසිපතනයේ ඓතිහාසිකත්වය නිරන්තරයෙන්ම වැඩි වූ අතර මෙම පුණ්‍ය භූමිය දිගුකාලීනව වැදගත්ව පැවැති බවද ඓතිහාසික සාක්ෂිවලින් සනාථ වේ. එබැවින් ඇසළ පෝයත් සමඟ මතකයට එන බරණැස ඉසිපතනාරාමයේ ඇති ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කම ගැන මඳක් විමසා බැලිය යුතු ය.

සම්මා සමාධිය(යහපත් අරමුණක සිත පිහිටුවා ගන්න)

බෞද්ධ නිර්වාණගාමී ප්‍රතිපදා මාර්ගය වූ ආර්ය අෂ්්ටාංගික මාර්ගයෙහි අටවන හෙවත් අවසාන අංගය සම්මා සමාධියයි. එනම් සිත එකඟකර ගැනීමයි. එක් අරමුණක පිහිටුවා ගැනීමයි. යහපත් අරමුණක හෙවත් කුසල අරමුණක සිත පිහිටුවා ගැනීමයි. විසුද්ධි මාර්ගයට අනුව චිත්ත චෛතසික ධර්මයන්, ඔබ මොබ විසිර යා නොදි මනාකොට, යහපත් එක් අරමුණක පිහිටුවාලීම සම්මා සමාධි නම් වෙයි. ඇස, කන, නාසය ආදි පඤ්ච ඉන්ද්‍රියයන්ට අරමුණු වන රූප , ශබ්ද, ගන්ධ ආදිය කෙරෙහි රාග, ද්වේශ ආදි කෙලෙස් හා සම්බන්ධ වු සමාධියක් ගැනද සඳහන් වන අතර එය මිච්ඡා සමාධි නාමයෙන් හඳුන්වයි.

සම්මා සතිය ( සිහියෙන් උපදවා ගත යුතු )

සති යන පාලි වචනය වෙනුවට භාවිතා කරන සිංහල වචනය ‘සිහිය‘ යන්නයි. මිනිස් දිවියේ මනා සිහිය මෙලොව දියුණුවටත් පරලොව සුවයටත් ඉතා වැදගත්ය. එම නිසා සිහිය හෙවත් සතිය පිළිබඳව මනා වැටහීමක් අප සතු විය යුතුය.

සිහිය ඇතිව යමක් කළ යුතුයි යනුවෙන් එදිනෙදා ජීවිතයේදී අප හඳුන්වා දුන්නත් ඇත්තෙන්ම සිහිය යන්න එයින් බොහෝ ඔබ්බට ගොස් අවබෝධ කර ගත යුත්තකි. සතිය පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේ බොහෝ අවස්ථාවලදී දේශනා කළ සේක. පඤ්ච ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් දේශනා කරන විට, සතිය ඉන්ද්‍රිය ධර්මයක් ලෙසත්, පඤ්ච බල ධර්මවල දී සතිය බල ධර්මයක් ලෙසත්, සප්ත බොජ්ඣංග ධර්මයන් දේශනා කරන විට සතිය පළමුවන බොජ්ඣංග ධර්මය ලෙසිනුත්, ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය දේශනා කරන විට සම්මා සතිය නිවනට පිවිසෙන්නට භාවිතා කළ යුතු මාර්ගාංගයක් ලෙසිනුත් දේශනා කර ඇත.

සම්මා වායාමය ( බුදුදහම වීර්යවන්තයින්ටයි)

සසර ගමනේ සැබෑ ස්වභාවය අපට මහා කාරුණික බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මයෙන් තොරව සිතා ගන්නටවත් බැහැ. ඒ අප පෙර ගත කළ ජීවිත දැකීමේ නුවණක් නොමැති නිසා. නමුත් ධර්මය මනාකොට ඉගෙනගත් ශ්‍රාවකයාට තථාගත ශ්‍රී සද්ධර්මය නුවණින් විමසීම තුළින් සසරේ බියකරුබව ගැන අදහසක් ඇති කර ගැනීමට හැකියාවක් තිබෙනවා. ඒ ශ්‍රාවකයා ගිමන නිවීමට නුග රුක් සෙවණට පැමිණියා වගේ, පිපාසයට පැන් ලැබුණා වගේ, සොඳුරු හැඟීමක් බුදු සසුන වෙත පැමිණීමෙන් ඇතිවෙනවා. බුදු සසුන විවෘත වන්නේ කුසීතයන්ට නොව උත්සාහය ඇති, වීර්යවන්තයින්ට පමණයි.

සම්මා ආජීව ( නිවැරැදිව ගත කරන යහපත් ජීවිකාව)

බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් ලෝකයට අනුගමනය කිරීම සඳහා පෙන්වා දෙන ලද මාර්ගය මැඳුම් පිළිවෙත ලෙස හැඳින්වේ. එය පළමුව පස්වග තවුසන්ට දේශනා කරන ලද්දකි.එහෙත් පසුව ගිහි පැවිදි සැමට අනුගමනය කිරීම සඳහා අනු දැන ඇත. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය වෙනත් කිසිදු ආගමක දහමක දර්ශනයක ඇතුළත් ඉගැන්වීමක් නොවේ.එය පළමු වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දේ ධම්ම චක්කපවත්වන සූත්‍රදේශනාවේදීය.

සම්මා ආජීවය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ පස්වැනි අංගයයි. නිවැරැදි ලෙස ගත කරන යහපත් ජීවිකාව එයින් කියැවේ.

සම්මා කම්මන්ත ( ආර්ය මාර්ගයෙහි පිළිවෙත් පුරමු)

සසර දුකින් මිදී නිවනට පැමිණීම නම් පස්කම් සුව විඳිමින් පහසුවෙන් කළ හැකි දෙයක් ද නොවේ. මහත් වූ උත්සාහයෙන්, දීර්ඝ කාලයක් පිළිවෙත් පුරා සිදු කර ගත යුත්තකි. නිවන් ලැබීම සඳහා පිරිය යුතු ප්‍රතිපත්තියක් ඇත. එහි කරුණු අටකි. එම ප්‍රතිපත්තිය ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය ලෙස හැඳින්වේ.

“මජ්ක්‍ධිමා පටිපදා” මැඳුම් පිළිවෙත නම් වූ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයේ ඇතුළත් ‘සම්මා කම්මන්ත’ හෙවත් යහපත් කටයුතු පිළිබඳව විවරණයක් ඇති කර ගනිමු. ‘කතමො ච භික්ඛවෙ, සම්මාකම්මන්තො? යා ඛො භික්ඛවෙ, පාණාතිපාතා වෙරමණී. අදින්නාදානා වෙරමණී. කාමෙසු මිච්ඡාචාරා වෙරමණී. අයං වුච්චති භික්ඛවෙ සම්මාකම්මන්තො”

සම්මා වාචා (වචනයට තිබෙන්නේ පුදුම බලයක් )

වචනයට තිබෙන්නේ පුදුම බලයකි. මේ බලය නිවැරැදිව තේරුම්ගත් ශ්‍රේෂ්ඨ උත්තමයාණන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේය. වචනයට සසර දිගු කරන්නට පුළුවන. සසර කෙටි කරන්නටද පුළුවන. මේ නිසාම නිවන් මගෙහි, එනම් ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයෙහි තුන්වන අංගය වශයෙන් සම්මා වාචා පෙන්වා දී ඇත.

”කතමාච ආවුසො සම්මා වාචා මුසාවාදා වෙරමණී පිසුණාවාචා වෙරමණී, ඵරුසා වාචා වෙරමණී, සම්ඵප්පලාපා, වෙරමණී, අයං වුච්චතාවුසො සම්මාවාචා”

බොරුකීමෙන්, කේලාම් කීමෙන් , පරුෂවචන කීමෙන්, වැඩකට නැති හිස්වචන කීමෙන් වැළකීම , සම්මාවාචා යන්නෙන් අදහස් කරයි. එනම් යහපත් වචන භාවිත කිරීමය. අටුවාවෙහි දක්වා ඇති ආකාරයට ‘කථා සම්මා වාචා’ යනු යහපත් හොඳ ප්‍රතිඵල ගෙන දෙන කතාවයි.

සම්මා සංකප්ප ( නික්මීමේ අරුත වැටහෙන්නේ ප්‍රඥාවන්තයාටයි )

ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයේ දෙවන මාර්ගාංගය සම්මා සංකප්පයි. එය, මිථ්‍යා සංකල්පනාවෙන් වැළකී, සොඳුරු නිවන් මඟ සලසාලන, කෙලෙස් දුරු කිරීමට උපකාරවන සංකල්පනාවකි.

නිවන් දකිනවා යනු කෙලෙස් තැවීමයි. සිත කිළිටි කරන,සිත අඳුරු කරන, සිතේ ශක්තිය විපරීත කරන ස්වභාවය කෙලෙස් වෙයි. කෙලෙස් ධර්ම දුරු කිරීම සඳහා නිවැරැදිව දැකීම මෙන්ම නිවැරැදිව සිතීම ද කළ යුතුයි.

බොහෝ මිනිසුන් විසින් තමන් රුචි කරන දෙය හෝ, සමාජයේ තමන්ට උරුම වී තිබෙන්නා වූ සංසාරික පුරුදු සිදු කරනු ලබයි. ජීවිතයේ ඇබ්බැහිවීම්, පෙළඹවීම්, රුචි අරුචිකම් මත පිහිටා අපේ චිත්ත සංකල්පනාවන් නිරන්තරයෙන් ක්‍රියාත්මක වෙයි.

සම්මා දිට්ඨි ( සසර මඟ කෙටි කරන නිවැරැදි දැකීම )

යහපත් දැක්ම නැතහොත් යහපත් දැනීම සම්මා දිට්ඨිය නම් වේ. එමෙන්ම නිවැරදි දැක්ම, නිවැරදි දැනීම ද සම්මා දිට්ඨියයි. සම්මා දිට්ඨිය, ඇසින් දැක යමක ස්වභාවය නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමක් වැනිය. සම්මාදිට්ඨිය මනසින් දැක යමක ස්වභාවය නිවැරදිව දැන ගැනීමක් වැනිය. ඊර්ෂ්‍යාව , වංචාව, මායාව ආදිය විසින් සත්ත්වයා නිරන්තරයෙන් මුවා කොට ඇති සත්‍යය මෙයින් විවෘත වේ. බුදුසමයේ කේන්ද්‍රිය සංකල්පයක්වන ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයේ පළමුවැන්න වන සම්මා දිට්ඨිය බෞද්ධ ශික්ෂණ මාර්ග ප්‍රවේශයේ සදාචාරාත්මක ආකල්පය වේ. එය පුද්ගල චර්යාව මෙහෙයවන ලෝක දෘෂ්ඨියයි.

සැලෙන මනසට වන්දනාව සහනයකි

ජීවිතයේ මුහුණ දෙන අනේක විධ ප්‍රශ්න ගැටලු හමුවේ විටෙක අපි මානසිකව ඇද වැටෙමු. කළ යුතු දේ, නොකළ යුතු දේ, නොදැන වික්ෂිප්ත වෙමු. ඇතැමෙක් අවුල් වියවුල් වූ මනසට සහනයක් බලාපොරොත්තුවෙන් විවිධ මිථ්‍යා සංකල්පයන් පසුපස යමින් තවත් අවුලට පත්වෙති. දරුවන්ගේ කුස පුරවන්නට තිබු ධනය වැය කරමින් කපටි පුද්ගලයන්ගේ මායාකාරි වංචාවන්ට හසුවෙති. එහෙත් බෞද්ධයන් වන අපට තෙරුවන් සරණ හැර අන් සරණක් නැත. පංචශීල ප්‍රතිපදාවට මුල් තැන දෙමින්, ධර්මානුකූලව ජීවන පැවතුම් හසුරුවා ගන්නේ නම් ඒ ධර්මය විසින්ම අප ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේය.

බුද්ධ වන්දනාව, බෝධි වන්දනාව, ථූප වන්දනාව, පිරිත් පින්කම් , දානමය පින්කම් ආදි ආගමික පුද පූජාවන් මගින් දැවුනු, තැවුනු සිතට සුවයක්, සහනයක් උදාකර ගත හැකි වන්නේය. දැහැමි ජීවිතයකට ආශිර්වාද ලබා ගත හැකි වන්නේය.

විශ්වයම සාධු නදින් විශ්වයම සාධු නදින් ගිගුම් දුන් වගයි

එදා ඇසළ පුරපසළොස්වක පෝය දවස. මීට හරියටම වසර දෙදහස් හයසිය තුනකට පෙර බරණැස ඉසිපතනාරාමයේ මිගදාය නම් වූ පුණ්‍ය භූමියේ එක් පසෙකින් සැඳෑ හිරු අවරට බැසයන මොහොත. අනෙක් පසින් ඇසළ සඳ අහස් ගැබට නැඟී එන මොහොත. බුද්ධගයා ශුද්ධ භූමියේ සිට සතියක් පුරාවට පා ගමනින් ලෝකවාසී සකල සත්ත්වයා කෙරෙහි මහා කරුණාවෙන් කාරුණික තථාගතයන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ අවබෝධ කරගත් විශිෂ්ට වූ ආර්ය සත්‍යය පස්වග තවුසන් උදෙසා දේශනා කරන්නට මිගදා මිහිකත සනසවමින් වඩිනා මොහොත. ශාන්ති නායකයන්ගේ ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව හෙවත් උතුම් ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍ර දේශනාව දේශනා කිරීමට වඩිනා සොඳුරු මොහොත ඇසළ පසළොස්වක පෝය දා සන්ධ්‍යා භාගයේදී උදා වුණා.

‘වරුණ’ සහ ‘අසී’ යන ගංගා දෙකට මැදිව නිර්මාණය කරන ලද වාරාණසී නම් වූ ‘බාරාණසී’ නමින් ප්‍රකට බරණැස් නුවර මුවන්ට අභය දානය දෙන ලද තැනක් නිසා ‘මිගදාය’ නමින් හැඳින්වුණ සෘෂිවරුන් බිමට බැස්ස තැන නිසා ‘ඉසිපතන’ නමින් නම් වුණ ශුද්ධ භූමිය උන්වහන්සේගේ ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව හෙවත් “ධම්මචක්කප්පවත්තන” සූත්‍රය පැවැත් වූ පින්බිමයි. ‘ධම්ම’ යනු ‘ධර්මයයි’. ‘චක්ක’ යනු ‘රෝදයයි’. ‘පවත්තන’ යනු ‘ඉදිරියට පෙරළා යැවීමයි’. බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ දහම් පණිවුඩය ප්‍රථම වතාවට ජනතාව වෙතට පෙරළා හළ සූත්‍රය නිසා මෙය ධම්මචක්කප්පවත්තන යන නමින් හැඳින්වෙනවා. මිගදායෙහි රැස්ව සිටි පස්වග තවුසන් අමතා බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ මේ විශ්මිත අනාවරණය ප්‍රථම වතාවට හෙළි කළා.

වස් කාලය පුණ්‍ය කාලයක්

"බමුණෙකු බුදුරදුන්ගෙන් ප්‍රශ්න කළේ නිවන කොතනක පවතින්නේද යන්නයි. ඊට පිළිතුරු ලබාදෙමින් බුදුරදුන් දේශනා කළේ බඹයක් පමණ මේ ශරීරය තුළ නිවන ඇත යනුවෙන්ය. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ තමා නිවැරදිව තේරුම් ගැනීම නිවන අවබෝධ කරගැනීම බවයි. මේ සඳහා අඩිතාලම වස්කාලය තුළදීම දමාගත හැකිවේ."

වස්සාන සමය පුණ්‍ය කාලයකි. එය පින්වැඩෙන කාලයක් බවට පත්කරගැනීමට ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂයම උනන්දු විය යුතුය. බුදුරදුන් වස්කාලය අනුදැන වදාළ අරමුණ වූයේද වෙනත් කාලයකට වඩා මෙම සමය තුළ අධ්‍යාත්මික දියුණුව සලසා ගැනීමට කටයුතු වඩ වඩාත් සිදුකර ගැනීමයි. එහෙයින් අනුන් ගැන නොසොයා තමන් පිළිබඳ සිතා බලා කටයුතු කරන ලෙස උපදෙස් ලබාදුන්හ. ධම්මපදයෙහි පහත ගාථාව ඊට කදිම මගපෙන්වීමකි.

නපරේසං විලෝමානි
නපරේසං කතා කතං
අත්තනොව අවෙක්ඛෙය්‍ය
කතානි අකතානිච

මෙයින් පැහැදිලි වන අරුත වෙනත් කාලයන්ට වඩා වස් කලාසීමාවට වඩාත් යෝග්‍ය වේ. අනුන් විසින් අඩුපාඩුකම් දක්වමින් කරන බැනුම් ආදියෙන් වැඩක් නැත. අනුන් විසින් නොකළ දේවලින්ද වැඩක් නැත. තමා විසින් කළ නොකළ දේවල් ගැන ම බලන්න. බුදුදහමේ සමස්ත හරය පදනම් වන්නේ තමා පිළිබඳ යථාර්ථය සොයා ගැනීම මතය.

එක් වරෙක බමුණෙකු බුදුරදුන්ගෙන් ප්‍රශ්න කළේ නිවන කොතනක පවතින්නේද යන්නයි. ඊට පිළිතුරු ලබාදෙමින් බුදුරදුන් දේශනා කළේ බඹයක් පමණ මේ ශරීරය තුළ නිවන ඇත යනුවෙන්ය. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ තමා නිවැරදිව තේරුම් ගැනීම නිවන අවබෝධ කරගැනීම බවයි. මේ සඳහා අඩිතාලම වස්කාලය තුළදීම දමාගත හැකිවේ.

භික්ෂූන් වහන්සේට වසට ආරාධනාව ලැබෙනුයේ චෝදනා මුඛයෙනි. එනම් අන්‍ය ශ්‍රමණයන් මෙන්ම සතා සිව්පාවාද වැසි සමයෙහි තම ආරාමයට, කූඩුවලට වී සිටින බවත් ශ්‍රමණ භවත් ගෞතමයන්ගේ ශ්‍රාවකයන් ළා තණ පාගමින් ඇවිදින බවත්ය. මේ නිසා කරුණු කිහිපයක් මුලික කොට බුදුරදුන් වස් විසීමට අවසර ලබාදුන්හ. එහිදී ප්‍රධානතම කාරණයක් වූයේ භික්ෂූන්ගේ පැහැදීම අපහැදීම පිළිබඳ ගැටලුවයි. එනම් බුදුරදුන් භික්ෂූන්ට නිරන්තරව දේශනා කළේ නොපැහැදුන අයගේ පැහැදීම පිණිසත් පැහැදුන අයගේ වර්ධනීය පැහැදීම පිණිසත් සිටිය යුතු බවයි.

පින්බර වස්සානය

අයං වස්සාන කාලෝ’ මේ වස්සාන කාලයයි. සම්බුද්ධ ශාසනය ආරම්භයේ වස්සාන කාලයක, බරණැස් නුවර වැඩ සිටි බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රථම මංගල ධර්ම දේශනාව ඇසළ පුන් පොහෝ දිනයක සිදු කළා. උන්වහන්සේ ප්‍රථම වස් කාලය පංච වග්ගීය භික්ෂූන් වහන්සේ ඇතුළු රහතන් වහන්සේ හැට එක්නමක් සමඟින් බරණැස් නුවර මුවන්ගේ අභය භූමිය වන මිගදායේ ගත කළා.

මෙසේ ඇරැඹුණු සුපින්බර වස්සාන කාලයේ සම්මා සම්බුදු හිමියන් හතළිස් පස් වසක් විවිධ ගම් දනව්වල වැඩ විසුවා. ජේතවනාරාමයේ විසිපස් වසක් වැඩ හිඳ වස් කාල දහනවයක් ගත කළා. මේ කාල පරිච්ඡේදයේ දඹදිව දැවැන්ත වර්ෂාවන් ඇද හැළුණා. මේ නිසා අන්‍ය ආගමිකයන් මෙන්ම සතා සිවුපාවුන් පවා තමන්ගේ වාසස්ථාන තුළ වාසය කළා. සම්බුදුපියාණන් වහන්සේ ද , භික්ෂූන් වහන්සේට වෙහෙර විහාරස්ථානවල වැඩ සිටිමින් බණ භාවනාවෙන් වස්සාන කාලය ගත කරන්නැ’යි අනුදැන වදාළා. ඒ නීතිය අදටත් සුරකිමින් භික්ෂූන් වහන්සේ වස් සමාදන්වීම සිදු කරනවා.

ලොව ඇති උතුම් සත්‍ය චතුරාර්ය සත්‍ය ධර්මයයි

නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතො සම්මා සම්බුද්ධස්ස

"යතොච ඛො මෙ භික්ඛවෙ ඉමෙසු චතුසු අරිය සච්චේසු එවං තිපරිවට්ටං ද්වාදසාකාරං යථාභූතං ඤාණදස්සනං සුවිසුද්ධං අහෝසි. අථාහං භික්ඛවෙ සදේවකේ ලෝකේ සමාරකෙ සබ්‍රහ්මකෙ සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙව මනුස්සාය අනුත්තරං සම්මා සම්බෝධිං අභිසම්බුද්ධො පච්චංඤාසිං ඤාණංච පන මෙ දස්සනං උදපාදී. අකුප්පා මෙ චෙතො විමුත්ති අයමන්තිමා ජාති නත්ථිදානි පුනබ්භවෝති "

සුපින්වත්නි,

ඇසළ පොහෝ දින අසිරිය

ඇසළ පුර පසළොස්වක පෝය දින සමස්ත බෞද්ධ ජනතාවට වැදගත් වන්නේ ශාසන ඉතිහාසයේ සුවිශේෂී සිදුවීම් මාලාවකට මුල් වූ නිසාය.

එනම්

සිදුහත් බෝසතුන් මව්කුස පිළිසිඳ ගැනීම, මහා අභිනිෂ්ක්‍රමණය සිදුවීම,

මංගල ධර්ම දේශනය පැවැත්වීම,

මාතෘ දිව්‍ය පුත්‍රයාට අභිධර්මය දේශනා කිරීම ආදියයි.

සිද්ධාර්ථ බෝධිසත්වයෝ පූජනීය මවකගේ කුසෙහි පිළිසඳ ඇත්තේ මෙවන් ඇසළ පොහෝ දිනක දී ය. තුසිත දෙව්ලොව අවසන් භවය ගත කළ උන්වහන්සේ ඉන් චුතව උතුරුසල නැකතින් මව්කුස පිළිසිඳ ගත්හ. බෝසතුන් මහාමායා දේවිය කුස පිළිසිඳ ගත් අවස්ථාවේ සිදු වූ අසිරිමත් සිදුවීම් බුද්ධවංස අටුවාවේ මෙසේ දැක්වේ.

දස දහසක් ලෝක ධාතු කම්පාවීම, දෙතිස් පෙර නිමිති පහළ වීම, බෝසත් මවට රාග සිත් පහළ නොවීම, සතරවරම් දෙවිවරු ආරක්ෂාව සැපයීම, මවට රෝගාබාධ පහළ නොවීම, බෝසතුන් වැඩ සිටි මාතෘ ගර්භයේ අන් සත්වයන්ට වාසය කළ නොහැකිවීම, හා දස මසක් කුස තුළ සිට මව සිටගෙන සිටිය දී දරු ප්‍රසූතිය සිදු වීම යනුවෙනි.

කළ යුතු දේ සුදුසු කල්හිම කරන්න

තරුණ වියේ ප්‍රඥාව මෙහෙයවා මොනතරම් දේ කළ හැකිද? එහෙත් සමහර තරුණ පිරිස් බලා සිටින්නේ සියල්ල ඉබේ ලැබෙනතුරු ය. තමන්ගේ දියුණුවට කටයුතු කළ යුතු වන්නේ තමන්මය. කිසිවක් ඉබේ ලැබෙන්නේ නැත. උත්සාහවන්ත විය යුතු ය. තරුණ විය කුසීතව ගෙව්වේ නම් මහලු වියේ දුක් විඳින්නට සිදුවේ. "

උට්ඨාන කාලම්හි අනුට්ඨහානො
යුවා බලි ආලසියං උපෙතො
සංසන්ත සංකප්ප මනො කුසීතො
පඤ්ඤාය මග්ගං අලසොන වින්දති

පින්වත්නි,

ශක්ති සම්පන්න තරුණ වියේ සිටියද, උත්සාහයෙන් ක්‍රියා කළ යුතු කල්හි උත්සාහවත් නොවන්නා වූ කුසීත පුද්ගලයා ප්‍රඥාවෙන් ලැබිය යුතු ආර්ය මාර්ගය නොලබන්නේ ය.

මෙම ගාථාව දේශනා කිරීමට හේතුවක් වූයේ දෙව්රම් වෙහෙරේ ජීවත් වූ එක්තරා භික්ෂුවකි. උන්වහන්සේ නමින් පධානකම්මිකතිස්ස නම් වේ. සම්බුද්ධ දේශනාව ඇසූ උන්වහන්සේ තවත් භික්ෂූන් වහන්සේ පන්සිය නමක් සමඟ පැවිදි උපසම්පදාව ලැබූ සේක. අනෙක් සියලු දෙනා තමාට අභිමත යම් කමටහනක් ලබාගෙන බවුන් වැඩීම සඳහා වනගත වුව ද මෙම භික්ෂුව බුදුන් වහන්සේ වැඩ වාසය කරන දෙව්රම් වෙහෙරෙහිම උන්වහන්සේට උපස්ථාන කරමින් වැඩ සිටියහ.

අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේ පන්සිය නම වස් කාලය අවසන් වූ වහාම බුදුන් වහන්සේ බැහැ දැක්කාහ. උන්වහන්සේ අර්හත් භාවයට පත්ව සිටියහ.

අත්වැඩ පරවැඩ සමව සිතන්නේ

පි‍්‍රයවදනය අනුන් සතුටු කරයි. අනුන්නට අවැඩක් ද නොවේ. යහපත සලසයි. අර්ථචර්යා යනු අනුන්ගේ සැපතට දියුණුවට උපකාරි වීමය. එමගින් ද තම චරිතය ගොඩනැඟේ.

අත්වැඩ යනු තමාගේ යහපත සුවසෙත පිණිස වන කටයුතුය. පරවැඩ නම් අනුන්ගේ යහපත සුවසෙත උදෙසා කරන කටයුතුය. සිතින්, කයින් මෙන්ම වචනයෙන්ද මිනිසුන් වන අප අත්වැඩ කළ යුතුය. බුද්ධ වචනයද එයයි. ඒ සමඟම පර වැඩද කළ යුතුය. එකී උභයාර්ථයම සමානව සැලකිය යුතු යැයි පුරාණාචාර්යවරු අප දැනුම්වත් කළහ. තම යහපත අනුන්ගේද යහපතය. අනුන්ගේ යහපත තමන්ගේ ද යහපත ය.එසේ සමව සිතා ආත්මාර්ථයටම ගැතිවන්නේද නැතිව, ආත්මාර්ථය බැහැර කරන්නේද නැතිව, පරාර්ථයටම වහල්වන්නේද නැතිව, පරාර්ථය නොසලකා හරින්නේද නැතිව උභයාර්ථයම සාධනය වන පරිදි තිදොර හැසිරවීමට බුදුදහම උපදෙස් දෙයි. ඒ බවට බොහෝ අදහස් දැක්විය හැකිය.